با پایان یافتن سوره قمر در برنامه قبل، در این برنامه تفسیر آسان و روان آیات ابتدایی سوره الرحمن را آغاز می‌کنیم.

   بسم الله الرحمن الرحیم

با درود به روان پاک پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم و با سلام به حضور شما شنوندگان گرامی، با برنامه ­ای دیگر از "راهی به سوی نور" در خدمت شما هستیم تا با تفسیر آسان و روان آیاتی دیگر از کلام الهی در قرآن کریم آشنا شویم.

با پایان یافتن سوره قمر در برنامه قبل، در این برنامه تفسیر آسان و روان آیات سوره الرحمن را آغاز می‌کنیم.

این سوره با کلمه «الرحمن» آغاز شده که یکی از نام ها و صفات پروردگار است و بیانگر رحمت گسترده الهی در نظام آفرینش است. در این سوره به انواع نعمت های مادی و معنوی خداوند در دنیا و آخرت اشاره شده است و پس از بیان هر نعمت، از بندگان پرسیده می شود که کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار می کنید؟

ابتدا به تلاوت آیات 1 تا 4 از سوره الرحمن گوش فرا می‌دهیم:

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ

«الرَّحْمَنُ»، «عَلَّمَ الْقُرْآنَ»، «خَلَقَ الْإِنْسَانَ»، «عَلَّمَهُ الْبَیَانَ» 

ترجمه این آیات چنین است:

به نام خداوند بخشنده‌ی مهربان

«[خداوندِ] رحمان»، «قرآن را یاد داد»، «انسان را آفرید»، «به او بیان آموخت»

نام خداوند در قرآن، الله است و رحمان یکی از صفات اوست؛ اما این صفت که بیانگر رحمت گسترده الهی است، به قدری در مورد خداوند به کار رفته که همچون الله، نام خداوند شده و در این سوره به جای آن نشسته است.

نزول قرآن و تعلیم آن به پیامبر اکرم و از طریق آن حضرت به عموم انسان ها و جنیان، به قدری ارزش دارد که در این سوره بر اصل آفرینش انسان مقدم شده است. آری! درواقع ارزش انسان آنجاست که در مسیر هدایت الهی حرکت کند و راه درست را بپیماید.

در میان ویژگی های انسان، این آیات به قدرت تکلم و سخن گفتن اشاره دارد که انسان را از دیگر حیوانات متمایز می سازد، زیرا آنها نیز همچون انسان چشم و گوش دارند، اما این گونه تکلّم و گفتگو از امتیازات ویژه انسان است.

لازم به ذکر است که بیان به معنای وسیع آن که شامل خط و کتابت نیز هست، نقش مهمی در تکامل و پیشرفت زندگى انسانها و پیدایش و ترقى تمدنها دارد. اگر انسان از نعمت بیان برخوردار نبود، هرگز نمى توانست علوم و تجربیات خود را از نسلى به نسل دیگر منتقل سازد، درنتیجه زمینه لازم برای پیشرفت علم و دانش و فناوری فراهم نمی شد.   

از این آیات می‌آموزیم:

1. عام ترین صفت خداوند که همه موجودات را در بر می گیرد و منشاء نظام تکوین و تشریع است، صفت رحمت اوست. خداوند خواسته است با گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم» در آغاز کارها، همواره در کنار نام او به رحمتش نیز اشاره شود.
2. معلمی یکی از شئون پروردگار است. درواقع اولین معلم بشر، خداوند است و البته  لازمه معلمی، رحمت است.   
3. خلقت انسان با ویژگی آموزش پذیری، جلوه ای از رحمت الهی است، چنانکه تعلیم قرآن برای هدایت بشر، جلوه ای دیگر از آن است.
4. قدرت بیان نیز که وسیله انتقال علوم و تجربیات بشر است، جلوه ای از رحمت خداوند است.

اکنون به تلاوت آیات 5 و 6 از سوره الرحمن گوش می‌سپاریم:

«الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ»، «وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ یَسْجُدَانِ» 

ترجمه این آیات چنین است:

«خورشید و ماه، حساب معینی دارند»، «و گیاه و درخت [براى او] سجده مى‏کنند»

پس از ذکر نعمت نزول قرآن و قدرت بیان که از امتیازات انسان نسبت به دیگر موجودات است، این آیات ابتدا نگاهی به آسمان و سپس زمین دارد و می فرماید: خورشید و ماه طبق نظم و حساب دقیق و معینی درحرکتند. مقدار وزن و جرم آنها، فاصله آنها از زمین و از یکدیگر، روی حساب و اندازه معینی است، به طوری که به عنوان مثال اگر فاصله زمین تا خورشید، مقداری افزایش یا کاهش یابد، همه انسانها و موجودات زنده روی زمین از شدت سرما یا گرما نابود می شوند.

گردش زمین به دور خود که سبب پیدایش شب و روز می شود، همچنین گردش منظم آن به دور خورشید که ماه ها و فصول گوناگون سال را پدید می آورد و نیز گردش ماه به دور زمین در مداری مشخص، همه نمونه های بارزی از نظم و حساب دقیق در عالم است.

از نگاه دانشمندان، گردش ماه و خورشید در مدار خود، چنان دقیق و منظّم است که آنها می توانند از ده ها سالها قبل، زمان دقیق ماه گرفتگی و خورشید گرفتگی را پیش بینی کنند.                    

نکته دیگر آنکه وجود خورشید، این کره داغ و آتشین، از بزرگترین نعمتها براى بشر است، چراکه بدون نور و حرارت آن، حیات موجودات زمینی غیرممکن است. رشد و نموّ گیاهان و مواد مورد نیاز برای تغذیه انسان، بارش باران و وزش بادها، همه به برکت این موهبت الهى است.

ماه نیز به سهم خود، نقش مهمی را درحیات بشر بازی می کند. ماه در شبهای تاریک، چون چراغی روشنایی می بخشد. جاذبه آن که سرچشمه جزر و مدّ دریاهاست، نقش زیادی بر بقاء حیات در دریاها و فعل و انفعالات زمین دارد.

در زمین نیز انواع گیاهان و درختان منبع تغذیه بشر و دیگر جانداران هستند. همه آنها از  قوانین طبیعی ای تبعیت می کنند که خداوند برای آنها مقرّر کرده است و سر سوزنی از آن تخطی نمی کنند.

از این آیات می‌آموزیم:

1. آسمان و زمین براساس یک نظام دقیق و معین اداره می شوند و هیچیک از مسیری که خداوند برایشان تعیین کرده، تخطی نمی کنند.
2. جهان هستی درخدمت رسانی به بشر هیچ کم نگذاشته است، اما بشر به گونه ای رفتار می کند که گویا کمر به نابودی طبیعت و محیط زیست بسته است.
3.  همه عالم، تسلیم نظم و برنامه ای است که از پیش از سوی خداوند تعیین شده است.                                                                          

اکنون به تلاوت آیات 7 تا 9  از سوره الرحمن گوش می‌سپاریم:

«وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِیزَانَ»، «أَلَّا تَطْغَوْا فِی الْمِیزَانِ»، «وَأَقِیمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِیزَانَ» 

ترجمه این آیات چنین است:

«و [خداوند] آسمان را برافراشت و [براى سنجش هر امرى] ترازو  نهاد»، «تا در سنجش و میزان از اندازه نگذرید»، «و وزن را به عدالت برپا دارید و در ترازو کم نگذارید»

در ادامه آیات قبل، این آیه به آفرینش کهکشانهای عظیم اشاره دارد که شامل میلیاردها ستاره و سیاره هستند و خداوند نظام و مداری معین برای آنها مقرّرکرده و می فرماید: خدایی که این آسمان با عظمت را برافراشته، برای نظام تشریع نیز، میزان و سنجشی قرار داده است تا شما براساس آن حق و عدل را بشناسید و از باطل دوری کنید.

در امور مالی و اقتصادی و حقوق فردی و اجتماعی، حق و باطل را بسنجید و در ادای حق دیگران از افراط و تفریط بپرهیزید؛ همواره ملاک شما در تعامل با دیگران، قسط و عدل باشد.

از این آیات می‌آموزیم:

1. نظام هستی بر پایه میزان و نظم دقیقی برپا شده است، نه آنکه به صورت تصادفی و بدون طرح و برنامه قبلی به وجود آمده باشد.
2. همان گونه که عالم تکوین براساس میزان است، نزول وحی و شریعت نیز برای آن است که انسانها در کارهای خود با میزان عقل و وحی، حق و عدل را مراعات کنند.

با پایان یافتن این برنامه، شما عزیزان را به خدای بزرگ می‌سپاریم و در انتظار دریافت نظرات و پیشنهادهای شما هستیم. خدا نگهدار.     

  -----------------