588-ə hissə-Həcci surə-17-21 şərifə ayəon

588-ə hissə

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (17) 

Həyğətən, Xıdovənd ğıyomətədə çı(mısılmonə) mominon, yəhudiyon, sabiiyon, xaçpərəston, məcusiyon iyən mışrikon miyono hukm bədoe və həxı çı botıliku co bəkay. bərosti Xıdovənd bə harçi şoyde(həmə çiyku xəbədoe).

Ğıyoməti ruji nomonku qıləyni,”yəvmul-fəsl” yəni həxı çı botıliku  co kardey və bə din iyən məzhəbon tərəfdoron ixtilofi oxo doə bıə ruje.bın ayədə bə əhle-kitobi ço qılə dastə, yəni bə yəhudiyon,məsihiyon,sabiiyon və məcusiyon işorə bıə.çəvon sıftənə dıqlə qrup məşhurə dastən və çəvon peşonə dıqlə qrup kom kəsonin ısət izoh bəkamon. sabiiyon ki,çəvon nom çım ayə bənav Bəğərə surə 62-ə ayədə həm omə. əvon çı həzrəte Yəhya(ə)peyğombəri tərəfdoronin iyən çəvon əğedəon çı xaçpərəston iyən yəhudiyon əğedəon rabitəş heste.əvon çı dıjdə dıyoon kəno jimon kardedəbin iyən bo cari bıə ovi ziyodə əhəmiyyət ğayil bin.

Məcus ki, çəvon nom Kərimə-Ğıronədə fəğət ikərə omə,bə Zərduşt(ə)-i tərəfdoron votedən. ə həzrət çandə əsr çı İsa(ə)-i bənav bıə və çəy Avesta nomo qıləy kitobış bıə ki, ımruj çə kitobi çandə qılə baxşon mandə.Zərduştiyon bə dıqlə məbdə,yəni  xəy iyən şəri məbdə bovəşon heste və bə çoqlə unsuron,məxsusən bə otəşi ziyodə ehtırom noydən. otəş hejo çəvon ibodətqohonədə ruşine və əy sənedən.

Çın ayəku umtedəmon:

1-muminon hisob,çı əhle-kitob iyən mışrikonku coye və ğıyoməti ruji bə ın seqlə qrupi hisobi co-co rəsey bəbe.

2-dinon iyən məzhəbon ixtilofon,de tobə dınyo oxo dəvom pəydu bəkay.çəmə vəzifə ıme ki,co kəson bə dini islomi dəvətkəmon və eyni holədə çəş məkəmon ki, qırd əvon bə dini tərəf bomeyn.

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِّنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ وَمَن يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِن مُّكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (18) 

Ayə nıvinde ki, osmonon iyən zəminədə bıə har qıləy(coninə) çi, həşi, ovşum, astovə, bandon, doon, heyvonon və milləti veyni bə Xıdo səjdə kardedən? həlbəttə, camaati əksəriyyət(bəştə təkəbbırəti xoto) bə əzobi loyığin(giriftor bəbeyn). və hakəsi Xıdo xar bıko, bəy ehtirom noey nibəbe. həyğətən, Xıdovənd har çi bıpyişe əy əncom bədoe.

In ayə çı hestemoni qırd xılğəti Xıdovənde-Mutəali mığobilədə bıə səjdə iyən muti bıey bəyon kardedə.qıləy mətləb ki,çı Kərimə-Ğıroni co ayəonədə de movcudaton həmd iyən təsbihi unvani çandə kərə bəy təkid bıə.

Şək ni ki, çı hestemoni aləmi qırd əczaon de alim iyən ğudrətinə Xıdovəndi vositə ofəyə bıə xılğəti sistemi ğanunon mığobilədə,xaze iyən təslimin.ın həmonə təkviniyə səjdəy ki,həmmə movcudaton ısət çı beconə coninə məxloğ bıbu ya şuurinə məxloğ, şomil bedə.bın cəhətədə həmmə insonon hətta kofiron həm de co movcudon ilahi xılğəti soxtemoni mığobilədə təslimin.

Əmmo bənə mələk iyən insonon bıə şuurinə movcudaton,bəsə təkviniyə səjdəku əlovə çəvon təşriiyə səjdəşon həm heste.həlbəttə insonon bə Xıdovəndi bəvon əto kardə ixtiyori dəlili xoto, əvon kardey bəzıneyn bə şəryəti əks əməlkəyn və bəy nıpemandon. bın surətədə təbiiye əvon bəştə əməlon cəzo giriftor bəbeyn.qıləy cəzo ki, de dınyo iyən axırtədə xar və zılləti obərəxe.

Çın ayəku umutedəmon:

1-qırd hestemoni aləm Xıdovənde-Aləmi vədə təslimin.əmə mığət bıbəmon ki,bın dıjdə məcmuə və kolleksiyədə pinə məbəmon.

2-izzət iyən zıllət Xıdovəndi dastədəy və çı Xıdovəndi irodə vədə hiç qıləy maneə ni.

هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌ مِّن نَّارٍ يُصَبُّ مِن فَوْقِ رُؤُوسِهِمُ الْحَمِيمُ(19) 

Iştə pərvərdıqori barədə mıxalif bıə ın dıqlə dastə(bə iyənde) deşmonin. çən, bo kofiron çı otəşiku olət bırniyə bıə(və) çəvon səy səpe qılə ov rubəkayn.

يُصْهَرُ بِهِ مَا فِي بُطُونِهِمْ وَالْجُلُودُ (20) 

De həmonə ovi bəçəvon dılə iyən bi(pusti) doğ noey bəbe.

وَلَهُم مَّقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ (21) 

Bo əvon çı osoniku əmudon hozzı bıə.

Rəvoyətədə omə ki, Bədri canqədəçı islomi ləşkəriku se nəfər,çı kufri ğoşuniku se qılə xonəxoş bə cəhəndımış vığande.ın ayə enovniye be iyən de islami canq kardeyro bə mıborizə meydon oməkəson  sərnıvışt və tale bəyon kardedə.həlbəttə çın ayə məfhum umumiye və çı imoni əhl iyən kofiron miyono bə xusumət iyən deşmonəti şomil bedə.

In ayəon bə de imoni əhli canq kardə kofironsaxt iyən şiddətinə cəzo işorə kardedə və hamyedə. əvon ki, jıqo osonə olətonışon bəştə tan kardə iyən bə muharibə meydon oməyn, bə dınyoədə əv otəş bəbe və çəvon daxil iyən puston bəsutune. çəvon bo mısılmınon kışteyro bə dast qətə şımşi iyən silahon qonə əmudon bəbeyn və əvoni bəçəvon sə bəkkueyn iyən əvoni məhvo-nobud bəkayn.həmonə cəhəndımi sutunə otəş, bəvon nuş bıey əvəzi bəçəvon sə səpe rukardey bəbe və ım çəvon əzobi tiki həm ziyod bəkay.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-imoni əhl hiçfaxti çı Xıdo iyən çəy dini barədə de kofiron saziş kardedənin və ım muxasimə və deşmonəti hejo dəvom bəkay.

2-cəhəndımi əzob vey şiddətin və qone və hiç qıləy bəşər çəy vədə tov vardey iyən mığovimət kardey nibəzıne.