با تفسیر ساده و روان آیات 36 تا 39 سوره شوری در خدمت شما هستیم.

   بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 36  از سوره شوری گوش فرا می‌دهیم:

«فَمَا أُوتِیتُم مِّن شَیْءٍ فَمَتَاعُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَمَا عِندَ اللَّـهِ خَیْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِینَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ»

ترجمه این آیه چنین است:

«پس آنچه به شما داده شده، متاع زندگی دنیاست و آنچه نزد خداست برای کسانی که ایمان آورده‌اند و بر پرورگارشان توکل می‌کنند، بهتر و پایدارتر است»

در برنامه‌های قبل، سخن از نعمتهای الهی در خشکی و دریا بود. این آیه می‌فرماید: همه‌ی آنچه خدا به بندگانش در دنیا داده است، نعمتهایی زودگذر و فانی هستند و نباید تصور کنید که همیشه دراختیار شماست. ولی سرمایه و نعمت آن جهان، پایدار و ابدی است که اهل ایمان با انجام کارهای نیک و شایسته به آن دست می‌یابند. پس اگر انسان متاع زودگذر زندگى محدود در جهان ماده را با آن سرمایه جاودان مبادله کند، تجارتى بسیار پرسود را نصیب خود کرده است.

نعمتهای دنیوی به همه‌ انسانها عطا شده است و خداوند فرقی میان مؤمن و کافر نمی‌گذارد، اما نعمتهای اُخروی فقط مخصوص مؤمنان و پاکان است که توانسته‌اند با بهره‌گیری درست از نعمتهای دنیوی، آخرت خود را نیز آباد کنند. بدیهی است مؤمن به خاطر پایبندی به موازین دینی، از کارهای نادرست دست می کشد و بعضی از محرومیتها را نیز تحمل می کند، ولی خداوند در آخرت جبران کرده و پاداشها و مواهب بهتر وپایدارتری را به او می دهد. 

برخلاف کسانی که به دنیا دل ‌بسته‌اند و در جمع مال دنیا حریص و بخیل‌اند، اهل ایمان به خدا توکل دارند و به جای جمع ثروت برای آینده خود، در فکر انفاق و بخشش به نیازمندان هستند. آنها به جای تکیه بر قدرت و ثروت خویش که از نظرشان زودگذر و فانی است، به قدرت و رحمت الهی توکل دارند که می‌دانند همواره باقی است.

از این آیه می‌آموزیم:

1.  انسان مؤمن، از دنیا بهره می‌برد، ولی هدفش آخرت است و با این انگیزه امور فانی را باقی می‌کند.
2. آنچه را مؤمن در دنیا از دست می دهد، خداوند بهترش را در قیامت به او می دهد. قیامت مخصوص مؤمنان متوکل است. 
3. توکل به خدا به جای تکیه بر قدرت و ثروت خویش، نشانه اهل ایمان است. توکل، پیشه دائمی مؤمنان است.  

اکنون به تلاوت آیه 37 از سوره شوری گوش می‌سپاریم:

«وَالَّذِینَ یَجْتَنِبُونَ کَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ یَغْفِرُونَ»

ترجمه این آیه چنین است:

«آنان که از گناهان بزرگ و کارهای زشت دوری می‌کنند وچون خشمگین ‌شوند، درمی گذرند»

در ادامه آیه قبل که به ویژگی اهل ایمان اشاره کرد، این آیه به دو ویژگی مهم اخلاقی و رفتاری آنها اشاره کرده و می‌فرماید: کسانی از پاداش الهی در آخرت بهره‌مند می‌شوند، که از ارتکاب کارهای زشت و ننگین اجتناب ورزند و روح خود را از آلودگی‌ها پاک سازند. زیرا ایمان با ناپاکی سازگار نیست.

مؤمنان بر نفس خویش غلبه دارند. آنها به هنگام خشم و عصبانیت که از بحرانی ترین حالتهای انسان است، دست و زبان خود را کنترل کرده و سخن زشت و ناروا بر زبان نمی‌آورند. غضب درواقع آتش سوزانی است که در درون جان انسان شعله ور می شود و بسیارند کسانى که در هنگام خشم قادر بر مهار نفس خویش نیستند. البته غضب و عصبانیت، حالتی طبیعی است که ممکن است برای هرکسی پیش بیاید، ولی مهم توانایی کنترل نفس در هنگام خشم و غضب است.                                                             

ایمان، می‌تواند روحیه رحمت و مغفرت را در انسان تقویت کند تا او در مواجهه با دیگران، راه گذشت و بخشش را در پیش بگیرد. لذا مؤمنان راستین در موقع غضب زمام اختیار را از کف نمى دهند و دست به اعمال زشت و ننگین نمى زنند. آنها خشم خود را فرو خورده، با آب عفو و غفران، دل را از کینه ها شستشو مى دهند و خطاکاران را می‌بخشند. در روایات نیز آمده است که دوست خود را در هنگام عصبانیت بشناسید که آیا قادر است خود را کنترل کند یا نه؟

از این آیه می‌آموزیم:

1. ایمان تنها امر قلبی نیست، بلکه باید در گفتار و رفتار انسان نمود داشته باشد. دوری از گناهان و کنترل شهوت و غضب، از نشانه‌های ایمان واقعی است.
2. مؤمن به غرایز و خواسته های نفسانی خود تسلط دارد، نه آنکه غرایز بر او مسلط باشند.
3. عفو و گذشت دیگران، یکی از شرایط ایمان است. کسی که دیگران را نمی‌بخشد، مؤمن واقعی نیست.

اکنون به تلاوت آیات 38 و 39 از سوره شوری گوش می‌سپاریم:

«وَالَّذِینَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ»، «وَالَّذِینَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْیُ هُمْ یَنتَصِرُونَ»

ترجمه این آیات چنین است:                                                                    

«و آنان که دعوت پروردگارشان را اجابت کردند و نماز را برپا داشتند و کارشان در میان خودشان، بر پایه مشورت است و از آنچه روزی آنها کرده‌ایم، انفاق می‌کنند»، «و آنان که هرگاه ستمی به آنان رسد، [تسلیم نمی‌شوند، بلکه برضد ظالمان] یاری می‌طلبند»

در ادامه آیات قبل، این آیات به نشانه‌های دیگر اهل ایمان اشاره کرده و می‌فرماید: آنها دعوت پروردگار برای هدایت به راه مستقیم را اجابت کرده، با تمام وجود دربرابر فرمانش تسلیمند و تنها دربرابر او به عبادت و نماز  برمی‌خیزند. علاوه برآن، به نیازمندان رسیدگی می‌کنند و بخشی از مال خود را به آنها می‌بخشند.

در امور خانوادگی و اجتماعی نیز به رأی و نظر دیگران احترام گذارده و کارهایشان را با مشورت دیگران انجام می‌دهند. مروری بر تاریخ صدر اسلام نشان می‌دهد که رسول خدا و یاران آن حضرت این ویژگی‌ را داشتند. حتی پیامبر که به وحی الهی متصل بود، در امور اجتماعی با مردم مشورت می‌کرد و اگر اکثریت نظری می‌دادند، به رأی آنها احترام می‌گذاشت، گرچه با نظر خودش مخالف بود. مانند آنچه در جنگ اُحد رخ داد و رسول خدا در خصوص شیوه جنگ با مشرکان به رأی اکثریت عمل کرد، با آنکه درنهایت این جنگ به شکست مسلمانان و کشته شدن بیش از 70 تن از یاران پیامبر انجامید.  

البته روشن است که این مشورت درمورد موضوعات خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی، تدبیر امور جامعه و غیره است، نه در احکام الهی. چنانکه آیات نیز می‌فرماید: اهل ایمان در کارهای خود مشورت می‌کنند، نه در کارهایی که خداوند حکم آن‌ را از قبل معین کرده است.

جالب است درمیان همه ویژگی‌های اهل ایمان، موضوع مشورت به قدری مهم است که این سوره به همین دلیل، شوری نام گرفته است.

آخرین ویژگی اهل ایمان در این آیات، مقاومت و پایداری دربرابر ظلم و ظالم است. انسان مؤمن زیر بار ظلم نمی‌رود و برای مبارزه با ظالمان از دیگران یاری می‌طلبد تا شرّ ستمگران را دفع کند. چنانکه در آیات دیگر می‌فرماید: اهل ایمان نه ظلم می‌کنند و نه ظلم می‌پذیرند. 

از این آیات می‌آموزیم:

1. اسلام، دین جامع و کاملی است و به ابعاد مختلف زندگی انسان نظیر ابعاد اقتصادی، اخلاقی، اجتماعی، عبادی و سیاسی توجه دارد. نمونه‌هایی از این موارد در این آیات آمده است.
2. ادعای ایمان باید در عمل ثابت شود. مؤمن باید در همه‌ جهات فردی و اجتماعی، رفتاری درست و خداپسندانه داشته باشد، نه آنکه فقط به نماز و عبادت بپردازد و از امور اجتماعی غافل باشد.
3. استبداد رأی، با ایمان سازگار نیست. لذا مؤمن به رأی و نظر دیگران احترام می گذارد.
4. ظلم پذیری و سکوت دربرابر ظلم، با ایمان به خدا درتعارض است. پس مؤمن در مقابل ستمکار می‌ایستد و از حق خود دفاع می‌کند.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادات شما هستیم. خدا نگهدار.