619-ə hissə-Nuri surə-1-5 şərifə ayəon

619-ə hissə

بسم الله الرحمن الرحيم

سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا وَأَنزَلْنَا فِيهَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لَّعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (1) 

(Im qıləy)Surəy ki, nozil kardemone. (çəy əməl iyən hukmon)vocib kardmone iyən bəvədə ruşinə ayəon vığandemone, ğasbu şımə pand bıqəton.

Nuri surə şonzə qılə ayəku iborəte  və Mədinə şəhrədə nozil bıə. bə çın surə siyo pencminə ayədə bıə “Nur”-i kəlimə xoto,çın surə nom Nur noey bıə ki, Xıdovəndi çı osmonon iyən zəmini nuri unvanədə təğdım bıə.çın surə sıftənə nimə tosə Nuri(35-ə) ayə muminon bo vəyə kardey iyən izdivaci və xıyzon təşkil doey, bə iffət iyən pokdovnəti,çı ğeyri-ğanuni rabitəonku bə diyəro mandey və bənə ım məsələon sıforış kardedə.dıminə nimə həm Xıdovəndi zıney barədə bıə dini maarifi,bə ilahi peyğombəron pemandey,çı salehə insonon hukuməti təşkil doey, kali ayləvi iyən co məsələonku iborəte.deməkə ki,Ğıroni qırd surə iyən ayəon çı Xıdovəndi tərəfiku nozil bıə,əmmo əy çın surə sıftədə zikr kardey, çın ayəon və bın surədə omə mətləbon əhəmiyyəti bəyon kardedə.çəvon bəzi qılə əslə tohidi iyən kali qılə bə muminə merdı-jenon hukmon iyən bə xıyzoni və iştimayi rabitəon ayide. təbiiye ki,bə Xıdo bıə imoni zumand iyən təsbit kardey, camiyə səthədə çı inhirofə rəftoron kam bıey zəminə hozzı kardedə iyən bə jimoni koon islohi boyis bedə.

Çın ayəku umutedəmon:

1-Kərimə-Ğıron çı mısılmınon ğanuni kitobe iyən bəçəy ğanun və hukmon pemandey vocib iyən zəruriye.

2-Ğıroni maarif ğəfləti pardəon bə kəno noydə iyən de odəmi ağl və fıtrəti rabitəş bıə çiyon bəçəy yod vardedə.

الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا مِئَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُم بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ (2) 

Bə har qıləy zinokorə jenı-merdi sa qılə taziyonə(ğırmoc) bıjənən və əgər bə Xıdo iyən ğıyoməti ruji imonon heste, Xıdo dini icro kardeyədə bə dı nəfəri dıləsutəti məkənən və bəbe bə dı nəfəri cəzo doə faxti bo şoydətiro çı muminonku iqrup hozzı bıbu.

الزَّانِي لَا يَنكِحُ إلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ (3) 

Zinokorə merd fəğət de zinokor ya mışrikə merdi bə şu bışo. (izdivocko)və ım(izdivac) bo muminon hərome.

Islomi məktəbədə çı cəzo iyən mıkofoti əsl ğıyoməti ruj bəbe.əmmo Xıdovənd bo camiyə çı inhirofiku hifz kardey xoto,dınyoədə həm bo qınokoron bənə ğatili xısosi iyən dızdi daston bırniye bıə hukmon,tənbihi əmronış ğərolış doə ta cəmiyyətədə çı fəsod iyən nopokəti vəy qətey bıbu.

In ayəon bə ğeyri-ğanuniyə cinsiyə rabitəon aludə bıə kəson,xəbərdorəti doydə ki,harçənd çəvon əsliyə cəzo ğıyoməti ruji bəbe,əmmo Xıdovəndi əmrış doə ki, dınyoədə həm çı milləti çəşi vədə de şiddəti əvon tənbih bıbon ta cokəson çəvonku ibrəti dərsi peqəton.

Həlbəttə çanədə ki,qıno oşko bıəni,Xıdovənde-Aləm bo pardə dırniye iyən abru-həyo barde rozi ni iyən çı təcəssus və kəşfiyyati icozə həm doydəni. əmmo behəyoə fərdon ki, bə hiç ğanuni rioyət kardedənin iyən ıştə ğeyri-ğanuniyə rabitəonku dast kəşeydənin, ehanə əvon tənbih nıbon camiyədə çı fəsod iyən beəxloğəti zəminə hozzı bəbe. liza Xıdovənd bo jıqo fərdon şiddətinə cəzoonış təyinış kardə ta ım tənbih həm boəvon həmən bo cokəson ibrət dərsi bıbu.

Ayəon dəvomədə pokdovnə merd iyən jenon de nopokə jen iyən merdon izdivac nəhy bıə. ım bəçəy xotoe ki,saleh iyən pokdovnə merdı-jenon de jıqo fərdon muaşirət iyən nezəti təsirədə bə inhirofi dıço nıbon.həmçinin camiyədə de ğeyri-ğanuni rabitəon vositə bə əməl omə noxəşətiyon pevolo bıey vəy qətey bıbu.

Bəbe dığğətkəy ki,bın ayədə omə sa qılə taziyonə hukm,bə jimoni həmroş nıbə jenı-merdi ayide və deştə rizoyəti bə ım ko mırtəkib bıən.əmmo jimoni həmroş bıə jenı-merdon əgər xiyonətkəyn iyən de cokəson ğeyri-ğanuniyə rabitəon bərğərolkəy, çəvon hukm edame.çoko qıləy merd de qıləy jeni məcburi surətədə zino bıko ya deştə məhrəmə odəmon zino bıko, çəy hukm həm edame.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-islomi prizmaku cinsi ozodəti iyən ğeyri-ğanuni rabitəon, qıləy yolə qıno hisob bıə və ım ko cayiz ni.

2-camiyədə fısğo-fəsodi pevolo kardə kəson,bəbe de əvon ciddi rəftorkəy iyən bın koyədə bəbe rəhm nıkəy bəvon.

3-qınokori tənbih kardey,bo camiyədə umumi iffəti hifz kardey iyən bo ədəbi xotoe.

4-bə zino mırtəkib bıey bo Xıdo şərik qətey həddədə bıə qıləy qınoe iyən insoni çı imoni dayirəku xaric kardedə.

5-jimoni həmro vıjniyədə bəbe bəçəy iffət iyən pokdovnəti nəzəkəmon və ım çı izdivaci vey muhimmə şərtonkue.

وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاء فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَداً وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (4) 

Və ismətin iyən şuş bıə jenon zino nisbəti doə kəson iyən ço qılə şoydış nıvardə kəson, çən(bəvon) həşto ğırmoc bıjənən iyən hiçfaxti çəvon şoydəti ğəbul məkənən. əvon həmonə fosiğonin.

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِن بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (5) 

Əmmo(çə tohməti) bədiqə tobə kardə kəson iyən ıştəni isloh kardə kəson istisnay. həlbəttə Xıdovənd əbaxş iyən mehribone.

Nopokə jenı-merdi cəzo doey bədiqə,mumkine ım hukm bo kali fərdon bəhonə bıbu ta çı cokəson barədə kəşfiyyat bıkəy iyən çəvon jimoni odornı iyən de qımon və suyi-zənni pokə jenı-merdi beəxloğətiyədə mıttəhəmkəy. liza ın ayəon bə pokə jenı-merdi ım behtoni ğandə kəson cəzo şiddətin zıneydə iyən çəvon çın ilahi hukmiku suyi-istifodə kardey məhkum kardedə və hamyedə: boştə ın iddio isbot kardeyro bəbe şımə ço qılə adilə şoyd biyənən və jıqo nıbu,bəbe bə har qıləy iddio kardə kəson həşto zərbə şəllağ bıjəni.

Kulliyə şikilədə jıqo fərdon beməno sıxanon hiç qıləy erj iyən etiborış ni və çəvon şoydəti ğəbul bıənin ni.əmmo əvon ıştə yavə koonku dast bıkəşon, tobəkon iyən ıştə yavə koon islohi dumo bıbon ım istisnoy.Rəvoyətədə omə ki,İmom Sadığ(ə)-iku sıvol be ki, boçi bo ğətli isbotiro dı qılə şoyd lozıme,əmmo bo zino isbot kardey xoto ço qılə şoyd? Həzrəte İmom Sadığ(ə)-i hamyeşe ki, ğətli şoyd bo inəfəri şəhodət doydə,əmmo zino şoyd bo dı nəfəri(qınokorə jenı-merdi) cəzo doey xoto şoydəti kardedə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-bə iffətinə şuəş bıə jenon iftiro ğandey oxo,dıjd və şiddətinə cəzoye.

2-bə pokdovnə fərdon iftiro ğande cəzo(həşto şəllağ), de bə zino qıno mırtəkib bıə kəsi cəzo fosiləş heste.

3-Xıdovəndi palu çı milləti anədə abruş heste ki, de tosə ço qılə şoydi şoydəti nıbe, icozə doydəni co se nəfər çəy qıno ifşokəy. jıqo bıbu əv ıştən bəbe tənbih bıbu.