در این برنامه با تفسیر ساده و روان آیات 10 تا 12 سوره حجرات آشنا می شویم.

 بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

ابتدا به تلاوت آیه 10 از سوره حجرات گوش فرا می‌دهیم: 

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ»

ترجمه این آیه چنین است:

«همانا مؤمنان با یکدیگر برادرند، پس میان برادران خود، صلح و آشتى برقرار کنید و از [نافرمانی] خدا پروا کنید تا مورد رحمت قرار گیرید»

از امتیازات اسلام، برقراری رابطه برادری میان همه مؤمنان است. به طور معمول، دو برادر در یک خانواده، خود را در جایگاه برابر و هم عرض یکدیگر می بینند؛ یکی بر دیگری برتری جویی نمی کند و خود را برتر و بالاتر نمی بیند. اسلام به همان گونه توصیه می کند که همه اهل ایمان، با همه تفاوتهای قومی، نژادی و زبانی، خود را هم عرض یکدیگر بدانند و کسی خود را برتر از دیگران نداند.

پیامبر اسلام در میان یارانش عقد اخوت برقرار کرد تا همواره در طول تاریخ این پیوند الهی در میان مسلمانان جاری باشد. آن حضرت در سخنان خود در موقعیتهای مکانی و زمانی مختلف، بر این نکته تاکید فرمود: عرب را بر عجم و سفید را بر سیاه برتری نیست و همه برادران یکدیگر و بندگان خدا هستند.

هرگاه میان دو نفر یا دو گروه از مؤمنان اختلاف و نزاعی روی دهد، طبعاً وظیفه اهل ایمان این است که براساس اصل برادری میان آنها صلح و آشتی برقرار کنند و حق و عدالت را میان آنها جاری سازند.

از این آیه می‌آموزیم:

1. هیچ کس مجاز نیست خود را برتر از دیگران بداند، زیرا همه مؤمنان در عرض یکدیگر و با هم یکسان و برابرند. برخلاف رابطه والدین با فرزندان که از بالا به پایین است، رابطه میان برادران، برابرى است.
2. همانطور که خانواده برای رفع اختلاف میان دو برادر اقدام می کند، جامعه اسلامی نیز باید برای رفع اختلاف میان مؤمنان بکوشد و میان آنها صلح و آشتی برقرار کند.
3. صلح و صفا و صمیمیت میان اهل ایمان، مقدمه نزول رحمت الهی است.

اکنون به تلاوت آیه 11 از سوره حجرات گوش می‌سپاریم:

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسى‏ أَنْ یَکُونُوا خَیْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسى‏ أَنْ یَکُنَّ خَیْراً مِنْهُنَّ وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمانِ وَ مَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ»

ترجمه این آیه چنین است:

«اى کسانى که ایمان آورده‏اید!  نباید گروهى [از شما]، گروهى دیگر را مسخره کنند. چه بسا که مسخره ‏شدگان بهتر از مسخره‏کنندگان باشند و زنان نیز، زنان دیگر را مسخره نکنند، شاید که آنان بهتر از اینان باشند و از یکدیگر عیب جویى نکنید و یکدیگر را با لقب‏هاى بد و ناپسند نخوانید. بد است نام زشت پس از ایمان و کسانی که [از این اعمال] توبه نکنند، پس آنان همان ستمگرانند»

آیه قبل به رابطه برادری میان اهل ایمان تاکید کرد، این آیه به سه نمونه از گناهان زبان که  به رابطه برادری آسیب می رساند، اشاره کرده و می فرماید: هیچ مرد و زنی و هیچ قوم و نژادی حق ندارد فرد یا قوم دیگری را مسخره کند. زیرا هیچ فرد و قومی از دیگران بهتر و برتر نیست که به خود حق دهد آنها را مورد تمسخر و تحقیر قرار دهد.        

همچنین گذاشتن نام و عنوان نامناسب بر روی افراد و اقوام/ و خواندن و صدا زدن آنها با عناوین و القاب بد و زشت، موجب ایجاد کدورت و کینه بین دو طرف می شود. لذا خداوند آن را گناه شمرده و توبه نکردن از این کار زشت را نشانه ظلم به دیگران معرفی کرده است.

از این آیه می‌آموزیم:

1. ایمان به خدا، با مسخره‏کردن بندگان خدا سازگار نیست‏.
2. تمسخر افراد و اقوام دیگر، نشانه خود برتربینی است. قرآن با این پدیده مقابله کرده و می فرماید: نباید خود را برتر از دیگران بدانید، شاید آنهایی را که مسخره می کنید، از شما بهتر  باشند.
3. افشای عیوب دیگران و بد نام بردن از آنها، موجب تحریک دیگران برای کشف عیبهای ما و افشاگری علیه ما می شود. به بیان دیگر، بد نام کردن دیگران، جاده ای یک طرفه نیست. دیر یا زود این موضوع دو طرفه می شود و متقابلا  سبب عیبجویی دیگران از ما و بد نام کردن ما می شود.
4. یکی از اهداف راهبردی اسلام، سالم سازی محیط جامعه از رفتارهای زشت و ناپسند و جلوگیری از تنش ها و درگیری های اجتماعی است.

اکنون به تلاوت آیه 12 از سوره حجرات گوش می‌سپاریم:

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَیُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِیمٌ»                                                                                                       

ترجمه این آیه چنین است:

«اى کسانى که ایمان آورده‏ اید! از بسیارى گمان‏ها دورى کنید، زیرا برخى گمان‏ها گناه است و [در کار دیگران] تجسّس و کنجکاوى نکنید و بعضی از شما از بعضی دیگر غیبت نکند. آیا هیچ یک از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده‌ی خود را بخورد؟ [هرگز!] بلکه آن را ناپسند مى‏دانید و از [نافرمانی] خدا پروا کنید. همانا خداوند بسیار توبه‏پذیر و مهربان است»  

در ادامه آیه قبل، این آیه نیز سه مورد دیگر از گناهانی را که عامل تضعیف رابطه برادری میان اعضای جامعه است، بیان می کند. با آنکه قرآن مؤمنان را به حسن ظنّ به یکدیگر سفارش می کند، اما متاسفانه برخی افراد نسبت به دیگران بدگمان هستند. آنها براساس حدس و گمان و بدون داشتن دلیل و برهان، در امور دیگران تجسس می کنند و بی جهت آنها را مورد اتهام قرار می دهند.  

غیبت آن است که انسان در غیاب شخصى چیزى بگوید که مردم از آن خبر ندارند و اگر آن شخص بشنود، ناراحت شود. در این آیه، غیبت به خوردن گوشت انسان مرده تشبیه شده است. زیرا وقتی غیبت کننده آبروی او را نزد دیگران می برد، به دلیل آنکه او در جمع حضور ندارد و نمی تواند از خود دفاع کند، آبروی از دست رفته اش قابل جبران نیست.

از این آیه می‌آموزیم:

1. در جامعه اسلامی، اصل بر برائت همه انسانها و حُسن ظنّ و اعتماد به یکدیگر است.
2. بدگمانی، زمینه تجسس در امور دیگر افراد و درنهایت غیبت کردن و افشای عیوب  آنها می شود.
3. یکی از شیوه های برحذر داشتن مردم از کارهای زشت، بهره گیری از عواطف انسانی  است. به عنوان مثال، در این آیه، فردی را که مورد غیبت و بدگویی قرار گرفته، برادری خوانده که از دنیا رفته است و قدرت دفاع از خود را ندارد.
4.  در دین هیچ بن بستی وجود ندارد. گناهان انسان، هرقدر هم بزرگ باشد، با توبه واقعی می توان آنها را جبران کرد. زیرا خداوند بسیار توبه پذیر و مهربان است.      

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.   

   -----------------