با تفسیر ساده و روان آیات40 تا 43 سوره شوری در خدمت شما هستیم.

   بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 40 از سوره شوری گوش فرا می‌دهیم:

«وَجَزَاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّـهِ إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ»

ترجمه این آیه چنین است:

«و جزای بدی، بدی همانند آن است. پس هرکه بگذرد و اصلاح نماید، پاداش او بر [عهده]  خداست. همانا او ستمکاران را دوست ندارد»

در آخرین آیه برنامه قبل، سخن از دفاع دربرابر متجاوز بود، بدین معنا که انسان مؤمن دربرابر ظلم سکوت نمی‌کند و در صورت لزوم از دیگران نیز کمک می‌گیرد تا ظالم را سر جای خود بنشاند.

این آیه می‌فرماید: البته برای کیفر دادن بدکار، نباید از حد تجاوز نمود، بلکه باید او را متناسب با ظلمش و براساس عدالت مجازات کرد، چنانکه در آیه 194 سوره بقره نیز بر اصل مقابله به مثل تأکید می‌کند.  

ادامه آیه می‌فرماید: البته اگر ظالم از کار خود پشیمان شد و تقاضای بخشش کرد، او را ببخشید و با او از در صلح و آشتی درآئید که خداوند این را بیشتر دوست دارد و به خاطر این گذشت، به شما پاداش می‌دهد.

بی تردید، این دستور خداوند به معنای دفاع از ظالم و حمایت از او نیست، بلکه برای رفع کدورت و کینه بین افراد جامعه و برقراری صلح و آشتی در میان آنهاست.

از این آیه می‌آموزیم:

1.  مجازات کسی که به مردم ظلم کرده، در اختیار مظلوم است. او می‌تواند به نحو عادلانه ظالم را مجازات کند و یا می‌تواند او را ببخشد. البته در صورت عدم بخشش،  مجازات باید متناسب با نوع ظلم باشد و در این امر افراط و تفریط نشود. 
2. توصیه دین، بخشش خطاکار است، با آنکه قدرت بر مجازات او دارید. البته کسی که ببخشد، پاداش بزرگی از جانب خداوند نصیب او خواهد شد.
3. در کنار حاکمیت قانون و اجرای قوانین عادلانه، باید مردم را به سوی رفتارهای اخلاقی، عاطفی و مودّت آمیز با یکدیگر ترغیب کرد. چنانکه قرآن در کنار قصاص، به عفو و بخشش توصیه می‌کند.

اکنون به تلاوت آیات 41 و 42 از سوره شوری گوش می‌سپاریم:

«وَلَمَنِ انتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَـئِکَ مَا عَلَیْهِم مِّن سَبِیلٍ»، «إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَى الَّذِینَ یَظْلِمُونَ النَّاسَ وَیَبْغُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ  أُولَـئِکَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ»

ترجمه این آیات چنین است:

«و کسانی که پس از ستم دیدنشان، یاری بجویند [و در مقام انتقام برآیند]، راه [ملامتی]  بر آنان نیست»، «ملامت بر کسانی است که به مردم ستم می‌کنند و در زمین به ناحق سرکشی می‌کنند. آنانند که برایشان عذاب دردناکی است»

در ادامه آیه قبل درباره‌ مجازات ظالم یا گذشت از او، این آیه بار دیگر بر این نکته تأکید می‌کند که این گذشت باید از سوی مظلوم و به خواست و اراده او باشد، نه آنکه دیگران بخواهند او را بر این کار مجبور کنند. زیرا او به طور طبیعی حق دارد برای احقاق حق خود، ظالم را مجازات کند و حتی اگر خودش به تنهایی توان این کار را ندارد، از دیگران یاری بطلبد.

پس نباید مظلوم را به خاطر تلاش او برای رسیدن به حقش ملامت کرد، زیرا او خطایی مرتکب نشده است. درواقع جامعه باید کسانی را سرزنش کند که حق دیگران را ضایع می کنند و به دیگران ظلم روا می‌دارند؛ همان هایی که به خاطر آنکه خود را به ناحق برتر از دیگران می دانند، دچار طغیان و سرکشی شده و از قوانین تخطی می‌کنند. این افراد در دنیا مستحق سرزنش و ملامت مردم/ و در قیامت، سزاوار قهر الهی و آتش دوزخ هستند.

از این آیات می‌آموزیم:

1. مظلوم حق دارد از دیگران کمک بخواهد و جامعه نیز باید او را در رسیدن به حقش یاری کند.
2. تجاوز به حقوق مردم، از جانب هرکس باشد، نارواست و قابل پیگیری و مؤاخذه است.
3. طغیان و تجاوز از حدود الهی و قوانین اجتماعی که فساد و تباهی در جامعه به بار می آورد، باید افشا شود و از سوی افراد اجتماع مورد سؤال و بازخواست قرار گیرد.

اکنون به تلاوت آیه 43 از سوره شوری گوش می‌سپاریم:

« وَلَمَن صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَلِکَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»

ترجمه این آیه چنین است:

«و کسی که شکیبایی ورزد و گذشت کند، بی‌تردید این از کارهای استوار است»

این آیه بار دیگر به موضوع گذشت از خطاکار  بر می‌گردد و بر این نکته تأکید می‌کند که حق مظلوم برای مجازات ظالم، نباید موجب شود مردم عفو و بخشش را از یاد ببرند و به یکدیگر رحم نکنند.

لذا می‌فرماید: گذشت از خطای دیگران سخت است و به صبر و شکیبایی نیاز دارد، ولی کار بسیار ارزشمندی است. طبیعی است پا  گذاشتن بر هوای نفس و گذشت از حق خود، از هر کسی برنمی آید و کار چندان آسانی نیست. اما انسانهای بزرگی که دارای عزم و اراده‌ استوار هستند و از خصلتهای نیکو بهره دارند، می‌توانند چنین کاری را انجام داده و از حق خود بگذرند.

به طور کلی در این آیات، دو نوع برخورد با کسی که به دیگران ستم کرده، مطرح شده است: یکی کیفر و مجازات/ و دیگری عفو و گذشت. طبیعی است وضعیت و شرایط افراد نیز در این موضوع تأثیرگذار است؛ هم شرایط ظالم، هم شرایط مظلوم.

گاه ممکن است ظالم، از کار خود پشیمان شده و تقاضای بخشش ‌کند. گاه نیز ممکن است ستمکار از کرده خود پشیمان نباشد و با قلدری و سرکشی بر ظلم و ستم خود اصرار ورزد.

مظلوم نیز، ممکن است انسانی با کمال و بافضیلت باشد و به راحتی از خطای دیگران درگذرد. اما گاه مظلوم در شرایطی است که نمی تواند ظلم و تعدّی دیگران را تحمل کند  و با اصرار، در پی مطالبه حق خود است.

در چند آیه‌ گذشته، همه این حالات به نحوی مورد بررسی قرار گرفته و متناسب با هر یک از این حالات حکمی بیان شده است.

از این آیه می‌آموزیم:

1. توصیه اخلاقی قرآن، خویشتن داری و گذشت از خطای دیگران است. گرچه براساس قانون، حقِّ مجازات فرد خطاکار محفوظ است.
2. صبر و گذشت، از صفات برجسته انسانی است که مورد تکریم خداوند است.
3. اسلام دین جامعی است، هم حق مظلوم را به رسمیت می شناسد و هم او را به رفتار بزرگوارانه و گذشت و بخشش ترغیب می کند.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.