در ادامه با تفسیر ساده و روان آیات پایانی سوره فتح یعنی آیات 26 تا 29 همراه شما هستیم.

    بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 26 از سوره فتح گوش فرا می‌دهیم:

«إِذْ جَعَلَ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّةَ حَمِیَّةَ الْجاهِلِیَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَکِینَتَهُ عَلى‏ رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ وَ أَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْوى‏ وَ کانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها وَ کانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلِیماً»                 

ترجمه این آیه چنین است:

«[یاد کن] آن‌‌گاه که کافران، تعصّب، [آن هم] تعصّب شدید جاهلی را دردلهای خود جای داده بودند. پس خداوند آرامش خود را بر پیامبرش و بر مؤمنان فرو فرستاد و آنان را به حقیقت تقوا پایبند کرد که به آن سزاوارتر و اهل آن بودند و خداوند همواره به همه چیز آگاه است»                                                                                                                 

در برنامه های قبل سخن از صلح حدیبیه بود که در منطقه ای نزدیک مکه بین پیامبر و سران مشرکان مکه منعقد شد. این آیه به یکی از عوامل کفر که تعصب نابجاست اشاره کرده و می فرماید: تعصب و غرور جاهلى، مانع از آن شد که‏ مشرکان اجازه دهند پیامبر و مسلمانان برای انجام مراسم عمره و قربانى وارد مکه شوند.

آنها می گفتند: اینها در جنگ بدر و اُحد، پدران و برادران ما را به قتل رسانده ‏اند، چگونه به آنان اجازه دهیم وارد شهر ما شوند و سالم بازگردند؟ درحالی که می دانستند زیارت خانه خدا براى همه مُجاز و سرزمین مکه حرم امن است، به گونه ای که حتى اگر کسى قاتل پدر خویش را در آن سرزمین یا در مراسم حج و عمره مى‏دید، مزاحم او نمى ‏شد. 

 در مقابل، خداوند چنان آرامش و سعه صدر را بر پیامبر و مؤمنان نازل کرد که برای جلوگیری از خونریزی در حرم امن الهی، به طور موقت از خواسته خود دست برداشتند و با عقد صلحنامه، راه را برای زیارت خانه خدا در سالهای بعد هموار کردند. در صورتى که اگر آن تعصب جاهلی بر آنها نیز حاکم بود، آتش جنگ در آن سرزمین مقدس شعله‏ور می شد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. هرگونه تعصب در امور فکری و عملی که از فرهنگ جاهلیت برخاسته باشد و از  منطق و استدلال صحیح برخوردار نباشد، مردود است.
2. لازمه داشتن  ایمان و تقوا، حفظ آرامش و برخورد منطقی و به دور از خشم و عصبانیت در امور فردی و اجتماعی است.

اکنون به تلاوت آیه 27 از سوره فتح گوش می‌سپاریم:

«لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لا تَخافُونَ فَعَلِمَ ما لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِکَ فَتْحاً قَرِیبا»

ترجمه این آیه چنین است:

«به راستی خداوند، رؤیاى پیامبرش را به حقّ تحقّق بخشید. شما مسلمانان به خواست خدا، آسوده‌ خاطر، در حالى که سرهایتان را تراشیده و مو [یا ناخن] کوتاه کرده‏اید و از هیچ‏کس ترس و وحشتى ندارید، وارد مسجد الحرام خواهید شد. خداوند چیزى را دانست که شما نمى‏دانستید و غیر از این، پیروزى نزدیکى را [در خیبر]  براى شما قرار داد»

پیش از حرکت مسلمانان به سوی مکه، پیامبر اکرم در رؤیا دید که به اتفاق یارانش براى انجام مناسک عمره وارد مسجد الحرام مى‏شوند و این خواب را براى یارانش تعریف کرد. مسلمانان مى‏پنداشتنند که این خواب در همان سال تحقق خواهد یافت. لذا هنگامى که مشرکان راه ورود به مکه را بر آنها بستند، عده ای از مسلمانان دچار شک و تردید شدند که مگر ممکن است رؤیاى پیامبر اشتباه  از آب درآید؟!  

  دراینجا بود که این آیه نازل شد که این رؤیا صادقه بوده و به طور قطع همه شما در نهایت امنیت وارد مسجد الحرام مى‏شوید. طبق پیمان صلح حدیبیه، سال بعد مشرکان به مدت  سه روز مکّه را خالى کردند و مسلمانان با آسودگى خاطر اعمال عمره را با شکوه فراوان به جای آوردند. البتّه پس از مدتى مشرکان پیمان شکستند و مسلمانان در سال هشتم هجرى، مکّه را بدون جنگ و خونریزى فتح کردند.                                                                                        

از این آیه می‌آموزیم:

1. وعده های الهی حتما محقق خواهد شد، گرچه ممکن است برپایه علم و حکمت خداوند، تحقق آن همراه با تاخیر باشد، ولی این تاخیر نباید در ما شک و تردید ایجاد کند.
2. اگر پذیرش صلح براساس مصلحت جامعه و نه از روی ترس از دشمن باشد، چه بسا آثار و برکات چنین صلحی بیشتر بوده و مقدمه پیروزی بر دشمن باشد.

اکنون به تلاوت آیه 28 از سوره فتح گوش می‌سپاریم:

«هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفى‏ بِاللَّهِ شَهِیداً»

ترجمه این آیه چنین است:

«او کسى است که پیامبرش را با هدایت و دین حقّ فرستاد، تا آن را بر همه دین‌ها پیروز کند و کافى است که خداوند گواه [این موضوع] باشد»

در ادامه آیه قبل که وعده پیروزی مسلمانان بر مشرکان مکه را داد، این آیه می فرماید: این پیروزی تداوم خواهد یافت و زمانی فرا می رسد که اسلام بر سراسر جهان و همه ادیان و مکاتب غلبه می کند، زیرا سخن خداوند حق است و مردم را به سوی سعادت هدایت می کند.

براساس روایات متواتر که همه مسلمانان بر آن اتفاق نظر دارند، در آخرالزمان به دست فردی از نسل پیامبر اسلام به نام "مهدی"، این وعده الهی تحقق خواهد یافت. او با یاری ستمدیدگان و مستضعفان عالم دربرابر حاکمان زورگو و ستمگر قیام می کند. امام مهدی با امدادهای الهی بر ظالمان غلبه می یابد و عدالت و امنیت را بر سراسر جهان حاکم می سازد.

از این آیه می‌آموزیم:

1. با اراده الهی، دین حق همه عالم را فرا خواهد گرفت و اسباب هدایت جهانیان به سوی دین خدا فراهم خواهد شد.                                                                                      
2. ادیان گذشته مخصوص برهه ای از زمان بوده اند و به عکس، تعالیم اسلام به زمان خاصی اختصاص ندارد. لذا آینده از آنِ اسلام است و این دین جهانی خواهد شد. به همین خاطر مسلمانان باید به وظایف خود به خوبی عمل کنند و سیمای واقعی اسلام را به جهانیان معرفی نمایند.

اکنون به تلاوت آیه 29 از سوره فتح گوش می‌سپاریم:

«مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ تَراهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِیماهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى‏ عَلى‏ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیما»                            

ترجمه این آیه چنین است:

«محمّد، فرستاده‌ خداست و کسانى که با او هستند، بر کافران، سختگیر و با یکدیگر مهربانند. آنان را پیوسته در رکوع و سجود مى‏بینى، که فضل و بخشش و خشنودی را از خدا مى‏طلبند. نشانه‌ آنان در رخسارشان از اثر سجود نمایان است. این است وصف ایشان در تورات و وصف آنان در انجیل، [وجودشان]  مانند زراعتى است که جوانه‌اش را از زمین رویانده، پس آن را نیرو داده تا سخت شود و بر ساقه‏ى خود [استوار] بایستد، آن گونه که کشاورزان را به شگفتى وا مى‏دارد، تا خدا به واسطه‌ی [انبوهى و نیرومندى] مؤمنان، کافران را به خشم آورد. [ولی]  خداوند به کسانى از کافران که ایمان آورده وکارهاى شایسته کنند، وعده  آمرزش و پاداشى بزرگ داده است»

 این آیه که پایان بخش سوره فتح است، شرایط لازم برای تحقق وعده الهی در آیه قبل را بیان می کند و می فرماید: برای پیروزی اسلام بر سایر ادیان، مسلمانان باید روابط فردی و اجتماعی خود را براساس این چهار ویژگی تنظیم کنند:

الف: دربرابر دشمنان: سختی، قاطعیت، صلابت و شدت   

ب: دربرابر همکیشان و اهل ایمان: مهربانی، رأفت، رحمت و عطوفت

ج: در رابطه با خداوند: عبودیت و بندگى

د: در رابطه با خود: تلاش و کوشش برای رشد و پیشرفت و استقلال اقتصادی و سیاسی.

اگر مسلمانان این موارد را سرلوحه کار خود قرار دهند، نه تنها در دنیا بر دشمنان غلبه می یابند، بلکه در آخرت نیز مشمول رحمت و مغفرت الهی می شوند.

از این آیه می‌آموزیم:

1. اسلام دینی جامع است‏ و برای همه ابعاد و زوایای زندگی انسان برنامه دارد.
2. جهانى شدن آئین اسلام، بدون پیروی از سیره و سنت پیامبر اکرم و وجود پیروانی صادق و ثابت قدم امکان پذیر نیست.
3. در تورات و انجیل نیز سیمای یاران پیامبر اسلام توصیف شده است. 
4. رشد کمّی و کیفی مسلمانان، دشمنان را به خشم می آورد.

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.   

         -----------------