798-ə hissə-Fatiri surə-39-41 şərifə ayəon

798-ə hissə

هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتاً وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَاراً (39) 

Əv əkəse ki, şımənış zəminisə(navkonəyon) canişinış ğərol doe. çən, hakəs kufrko, (ın)bəçəy zərəli bəbe və kofiron kufr çəvon rəbbi palu ğəzəbisə co çi ziyod nibəkarde və kofiron kufr ğərəz çəvon xəsorəti(ziyoni) co çi vey nibəkay.

In ayə sıftədə bə insoni zəmini dimisə bıə canişinəti təkid kardedə. qıləy mətləb ki, mıfəssıron iyən təfsirəvonon çəy barədə dı curnə mənoşon kardə. qıləyni insoni zəminisə çı Xıdo nımoyəndəti və coqləyni tojə ğovmon ıştə bənav bıə ğovmon canişinəti. har qıləy surətədə ayə çı Xıdovəndi bə insoni bıə lutfi bəyon kardedə ki, bəy çı qırd təbiiyi nemətonku bəhrə bardey iyən çın zəmini kurə bəçəy təsxir iyən hakimiyyəti ji vardey icozəş doə. de ağli hukmi bəbe çın neməton soybi bızınəmon və bəy şukrkəmon. əmmo, de təəssıfi insonon veyni əy zıneydənin və bəçəy neməton kufr kardedən.

Qıləy kufr ki, de Xıdovəndi inkor kardey iyən bəy kufr kardey orəxeydə və çəy ziyon həm bə insoni ıştəni oqardeydə. çıro ki, Xıdovəndi bəştə bandəon şukri ehtiyociş ni. çoko ki, bəçəvon vucudi ıştəni  həm ehtiyociş ni. qıləy zəmon ki, əvon nıbin, Xıdovənd mevcud be və qıləy zəmon ki, əvon nibəbeyn, ijən Xıdovənd mevcud bəbe. çən, çı milləti kufr iyən imon, bə dınyo ofəyə Xıdo hiç qıləy zərəl iyən foydə nibərosne. bəlkəm, çəy mənfəət iyən ziyon bəçəvon ıştəni bome bərəse.

Həlbəttə, təbiiye şukrəkə iyən muminə insonon, dınyo iyən axırətədə bə Xıdovəndi məxsusə rəhmət iyən lutfi şomil bəbeyn və kofirə insonon deştə yavə koon ilahi ğəzəb iyən xışmi bəştə tərəf cəlb bəkardeyn.

Çın ayəku umutedəmon:

1-çoko ki,əmə çı navkonə ğovmon canişin bimon, iruj əmə həm bəşemon və tojə milləton çəmə əvəzi bomeyn. çən, bəştə ixtiyorədə bıə çiyon məğrur məbəmon və kofir məbəmon.

2-kufri təhlukəninə təsir iyən nəticə məhdud ni və dayima əv hevuj bedə.

3-kufr, çı ziyodə qınoon mırtəkib bıey zəminəy və insoni çı suğut iyən həlokəti mə`rəzədə ğərol doydə.

قُلْ أَرَأَيْتُمْ شُرَكَاءكُمُ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَاباً فَهُمْ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّنْهُ بَلْ إِن يَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُم بَعْضاً إِلَّا غُرُوراً (40) 

Vuji: aya şımə Xıdo əvəzi vanq jıə ıştə şərikon vindəyone? bəmı nışon bıdənən ki, zəminiku çiçon ofəyəone? Ya çəvon osmonon(xılğətədə) qıləy şərikətişon heste? ya bəvon qıləy kitobımon doə ki, əvon boştə şırki qıləy dəlilışon heste? xeyr, bəlkəm sıtəmkoron(şəfoəti həxədə) fəğət bəçəvon kali qıləyni bə coqləyni doə(duyə) və`dəon əsos iyande bə dast dənoydən.

In ayə çandə qılə sıvoli ğolibədə şırki bə sıvoli ji bardedə və çı peyğombər(s)-iku tələb kardedə ki, jıqo fərdon boştə şırki qıləy ağli ya nəğli dəlil nışon bıdon. aya ə kəson ki, bo Xıdovəndi hestemoni aləmi koonədə şərik fik kardedən, de tobə ısət osmon iyən zəminədə qıləy çi ofəyəşone? Çən, çokonə əvoni Xıdo şərik zıneydon ki, qırd hestemoni aləmış ofəyə? ağli nəzəku aya ikəs ki, ofəyəvonəti ğudrətış ni, bo məbud bıeyro ləyoğət iyən səlohiyyətış heste?

Isət ki, ruşin be ağli nəzəku bo şırki qıləy dəlil ni, aya Xıdovəndi boştə pəyğombəron enovnə osmoniyə kitobonədə ın xiyoliyə mə`budon pərəstış ya pərəstışi icozə doey bıə? ruşine ki, bo ın ko hiç qıləy ağli ya nəğli dəlil mevcud ni və fəğət xorafi iyən nodırıstə əfkor ya fikon boyis bıə şımə bə ın şərikon umu dəvastiyon və əvoni pərəstışkon. mevhumi iyənnodırıstə oruzuon ki, şımənışon bə dast dənoə və çı Xıdovəndi dısırtə royku bə diyəroş kardə.

Çın ayəku umutedəmon:

1-co kəson bə islomi tərəf dəvəti roonku qıləyni, de ruşinə sıvolon bəhsi çəvon vijdonon oğo kardeye.

2-kufr iyən şırk, hiç qıləy məntığ və ağli dastəkış ni. bəlkəm, bə qıləy nodırıstə fiki əsos bina bıə ki, insoni bə dast dənoydə.

3-kufr iyən şırk, bə inson iyən insoniyyəti bıə zılme və çəy nəticə həm bə insoni ıştəni obəqarde.

إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَن تَزُولَا وَلَئِن زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِّن بَعْدِهِ إِنَّهُ كَانَ حَلِيماً غَفُوراً (41) 

Bərosti Xıdovənd osmonon iyən zəmini zəvoliku(ıştə məhvəriku benışero) qətedə oqəteydəvəehanə zəvol ğəbulkoyn(ıştə mədariku xaric bıbon) ğərəz əv hiçki əvoni oqətey nibəzneyn. həlbəttə, əv həlim iyən əbaxşe.

Vəynə ayə çı osmon iyən zəmin və zəmini mevcudaton xılğəti barədəbe, ın ayə çı osmon iyən zəmini soxtemoni tədbiri barədəy ki, əv həm fəğət de Xıdovəndi ğudrəti dasti bə əməl omeydə və bın koyədə hiç qıləy məxloğ çı Xıdovəndi şərik ni. çun, mışrikon Xıdovəndi Xalıği unvanədə zınedəbin və ıştə mə`budon çı hestemoni aləm iyən ıştə jimoni tədbirədə şərik zıneydəbin, ın ayə hamyedə: çoko ki, xılğətədə hiç kəs çı Xıdo şərik ni, hestemoni aləmi idorə kardey koyədə həm, hiç ki çəy şərik ni və mevcud bıə sistemi oqətey və bəy dəvom doey fəğət de Xıdovəndi ğudrəti dastiye.

Çın ayəku umutedəmon:

1-osmonon iyən zəmini vəzyət və çı həşi iyən astovəon ıştə mıəyyən bıə vırə və dayirədə ğərol qəte, de Xıdovəndi irodəy və əve ki, har ləzə əvoni hifz kardedə oqəteydə.

2-bə hestemoni aləmi hakim bıə nizom, bə ilahi irodə iyən çı naviku bə qıləy təyin bıə proqrami əsose. nəyin ki, qıləy təsadufiyə koy ki, nıpiyə holədə iyo omə rəsə.

3-Xıdovənd həm Xalığe və həm mudəbbir(tədbirəkə). qıləy təzahuri bə əməl ome iyən çəy dəvom de Xıdovəndi dastiye və de tosə ə zəmoni ki, əv nıpyişe bə mevcudaton qıləy zəvol nibəbe.

4-ehanə Xıdovəndi səbr və əfvış bıə nıəbe, ın hestemoni aləm bəsə zolımon iyən cinoyətkoron sape ərıji. əgər əv bə zolımon mehlət doydəbu, ım bəçəy tov vardey xotoye, nəinki, bəçəy ocizəti xoto.