در این برنامه و با توجه به اتمام آیات سوره سوره فتح، به تفسیر ساده و روان آیات ابتدایی سوره حجرات از آیه 1 تا 5 می پردازیم. همراه ما باشید

        بسم الله الرحمن الرحیم

 

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

 

با پایان یافتن سوره فتح در برنامه قبل، در این برنامه تفسیر آسان و روان آیات سوره حجرات را آغاز می‌کنیم.

 

این سوره در مدینه نازل شده‏ است و به اصول مهم آداب و اخلاق اجتماعی اشاره می کند. اصولی که رعایت آنها، موجب تقویت محبت و دوستی و برادری در میان افراد جامعه می شود و انجام ندادن آنها، کینه و دشمنی و بدبینى و تفرقه را در میان اعضای اجتماع پدید  می آورد. از این جهت، می توان این سوره را  سوره اخلاق و آداب اسلامی نامید.

 

ابتدا به تلاوت آیه 1  از سوره حجرات گوش فرا می‌دهیم:

 

«بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ

 

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیم‏»

 

ترجمه این آیه چنین است:

 

به نام خداوند بخشنده‌ی مهربان

 

«اى کسانى که ایمان آورده ‏اید! [در هیچ کارى]  بر خدا و پیامبر او پیشى نگیرید و از [نافرمانی] خداوند پروا کنید که خداوند شنوا و داناست»

 

این سوره، اهل ایمان را مخاطب قرار داده است و می فرماید: اقتضای ایمان، تسلیم بودن دربرابر دستورات خدا و پیامبر و پیشی نگرفتن از آنهاست. به ویژه در امور اجتماعی، که عموم مردم باید مطیع رهبر جامعه اسلامی باشند و هرگونه پیشی گرفتن، موجب اختلال در نظام جامعه و تفرقه و پراکندگی میان مردم می شود.

 

برخی مسلمانان افراطی، انتظار دارند پیشوای جامعه اسلامی براساس میل و سلیقه و عقیده آنان کارهایی را انجام دهد یا با بعضی از افراد و گروه ها برخورد تند داشته باشد و یا حتی کارهایی را ترک کند. این درحالی  است که او براساس شناخت واقعی از اوضاع و احوال جامعه و با عنایت به مصالح عمومی تصمیم می گیرد و نباید از او غیر از این انتظار داشت.

 

از این آیه می‌آموزیم:

 

    حرام شمردنِ  برخی از کارهایی که خداوند حلال کرده و یا حلال شمردن بعضی از کارهایی که او حرام کرده است، نوعى پیشى گرفتن بر خدا و رسول است.‏

    قوانین جامعه اسلامی باید برمبنای کتاب خدا و سنت پیامبر باشد و هرگونه وضع قانون برخلاف قرآن و سنت، به معنای پیشی گرفتن بر خدا و رسول اوست.

     کسانى که به خاطر سلایق شخصى یا آداب و رسوم اجتماعى، بر حکم خدا و رسولش پیشى مى‏گیرند، درحقیقت از ایمان و تقوا فاصله گرفته‏اند.

 

 

 

اکنون به تلاوت آیات 2 و 3 از سوره حجرات گوش می‌سپاریم: 

 

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ»، «إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى‏ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ‏»

 

ترجمه این آیات چنین است:

 

«اى کسانى که ایمان آورده ‏اید! [در گفتگو با پیامبر،] صدایتان را بلندتر از صداى پیامبر نکنید و آن گونه که با یکدیگر بلند گفتگو مى‏ کنید، با پیامبر بلند سخن مگویید! مبادا [به خاطر این بى‏ ادبى،] اعمالتان نابود شود درحالی که شما نمی دانید»، «کسانى که نزد رسول خدا صدایشان را پایین مى ‏آورند، آنان کسانى هستند که خداوند دل‌هایشان را براى [پذیرش] تقوا، آزمایش [و آماده] کرده است و آنان را آمرزش و پاداشی بزرگ است»

 

در آیه قبل سخن این بود که در کارها بر پیامبر پیشی نگیرید و تا او تصمیمی را اعلام نکرده است، اقدامی انجام ندهید. این آیه می فرماید: در سخن گفتن نیز بر او پیشی نگیرید و بلندتر از او سخن نگویید و در نزد او صدای خود را بالا نبرید و داد و فریاد نکنید.

 

محتوای این آیه نشان می دهد که برخی مسلمانان آداب اجتماعی را رعایت نمی کردند. آنها همانگونه که با مردم عادی  با صوت بلند سخن می گفتند، با پیامبر نیز بی ادبانه و با صدای بلند صحبت می کردند، تا جایی که خداوند به آنان هشدار می دهد که این گونه رفتار ناشایست و توهین آمیز، اعمال شما را نابود می کند، بی آنکه خودتان متوجه باشید. 

 

 ادامه آیات بر این نکته تاکید می کند که اقتضای تقوای الهی، رعایت ادب در نزد رسول خدا و پایین آوردن صدا هنگام سخن گفتن در حضور آن فرستاده بزرگ الهی است، که این امر لطف و رحمت الهی را در دنیا و آخرت به دنبال دارد.

 

از این آیات می‌آموزیم:

 

    مراقب سخن گفتن خود باشیم، زیرا  کارهای ما، خوب یا بد، دارای آثار وضعى است و نتایج و پیامدهای کارهایمان به دانستن یا ندانستن ما بستگی ندارد.

    چه بسیار افردی که ریاکارانه اظهار ادب و تواضع می کنند، ولی در درون متکبرند.  به عبارت دیگر، درواقع رعایت احترام و ادب و اظهار تواضع، هنگامی با ارزش است که براساس تقوا، درستی و صداقت باشد، وگرنه نوعی تملق و فریبکاری است.

    لازمه‏ ایمان و تقوا، عصمت و پاکی از گناه نیست. چه بسا افراد با ایمان و پرهیزکاری که‏ گرفتار لغزش و گناه مى‏شوند، امّا آنها زود متوجه خطای خود شده و با توبه و بازگشت، آن را جبران مى‏کنند.

 

 

 

اکنون به تلاوت آیات 4 و5 از سوره حجرات گوش می‌سپاریم:

 

«إِنَّ الَّذِینَ یُنادُونَکَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ أَکْثَرُهُمْ لا یَعْقِلُونَ»، «وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ»                                                                        

 

ترجمه این آیات چنین است:     

 

«کسانى که از پشت اتاق‌ها[ى خانه‌ات] تو را با فریاد صدا مى ‏زنند، بیشترشان نمی‌فهمند»، «و اگر صبر می‌کردند تا تو خود به نزد آنان بیرون آیى، قطعاً برایشان بهتر بود و خداوند آمرزنده‌ی مهربان است»

 

این آیه به یکی از مصادیق بحثهای گذشته اشاره کرده و می فرماید: در حالی که پیامبر در خانه، در کنار همسر به امور خانواده و یا استراحت مشغول بود، برخی از اعراب بی فرهنگ، صبر نمی کردند تا پیامبر از خانه اش خارج شود و سخن خود را با او درمیان بگذارند. آنها از بیرون خانه با صدای بلند پیامبر را صدا می زدند و خواسته خود را مطرح می کردند.

 

قرآن خطاب به این افراد می فرماید: این کار نشانه بی خردی است و از مهمترین نشانه های عقل و خرد، رعایت ادب و احترام در روابط اجتماعی و در زمان مواجه شدن با بزرگان جامعه است.

 

از این آیات می‌آموزیم:

 

    اسلام، براى آداب اجتماعى اهمیّت ویژه‏اى قائل است‏، تا جایی که بى‏ادبى را نشانه‏ى بى‏خردى‏ می داند.

    خانه و خانواده، دارای حریم است و کسی حق مزاحمت براى محیط خانه و خانواده ندارد، حتی با صدا زدن آنها از بیرون خانه.

    مسئولیت های اجتماعی افراد نباید مانع رسیدگی آنها به امور خانوادگی شود.

    به برنامه ها و اوقات فراغت دیگران احترام بگذاریم و بی موقع مزاحم آنها نشویم.

 

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.   

 

    -----------------