راهی به سوی نور
مرداد ۲۳, ۱۴۰۰ ۰۹:۱۱ Asia/Dushanbe
در این برنامه با تفسیر ساده و روان آیات 17 تا 21 سوره فتح آشنا می شویم.
بسم الله الرحمن الرحیم
با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.
ابتدا به تلاوت آیه 17 از سوره فتح گوش فرا میدهیم:
«لَیْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِیضِ حَرَجٌ وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَنْ یَتَوَلَّ یُعَذِّبْهُ عَذاباً أَلِیما»
ترجمه این آیه چنین است:
«بر نابینا و لنگ و بیمار گناهى نیست [که به جهاد نروند] و هر کس خدا و پیامبرش را پیروى کند، [خداوند] او را در باغهایى [بهشتى] درآورد که نهرها از زیر [درختان] آن جارى است و هرکس سرپیچى کند، او را به عذابى دردناک کیفر خواهد کرد»
در برنامه قبل خداوند متخلفان از جنگ را توبیخ کرد و آنان را مشمول کیفر دانست. طبیعی است که در میان آنان، افراد معلول یا بیماری بودند که توان همراهی با دیگر مسلمانان را نداشتند. برخی از آنها خدمت رسول خدا رسیده و درباره وضعیت خود سوال کردند. این آیه نازل شد و حساب آنان را از افراد سالمی که از فرمان رسول خدا سرپیچی کردند، جدا ساخت.
یکی از اصول کلی اسلام که بر همه دستورات و تکالیف دینی حاکم است، این پیام قرآن است که: «لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها»: - خداوند هیچکس را جز به اندازه توانایی اش تکلیف نمىکند- (بقره 286)
در نماز، که یکی از شروط آن، ایستادن است، افراد بیمار یا ناتوان می توانند نشسته و حتی خوابیده نماز بگزارند. روزه، نه فقط از انسان های بیمار برداشته شده، بلکه افراد سالم نیز اگر بدانند که در اثر روزه گرفتن بیمار می شوند، روزه بر آنها واجب نیست. برای واجب شدن حج بر افراد، استطاعت بدنی نیز لازم است و کسانی که توان رفتن به مکه یا انجام مناسک حج را ندارند، از انجام آن معاف هستند.
در آیه مورد بحث نیز قرآن می فرماید: جهاد با دشمنان بر افراد سالم که قدرت جنگیدن و دفاع از خود را دارند، واجب است و افرادی که دچار معلولیت جسمی یا بیماری هستند، از حضور در عرصه های جنگ و جهاد معافند.
از این آیه میآموزیم:
- خداوند نسبت به بیماران و معلولان توجه ویژه دارد و آنها را از انجام برخی تکالیف معاف داشته است. مسئولان و قانونگذاران نیز باید به این نکته در هنگام وضع قوانین و مقررات اجتماعی توجه داشته باشند.
- مهم اطاعت کردن و تسلیم بودن دربرابر اوامر خداوند است؛ گرچه تکالیف افراد باتوجه به شرایط و توانائیهای آنها متفاوت است.
اکنون به تلاوت آیات 18 و 19 از سوره فتح گوش میسپاریم:
«لَقَدْ رَضِیَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ ما فِی قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّکِینَةَ عَلَیْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِیباً»، «وَ مَغانِمَ کَثِیرَةً یَأْخُذُونَها وَ کانَ اللَّهُ عَزِیزاً حَکِیماً»
ترجمه این آیات چنین است:
«بیتردید خداوند از مؤمنان آنگاه که [در حُدَیبِیه] زیر آن درخت با تو بیعت میکردند، خشنود شد و خدا آنچه را در دلهایشان [از ایمان و صداقت] بود، میدانست؛ پس آرامش را بر آنان فرو فرستاد و پیروزى نزدیکى را [در خیبر] پاداش آنان قرار داد»، «و [نیز] غنیمت هاى بسیارى که به چنگ خواهند آورد و خداوند همواره شکستناپذیر و حکیم است»
در برنامه های قبل گفتیم که پیامبر و مسلمانان به قصد انجام مناسک عمره، از مدینه عازم مکه شدند. رسول خدا یکی از یاران خود را نزد بزرگان مکه فرستاد تا آنها را از این حقیقت آگاه کند که مسلمانان به قصد جنگ نیامدهاند، بلکه هدفشان زیارت خانه خدا است، اما آنان نماینده پیامبر را بازداشت کردند.
به دنبال این اقدام، پیامبر یاران خود را زیر درختى در منطقه حدیبیه گرد آورد. از آنان بیعت گرفت که در پیکار با مشرکان کوتاهى نکنند و هیچکس به میدان جنگ پشت نکند. هنگامی که خبر این بیعت به مشرکان رسید، به وحشت افتادند و نماینده پیامبر را آزاد کردند. با عقد پیمان صلح حدیبیه، راه برای انجام عمره در سالهای بعد هموار شد. به دنبال آن نیز فتح خیبر و غنایم بسیار نصیب مسلمانان شد.
از این آیات میآموزیم:
- ایمان، محدود به انجام یک سری تکالیف دینی نظیر نماز و روزه نیست، بلکه حضور و مشارکت در عرصه های اجتماعی و سیاسی و یاری و همراهی رهبران دینی نیز، جزو برنامه های دینداری است.
- ظاهر عمل، ما را فریب ندهد. خداوند از نیات و انگیزه های ما کاملا آگاه است و براساس آن به ما پاداش می دهد.
- رضایت و خشنودی خداوند که امری معنوی است، با کسب غنایم جنگی و کامیابی های دنیوی منافات ندارد.
- وفاداری به رسول خدا و یاری او دربرابر دشمنان، رمز دریافت لطف و رحمت الهی در دنیا و آخرت است.
اکنون به تلاوت آیات 20 و 21 از سوره فتح گوش میسپاریم:
«وَعَدَکُمُ اللَّهُ مَغانِمَ کَثِیرَةً تَأْخُذُونَها فَعَجَّلَ لَکُمْ هذِهِ وَ کَفَّ أَیْدِیَ النَّاسِ عَنْکُمْ وَ لِتَکُونَ آیَةً لِلْمُؤْمِنِینَ وَ یَهْدِیَکُمْ صِراطاً مُسْتَقِیما»، «وَ أُخْرَى لَمْ تَقْدِرُوا عَلَیْها قَدْ أَحاطَ اللَّهُ بِها وَ کانَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرا»
ترجمه این آیات چنین است:
«خداوند، غنیمتهاى بسیارى به شما وعده داده است که آنها را خواهید گرفت. پس این [غنایم خیبر] را زودتر براى شما فراهم ساخت و دستان مردم [تجاوزگر] را از شما باز داشت، تا برای مؤمنان نشانهای [از حقانیت دین و یاری خدا] باشد و شما را به راهى راست هدایت کند»، «و [پیروزیها و غنیمت های] دیگرى [نصیبتان می کند] که شما بر آنها قدرت ندارید؛ ولی خداوند بر آنها احاطه دارد و خداوند بر هر چیزى تواناست»
در ادامه آیات قبلی، این آیات می فرماید: الطاف الهی به مؤمنان، محدود به صلح حدیبیه و فتح خیبر نیست، بلکه پیروزی هایی در آینده نصیب مسلمانان خواهد شد که خودشان گمان نمی برند و توان و امکان آن را ندارند. زیرا خداوند افزون بر نزول آرامش بر دلهای مؤمنان، رعب و ترس را بر دلهای کافران می اندازد تا آنها دست از تجاوز و تعدّی بردارند.
روشن است که این امدادهای الهی، مایه تقویت ایمان مؤمنان به حقانیت رسول خدا شده و آنان را در راه هدایت الهی تثبیت میکند.
از این آیات میآموزیم:
- در قوانین جنگی، تصاحب اموال دشمن به عنوان غنیمت امری مجاز است و این قانون مورد تایید خداوند است.
- خداوند وعده داده است که اگر شما برای یاری دین خدا تلاش کنید، برکات دنیوی و مادی را نیز برای شما فراهم آورد.
- کوتاه شدن دست دشمنان و برقراری امنیت، از نعمتهای بزرگی است که خداوند به خاطر آن بر مؤمنان منت می گذارد.
با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ میسپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.
-------------------
