در ادامه با تفسیر ساده و روان آیات 13 تا 18 سوره حجرات همراه شما هستیم.

  بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

اکنون به تلاوت آیه 13 از سوره حجرات گوش می‌سپاریم:

«یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثى‏ وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ»

ترجمه این آیه چنین است:

«اى مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیره‏ها و قبیله ‏ها قرار دادیم، تا یکدیگر را بشناسید. همانا گرامى‏ترینِ شما نزد خدا، باتقواترینِ شماست. همانا خداوند، داناى آگاه است»

فرض کنید همه انسانهای روی زمین از نظر شکل و رنگ و زبان و دیگر خصوصیات مثل هم بودند. آیا در آن صورت، شناسایی افراد کار آسانی بود؟ یکی از نعمتهای خداوند که نشانه حکمت و قدرت اوست، تفاوت انسانها از جنبه های گوناگون است که موجب پدید آمدن نژادها و اقوام مختلف با زبان ها و گویش های متنوع شده است.

افزون بر آن، در هر نژادی نیز هریک از افراد آن منحصر به فرد هستند؛ حتی دوقلوهای همسان، از همه جهات یکسان نیستند. آنها برای والدین و افراد نزدیکشان قابل تمایز و تشخیص هستند. قرآن در این آیه به اصل تفاوت انسانها از لحاظ جسمی و نژادی اشاره کرده و می فرماید: راز این تفاوتها آن است که افراد بتوانند یکدیگر را بشناسند و در روابط اجتماعی و تعامل با یکدیگر دچار مشکل نشوند.

البته برخی اقوام و نژادها سعی می کنند این تفاوتها را نشانه برتری خود بشمارند. در حالی که این آیه می فرماید: همه شما از یک پدر و مادر هستید و ریشه همه شما به آدم و حوا برمی گردد. پس دلیلی برای تفاخر وجود ندارد و تنها کسانی که با کسب کمالات انسانی و الهی رشد و تعالی یافته اند، از احترام و تکریم ویژه ای در نزد خداوند برخوردارند.

از این آیه می‌آموزیم:

1. عرب را بر عجم، یا سفید را بر سیاه هیچ برتری نیست. همه انسانند و فرزندان یک پدر و مادر.
2. مرد یا زن بودن، یا تفاوتهایی که در شکل و قیافه و رنگ و نژاد انسانها مشاهده می شود، از روی حکمت و برای شناسایی یکدیگر است، نه برای تفاخر و برتری جویی. 
3. قرآن، همه نوع تبعیض‏ اعم از نژادى، قومى، قبیله‏اى، اجتماعی و غیره را مردود شمرده و تنها ملاک فضیلت و تکریم انسانها را، پاکی و تقوا دانسته است.

اکنون به تلاوت آیات 14 و 15 از سوره حجرات گوش می‌سپاریم:

«قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا یَدْخُلِ الْإِیمانُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا یَلِتْکُمْ مِنْ أَعْمالِکُمْ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ»، «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ»

ترجمه این آیات چنین است:

«آن اعراب بادیه‏ نشین گفتند: ما ایمان آورده ‏ایم. به آنان بگو: شما ایمان نیاورده ‏اید، بلکه بگویید: اسلام آورده ‏ایم و هنوز ایمان در دل‌هاى شما وارد نشده است و اگر خدا و رسولش را اطاعت کنید، خداوند ذرّه ‏اى از [پاداش] اعمال شما کم نمى‏ کند. خداوند آمرزنده‌ی مهربان است»، «مؤمنان، تنها کسانى هستند که به خدا و فرستاده‌اش ایمان آوردند، سپس دچار تردید نشدند و با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد کردند. اینانند که [در ادّعاى ایمان] راستگویند»

این آیات سخن مدعیان ایمان را یادآور می شود که می گویند: ما به خدا و رسولش ایمان آورده ایم و آن را مایه تفاخر خود بر دیگران می دانند. اما قرآن می فرماید: آنها با زبان اظهار می کنند که مسلمانند و ایمان آورده اند، اما در عمل تسلیم خدا و رسولش نیستند، درحالی که ایمان و عمل به یکدیگر وابسته اند و هر یک بدون دیگری ارزش ندارد. 

 ادامه آیات به دو نشانه نفوذ ایمان در جان افراد، اشاره کرده و می فرماید: مؤمن واقعی کسی است که در حقانیت راه خدا ذرّه ای شک و تردید به خود راه نمی دهد؛ دیگر آنکه آماده گذشت از جان و مال خود در راه دین و جانفشانی در این میدان است.

از این آیات می‌آموزیم:

1. کسی که مدعی دینداری است، اما عملش مطابق با تعالیم خدا و رسول نیست، در دنیا، از امتیازات مسلمان بودن برخوردار است، ولی در آخرت بهره ای ندارد. 
2. جایگاه و قرارگاه ایمان، قلب است، نه زبان/ و راه رسیدن به ایمان، اطاعتِ عملی است، نه اظهار زبانی/ به عبارت دیگر، عمل، تصدیق کننده باور قلبی است.
3. علاوه بر قرآن و کلام خدا؛ سخن و فرمان پیامبر نیز جزو دین و لازم الاتباع است.
4. عرصه جهاد و دفاع از دین خدا، راه تشخیص صداقت دینداران واقعی از مدعیان است.

اکنون به تلاوت آیات 16 تا 18 از سوره حجرات گوش می‌سپاریم:

«قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِینِکُمْ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلِیمٌ»، «یَمُنُّونَ عَلَیْکَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَیَّ إِسْلامَکُمْ بَلِ اللَّهُ یَمُنُّ عَلَیْکُمْ أَنْ هَداکُمْ لِلْإِیمانِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ»، «إِنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ غَیْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بَصِیرٌ بِما تَعْمَلُونَ»

ترجمه این آیات چنین است:

بگو: «آیا شما خدا را از دین و ایمان خود آگاه مى ‏کنید؟ در حالى که خداوند آنچه را در آسمان‏ها و آنچه را در زمین است، مى‏ داند و خداوند به هر چیزى داناست»، «آنان بر تو منّت مى‏گذارند که اسلام آورده‌اند. بگو: «براى اسلام آوردنتان بر من منّت نگذارید؛ بلکه این خداوند است که بر شما منّت دارد که شما را به سوى ایمان هدایت کرده است، اگر (در ادعاى خود) راستگو هستید»، «خداوند، نهان آسمان‏ها و زمین را مى‏داند و خداوند به آنچه انجام مى ‏دهید، بیناست»

در زمان رسول خدا برخی افراد بر پیامبر منّت می گذاشتند و می گفتند: ما بودیم که به تو ایمان آوردیم و تو را یاری کردیم. قرآن خطاب به آنها می فرماید: این چه سخن ناروایی است که می گوئید؟ خدا و رسولش بر شما منّت دارند که شما را هدایت کرده و از ظلمت جهالت به راه روشن ایمان رهنمون ساخته اند. 

افزون بر آن، اگر در این ادعای خود صادق هستید، نیازی به بیان آن همراه با منّت گذاردن بر پیامبر نیست، زیرا خدایی که از همه امور آسمانها و زمین آگاه است، از باطن شما نیز باخبر است و می داند که تا چه اندازه به دین او پایبند هستید.   

از این آیات می‌آموزیم:

1. به خاطر ایمان و عمل خود بر خدا و رسولش منّت نگذاریم، زیرا آنها به ایمان و عمل ما نیازی ندارند. بلکه رهایی از ظلمت جهل و هدایت شدن به راه حق، نعمت بزرگ الهی و منتی از جانب خدا بر ماست. پس آنها بر ما منّت دارند.
2. در جامعه اسلامی مراقب باشیم فریب زبان و ظاهر مدعیان ایمان را نخوریم، چراکه  عده ای در این ادعای خود صادق نیستند.
3. در آسمانها و زمین، اسرار نهفته و نامکشوف بسیاری وجود دارد که خداوند از آنها آگاه است. 

با شرح و توضیح این آیات، سوره حجرات به پایان رسید. انشاءالله در برنامه بعد، سوره قاف را آغاز می کنیم. شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار. 

-------------------