با پایان یافتن سوره محمد در برنامه قبل، در این برنامه تفسیر آسان و روان آیات ابتدایی سوره فتح را آغاز می‌کنیم.

    بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

با پایان یافتن سوره محمد در برنامه قبل، در این برنامه تفسیر آسان و روان آیات سوره فتح را آغاز می‌کنیم.

این سوره پس از صلح حدیبیه که در سال ششم هجری واقع شد، نازل شده است. در آن سال پیامبر اکرم و جمع زیادی از مسلمانان مدینه برای انجام مناسک عمره به سوی مکه حرکت کردند، اما مشرکان در نزدیکی مکه در منطقه حدیبیه، راه را بر آنان بستند و اجازه ورود به مکه را ندادند.

گفتگوهای میان مسلمانان و مشرکان، در نهایت منجر به عقد صلح نامه ای میان پیامبر و رؤسای مشرکان شد تا در سالهای بعد امکان حضور مسلمانان در مکه برای انجام مراسم حج فراهم شود. در راه بازگشت پیامبر به مدینه، این سوره بر آن حضرت نازل شد و بشارت پیروزی داد.

ابتدا به تلاوت آیات 1 تا 3 از سوره فتح گوش فرا می‌دهیم:

«بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ»

«إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِینًا»، «لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ صِراطاً مُسْتَقِیماً»، «وَ یَنْصُرَکَ اللَّهُ نَصْراً عَزِیزاً»

ترجمه این آیات چنین است:

«به نام خداوند بخشنده مهربان»   

   «به راستی ما پیروزی آشکارى را براى تو پیش آوردیم»، «تا خداوند از گناه گذشته و آینده ات [که کفار به تونسبت می دهند] درگذرد و نعمتش را بر تو تمام کند و تو را به راهی راست هدایت نماید»، «و خداوند تو را با پیروزى شکست ناپذیرى یارى نماید»

این آیات که پس از صلح حدیبیه نازل شد، آن را مقدمه یک پیروزی مهم در آینده خواند. زیرا قبل از آن، مشرکان تنها به نابودی مسلمانان می اندیشیدند و جایگاهی برای آنان قائل نبودند، اما از نتایج قرارداد صلح حدیبیه این بود که مسلمانان به رسمیت شناخته شدند و با فتح مکه در سال هشتم هجری، به پیروزی قاطعی بر مشرکان دست یافتند. 

با ظهور پیامبر اسلام، سنت های نادرست و خرافی جاهلی زیر سؤال رفت. برپایه آموزه های اسلام، نظام طبقاتی اجتماعی زیر پا گذاشته شد و همه انسانها از هر قوم و نژاد و قبیله، بنده خدا و برادر یکدیگر شمرده شدند. البته مبارزه قاطع پیامبر با بت پرستی و سنتهای جاهلی، برای سران مشرکان بسیار ناخوشایند بود و موضوعی نبود که به سادگی از کنار آن بگذرند. به همین لحاظ آنها پیامبر اسلام را از بابت ریشه کنی ارزشها و سنتهای غلط جاهلی و ایجاد دگرگونی بنیادین در جامعه گناهکار می شناختند.  

  به طور خلاصه می توان گفت که از دستاوردهای مهم صلح حدیبیه و به دنبال آن، فتح مکه، این بود که سنتهای نادرست جاهلی از بین رفت. رسول خدا نظام اسلامی را بر مکه و مدینه حاکم ساخت، نزاع های قبیلگی از بین رفت و روحیه اخوت و برادری میان آحاد جامعه برقرار شد.

از این آیات می‌آموزیم:

1. تدبیر و تصمیم گیری براساس واقعیتهای موجود، زمینه را برای موفقیت فراهم می سازد. پیروزی بر دشمنان همیشه در سایه جنگ و جهاد نیست؛ گاه صلح و آشتی نیز، زمینه پیروزی بر دشمنان را فراهم می کند.
2. اگر ما به دنبال انجام وظیفه باشیم و از پیامدهای آن نهراسیم، خداوند خود امور را به گونه ای تقدیر می کند که آن پیامدها از بین رفته و نتیجه مورد نظر حاصل گردد.
3. تصمیم های پیامبر برای صلح یا جنگ با دشمنان، با هدایت و رهنمود خداوند صورت می گیرد و آن حضرت براساس هوا و هوس شخصی اقدام نمی کند.

اکنون به تلاوت آیه 4 از سوره فتح گوش می‌سپاریم:

«هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدادُوا إِیماناً مَعَ إِیمانِهِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ کانَ اللَّهُ عَلِیماً حَکِیماً»

ترجمه این آیه چنین است:

«او کسی است که آرامش را به دل‏هاى مؤمنان نازل کرد، تا ایمانى بر ایمانشان بیفزایند و لشکریان آسمان‏ها و زمین از آنِ خداست و خداوند، داناى حکیم است»                                            

در ماجرای صلح حدیبیه، اکثر مسلمانان به خاطر اینکه موفق به حضور در مکه و انجام مناسک عمره نشدند، احساس شکست کرده و ناراحت و غمگین بودند. اما نزول این سوره و بشارت پیروزی مسلمانان در آینده، به آنان آرامش بخشید و موجب تقویت ایمان آنان به سخنان رسول خدا و وعده های الهی شد. 

 طبیعی است کسی که جهان را تحت تدبیر الهی می داند و همه پدیده های طبیعی در آسمان و زمین را به منزله لشکریان خدا می پندارد، هیچگاه احساس شکست نمی کند و از قدرت و هیبت دشمنان هراسی به دل راه نمی دهد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. یکی از الطاف الهی به مؤمنان این است که آرامش را بر قلوب آنان وارد می کند، چنانکه یکی از کیفرهای کافران، القای رعب و ترس بر دل آنان است.
2. ایمان، درجاتی دارد و همواره در معرض کم یا زیاد شدن است. درحقیقت وقوع حوادث و مشکلات گوناگون، آزمونی برای سنجش ایمان افراد است.
3. توجه به قدرت، علم و حکمت الهی و اینکه همه پدیده های طبیعی تحت حاکمیت  و فرمان خداوند هستند، به اهل ایمان آرامش درونی می بخشد.

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.