در ادامه با تفسیر ساده و روان آیات 15 تا 18 سوره احقاف آشنا می شویم.

     بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 15 از سوره احقاف گوش فرا می‌دهیم:

«وَوَصَّیْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَیْهِ إِحْسَانًا  حَمَلَتْهُ أُمُّهُ کُرْهًا وَوَضَعَتْهُ کُرْهًا  وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا  حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِینَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِی أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ الَّتِی أَنْعَمْتَ عَلَیَّ وَعَلَى وَالِدَیَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِی فِی ذُرِّیَّتِی إِنِّی تُبْتُ إِلَیْکَ وَإِنِّی مِنَ الْمُسْلِمِینَ»

ترجمه این آیه چنین است:

«و ما به انسان سفارش کردیم که به پدر و مادر خود نیکی کند، مادرش او را با سختی حمل کرد و با سختی به دنیا آورد و دوران بارداری تا از شیر گرفتنش سی ماه است، تا آنگاه که به رشد کامل برسد و چهل ‌ساله شود،‌ گوید: پروردگارا مرا توفیق ده تا نعمتی را که به من و به پدر و مادرم ارزانی داشته ای، شکر‌گزاری کنم و کار شایسته‌ای انجام دهم که تو آن را بپسندی و فرزندانم را برای من صالح و شایسته گردان. همانا من به سوی تو بازگشته و از تسلیم شدگانم»

یکی از مهمترین ویژگی‌های دین اسلام، توجه به امور خانوادگی است. لذا بخش قابل توجهی از آیات قرآن و آموزه های دینی به این موضوع اختصاص یافته است. توصیه به ازدواج و تشکیل خانواده/ روابط مودّت آمیز و سرشار از محبت و مدارای زن و شوهر در محیط خانواده/  فرزندآوری و تربیت صحیح فرزندان/ راهکارهای عملی برای حل مسالمت آمیز اختلافات خانوادگی/ و احیاناً طلاق و جدایی در مواقع ضروری/ عناوین کلی مباحثی است که در آیات مختلف قرآن به آن پرداخته شده است.

این آیه با توصیه خداوند به همه انسانها اعم از مؤمن و غیرمؤمن آغاز می‌شود. در این آیه به گوشه‌ای از سختیها و رنجهایی که والدین به ویژه مادران در راه رشد و پرورش فرزندان متحمل می شوند، اشاره شده است تا انسانها را به خضوع و فروتنی دربرابر آنان و قدردانی و سپاسگزاری از آنها سوق دهد.

متاسفانه در دنیای امروز که بیش از حد بر فردگرایی و خواسته‌ های فردی تأکید می‌شود، آمار ازدواج و تشکیل خانواده رو به کاهش است. کسانی هم که ازدواج می‌کنند، به فرزندان کم اکتفا می‌کنند. ادامه این روند، موجب روند کاهشی جمعیت در کشورهای پیشرفته و پیر شدن جوامع آنها شده است.

در فرهنگ دینی، کسی که به چهل‌سالگی می‌رسد، درواقع به اوج کمال جسمی و عقلی خود رسیده است. به طور معمول، چنین فردی دارای خانواده و فرزندان است. اما این امور نباید او را از والدین خود غافل سازد، بلکه باید بیش از پیش به دنبال احسان به والدین باشد.

روشن است که احسان، فراگیرتر از انفاق است و فقط کمکهای مالی را دربرنمی‌گیرد. زیرا چه بسا والدین نیاز مالی نداشته باشند، اما تشنه محبت و توجه فرزندان خود باشند. یا به خاطر کهنسالی به مراقبت/ و در صورت لزوم، به درمان و پرستاری نیاز دارند که واژه احسان همه این امور را شامل می‌شود. 

با این حال، توجه به والدین، نباید فرد را از توجه به همسر و فرزندانش غافل کند. لذا ادامه آیه به صالح بودن فرزندان و نسل اشاره کرده که علاوه بر دعا و درخواست از خداوند، به تلاش و کوشش مستمر والدین برای تربیت هرچه بهتر آنان نیاز دارد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. یکی از حقوقی که هر پدر و مادری بر گردن فرزند خود دارند، احسان به آنها در سراسر زندگی است. این احسان باید پیوسته و مستمر باشد، نه درحد ضرورت و مقطعی/  
2. در احسان به والدین، مسلمان بودن آنان شرط نیست و اسلام این امر را، توصیه ای  انسانی می‌داند، نه ایمانی.
3. گرچه هم به پدر و هم به مادر، باید احسان کرد، ولی در این بین، مادر به دلیل رنجهای دوران بارداری و زایمان و شیردهی، حق ویژه ای بر فرزند دارد و باید نسبت به او بیشتر محبت و احسان کرد.
4. یادآوری سختیها و رنجهایی که مادران کشیده اند، در برانگیختن احساسات و عواطف انسانی فرزندان مؤثر است. 
5. دعا و خدمت به والدین، در کنار دعا برای فرزندان و تربیت آنها، از توصیه‌ های خداوند به انسانهاست.

اکنون به تلاوت آیه 16 از سوره احقاف گوش می‌سپاریم:

«أُولَـئِکَ الَّذِینَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَنَتَجَاوَزُ عَن سَیِّئَاتِهِمْ فِی أَصْحَابِ الْجَنَّةِ وَعْدَ الصِّدْقِ الَّذِی کَانُوا یُوعَدُونَ»

ترجمه این آیه چنین است:    

«آنها کسانی هستند که بهترین کارهایی را که انجام داده‌اند، از آنان می‌پذیریم و از بدی‌هایشان می‌گذریم، در حالی که در زمره بهشتیان‌اند. همان وعده راستی که همواره به آنان وعده داده می‌شد»

در آیه قبل به توصیه خداوند به انسانها درخصوص والدین و فرزندان اشاره شد. این آیه پاداش کسانی را که این توصیه مهم الهی را سرلوحه کار خود قرار می دهند، بیان کرده و می‌فرماید: خداوند وعده داده است که انسانهای نیکوکار را به بهشت ببرد و چه کسی راستگوتر از خداوند، در وعده‌هایی که داده است؟

البته شرط ورود به بهشت، پاک‌ شدن از زنگار گناهان است. لذا خداوند از خطاهای نیکوکاران درمی‌گذرد و کارهای خوب و پسندیده آنان را به بهترین وجه می پذیرد. این بزرگترین لطف خداوند به افراد درستکار است که با انجام یک کار نیک، چندین پاداش به آنها می‌دهد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. ارزش عمل به قبولی آن است، نه صِرفِ انجام آن/ به طور مسلم، عملی در درگاه خداوند مورد قبول واقع می‌شود که شرایط لازم را داشته و به بهترین وجه انجام شده باشد.
2. احسان به والدین، زمینه پذیرش کارهای نیک و برخورداری از عفو و بخشش خداوند است.
3. کسی که به والدین، به ویژه مادر خدمت کند، درحقیقت راه ورود به بهشت را بر خود هموار ساخته است.

اکنون به تلاوت آیات 17 و 18 از سوره احقاف گوش می‌سپاریم:

«وَالَّذِی قَالَ لِوَالِدَیْهِ أُفٍّ لَّکُمَا أَتَعِدَانِنِی أَنْ أُخْرَجَ وَقَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِن قَبْلِی وَهُمَا یَسْتَغِیثَانِ اللَّـهَ وَیْلَکَ آمِنْ إِنَّ وَعْدَ اللَّـهِ حَقٌّ فَیَقُولُ مَا هَـذَا إِلَّا أَسَاطِیرُ الْأَوَّلِینَ»، «أُولَـئِکَ الَّذِینَ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ فِی أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِم مِّنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنَّهُمْ کَانُوا خَاسِرِینَ»

ترجمه این آیات چنین است:

«و آنکه به پدر و مادرش گفت: افّ بر شما؛ آیا به من وعده می دهید که [پس از مرگ از گور زنده]  بیرون آورده می­شوم؟ درحالی که نسل‌های بسیاری پیش از من درگذشته‌اند [و هرگز زنده نشده‌اند] ولی والدین او، خدا را به فریادرسی می‌خوانند [و از او یاری می طلبند. به فرزندشان می‌گویند:] وای بر تو! ایمان بیاور، قطعاً وعده خداوند حق است. اما او می‌گوید: این [وعده‌ها] جز افسانه های پیشینیان نیست»، «آنان کسانی هستند که درمیان امتهایی از جن و انس که پیش از آنان بودند، فرمان عذاب درباره آنها قطعی شده است. بی گمان آنان زیانکار بودند»

دربرابر فرزندان صالح که خدمات والدین را ارج می‌نهند، در بعضی از خانواده ها فرزندان نااهل و ناصالحی بزرگ می شوند که مایه گرفتاری و ناراحتی برای والدین خود هستند و با بدزبانی آنها را می رنجانند. آنها نه تنها حقوق والدین را مراعات نمی‌کنند، بلکه تربیت دینی آنها را نیز نمی‌پذیرند. این افراد دربرابر دعوت والدین به خداپرستی، باورهای دینی آنان را به سخره گرفته و وعده‌های پیامبران الهی را دروغ می‌شمرند.

طبیعی است که عاقبت اینگونه افراد قدرنشناس و حق‌ستیز، قرارگرفتن در زمره ظالمان و گنهکاران اقوام گذشته است. آنان مشمول قهر و کیفر الهی می‌شوند، سرانجام شوم و زیانباری درانتظار آنهاست و راه گریزی از آن ندارند.

از این آیات می‌آموزیم:

1. برخی از فرزندان، نااهل می شوند و از مسیر حق انحراف پیدا می کنند. اما وظیفه والدین نسبت به آنها طرد و لعن نیست، بلکه دعا برای فرزندان و دعوت آنها به راه حق است.
2. والدین در قبال ارشاد و هدایت فرزندان خود مسئولند و باید درجهت تربیت دینی و رشد معنوی آنها بکوشند، گرچه نتیجه مثبتی از سعی و تلاش خود نگیرند.
3. ‌کسی که خدا و معاد را نادیده می‌گیرد، نسبت به والدین بی تعهد می شود و حقوق آنها را زیرپا می‌گذارد، حتی ممکن است دربرابر آنان بایستد.

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.