در ادامه به تفسیر ساده و روان آیات 44 تا 47 سوره شوری می پردازیم. همراه ما باشید.

   بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه­ ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 44 از سوره شوری گوش فرا می‌دهیم:  

«وَمَن یُضْلِلِ اللَّـهُ فَمَا لَهُ مِن وَلِیٍّ مِّن بَعْدِهِ وَتَرَى الظَّالِمِینَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ یَقُولُونَ هَلْ إِلَى مَرَدٍّ مِّن سَبِیلٍ»

ترجمه این آیه چنین است:

«و هر که را خدا [به کیفر کردارش] گمراه کند، پس بعد از آن، هیچ یاوری نخواهد داشت و ستمگران را می بینی که چون عذاب الهی را ببینند، می‌گویند: آیا راهی برای بازگشت [به دنیا] وجود دارد؟»

یکی از سنت‌های الهی هدایت مردم از طریق عقل و وحی است تا راه را از بیراهه تشخیص دهند و بعداً عذر نیاورند که راه راست را نمی شناختند و نمی‌دانستند کارهایشان نادرست   است.

اما کسانی که راه هدایت را پیدا کرده و برخلاف آن عمل می‌کنند، درواقع با اختیار خویش از مسیر هدایت خارج شده و گمراهی را انتخاب کرده‌اند. این گمراهی، کیفر قهری و طبیعی همان رفتارهایی است که کم‌کم در آنها نهادینه شده و موجب شده که آنها کارهای زشت خود را خوب و زیبا بپندارند.

 روشن است که نه هدایت جنبه اجباری دارد و نه ضلالت، بلکه هدایت و گمراهی نتیجه اعمال انسان است. گاه انسان کارهای بدی را انجام مى دهد که موجب می شود خدا نور هدایت را از قلب او بگیرد و وی را در ظلمات گمراهى رها سازد. درحقیقت، چنین انسانی با اعمال و رفتار ناشایست خود، زمینه انحراف و گمراهی خویش را  فراهم ساخته است.   
البته در روز قیامت که حقایق آشکار می‌شود، افراد به اشتباه خود پی‌‌برده و پشیمان می‌شوند. ولی دیگر پشیمانی بی فایده است و تقاضای ظالمان برای بازگشت به دنیا با پاسخ منفی روبرو خواهد شد، چراکه راهی برای بازگشت به دنیا برای آنها وجود ندارد. همانگونه که انسان از پیرى به جوانى/ و از جوانى به کودکى/ و از کودکى به عالم جنین باز نمى گردد، سیر قهقرایى از عالم آخرت به دنیا نیز امکان پذیر نیست.

از این آیه می‌آموزیم:

1. گمراهی ابتدایی نداریم، یعنی خداوند کسی را از آغاز گمراه نمی کند، بلکه گمراهی کیفری داریم. یعنی بر اثر ظلم و کفر و فساد، راه شناخت حقیقت بر انسان بسته شده و به وادی گمراهی کشیده می‌شود.
2. ظالمان و منحرفان بدانند که کسی دربرابر اراده خداوند نیست؛ لذا هیچکس و هیچ قدرتی نمی‌تواند آنها را نجات دهد. پس فقط بر خدا توکل کنیم و به او دل ببندیم.

اکنون به تلاوت آیات 45  و 46 از سوره شوری گوش می‌سپاریم:

«وَتَرَاهُمْ یُعْرَضُونَ عَلَیْهَا خَاشِعِینَ مِنَ الذُّلِّ یَنظُرُونَ مِن طَرْفٍ خَفِیٍّ  وَقَالَ الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ الْخَاسِرِینَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِیهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ  أَلَا إِنَّ الظَّالِمِینَ فِی عَذَابٍ مُّقِیمٍ»، «وَمَا کَانَ لَهُم مِّنْ أَوْلِیَاءَ یَنصُرُونَهُم مِّن دُونِ اللَّـهِ وَمَن یُضْلِلِ اللَّـهُ فَمَا لَهُ مِن سَبِیلٍ»

ترجمه این آیات چنین است:

«و آنان را می‌بینی که بر آتش عرضه می‌شوند، در حالی که از شدّت خواری [و رسوایی]  سرافکنده‌اند، از گوشه چشم پنهانی [زیرچشمی به آن] می‌نگرند و کسانی که ایمان آورده‌اند، می‌گویند: یقیناً زیانکاران کسانی هستند که روز قیامت خود و کسانشان را باخته‌اند [دچار زیان کرده اند.] بدانید که ستمگران در عذابی پایدارند»، «و هیچ دوست و سرپرستی ندارند که دربرابر خدا یاریشان کند و هر که را خداوند [به خاطر کردارش] گمراه کند، پس برای او هیچ راه نجاتی نیست»

این آیات بیانگر اوج وحشت ظالمان در قیامت است. کسانی که در دنیا با زور و قلدری دیگران را می‌ترساندند و همواره مردم از ظلم و تجاوز آنها در بیم و هراس بودند، امروز چنان وحشت‌زده شده‌اند که نمی‌توانند سر خود را بالا بیاورند. آنها سرافکنده و ذلیلانه ایستاده‌اند تا به دوزخ وارد شوند. آنها از شدت خواری و ذلّت خاشعند و زیر چشمی به آتش دوزخ می نگرند. وحشت و اضطراب شدیدی بر آنها حاکم است و ذلت همه وجودشان را فرا گرفته است.    

اما سخت تر از این کیفر جسمانی، ملامت و سرزنشی است که از سوی مؤمنان می‌شنوند که به آنها می­گویند: شما مدعیان قدرت و ثروت، دیدید که گرفتار چه خسارت عظیمی  شدید؟ خسارتی که هستی شما را بر باد داد و امروز با دست خالی در اینجا حاضر شده‌اید.

نه فقط شما، بلکه پیروان و اطرافیان و هواداران شما نیز زیانکار شده‌اند، چراکه گمان می‌کردند اگر در کنار شما باشند، به سعادت و خوشبختی می‌رسند. اما امروز آنها می‌بینند که شما حتی قدرت رهایی خود را ندارید، چه رسد به آنکه بخواهید آنها را نجات دهید.

بدین ترتیب، چه زیانى از این بالاتر که انسان هستى خود و همسر و فرزند و بستگانش را در راه باطل از دست بدهد و خود و دیگران را گرفتار خسران ابدی کند؟

ادامه آیات بار دیگر تأکید می‌کند که این عاقبت شوم، نتیجه همان کارهایی است که موجب گمراهی آنها در دنیا شد و امروز آنها را به دوزخ کشانده است. عذابی که دائمی و جاودانه است. در آنجا ظالمان هیچ یاورى ندارند که آنان را یارى کرده و از عذاب الهى برهاند. آنها رشته هاى ارتباط خود را با انبیا و اولیاء خدا گسسته اند، لذا در آنجا تک و تنها و بی یاور دربرابر عذاب الهى قرار مى گیرند.

از این آیات می‌آموزیم:

1. عزت و ذلّت واقعی در قیامت آشکار می‌شود. چه بسیار افرادی که امروز عزیزند، ولی در قیامت ذلیل‌اند و به عکس، چه بسا افرادی که در دنیا ذلیل هستند، اما در قیامت سربلند و عزیزند.
2. بزرگترین زیان و خسارت برای انسان، از دست دادن سرمایه عمر و به دست ‌نیاوردن حاصلی قابل عرضه در قیامت است.
3. ایمان مایه‌ عزت و سرافرازی مؤمن در دنیا و آخرت/ و سبب نجات و رهایی او در عرصه قیامت است.

اکنون به تلاوت آیه 47 از سوره شوری گوش می‌سپاریم:

«اسْتَجِیبُوا لِرَبِّکُم مِّن قَبْلِ أَن یَأْتِیَ یَوْمٌ لَّا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّـهِ مَا لَکُم مِّن مَّلْجَإٍ یَوْمَئِذٍ وَمَا لَکُم مِّن نَّکِیرٍ»

ترجمه این آیه چنین است:

«پروردگارتان را اجابت کنید، پیش از آنکه روزی فرا رسد که از جانب خدا بازگشتی برای آن نیست. در آن روز هیچ پناهگاهی برای شما نیست و هیچ قدرت انکار نخواهید داشت»

پیامبران در طول تاریخ مردم را به سوی خدا دعوت کرده‌اند، نه به سوی خود. لذا این آیه نیز خطاب به کافران و ظالمان و گنهکاران می‌فرماید: پیش از آنکه از دنیا بروید و در قیامت درخواست بازگشت به دنیا کنید، مسیر انحرافی و نادرست خود را ادامه ندهید و راهی را که خدا پیش روی شما گذارده است، دنبال کنید. زیرا در قیامت سر و کار شما با خداست و در آن روز، جز اراده خداوند هیچ اراده و خواست دیگری محقق نمی‌شود. هیچ راهی برای انکار کارهای خود ندارید و هیچکس قدرت پناه ‌دادن به شما دربرابر عذاب را ندارد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. آنچه ما را از خسارت ابدی حفظ می کند و وسیله نجات ما و رسیدن به سعادت در دنیا و آخرت است، اجابت دستورات خداوند بزرگ است.
2. پیش از آنکه فرصت‌ها و امکانات ما در دنیا از دست برود، به فکر پایان عمر و سفر به جهان دیگر باشیم که راه بازگشتی از آن وجود ندارد.

با پایان یافتن فرصت این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.