838-ə hissə-Sadi surə-20-25 şərifə ayəon

838-ə hissə

وَشَدَدْنَا مُلْكَهُ وَآتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ وَفَصْلَ الْخِطَابِ (20) 

Və çəy mılk(hukmronəti) ğoym kardemone və bəy hikmət iyən(adilonə) hukm doey ğabiliyyəti kəlom baxş kardemone.

Vəynə bərnomədə çı həzrəte Davud(ə)-i həxədə sıxan votemone. qıləy peyğombər ki, deştə pərvərdıqori ziyodə razo-niyoz iyən mınocot kardedəbe və bandon iyən osmoni pərəndəon həm de ə həzrəti bə ico Xıdovənde-Aləmi təsbihi kardedəbin.

In ayə hamyedə: Xıdovənd bə həzrəte Davud(ə)-i bə həmmə peyğombəron əto kardə hikmətisə əlovə, hukuməti mənsəb iyən ğəzovət və hakimətiş həm doəşbe. de qıləy co iborəti həzrəte Davud(ə) çə peyğombəronku be ki, bə nıbuvvət iyən hukuməti malik be.ım ıştən nışon doydə ki, din iyən siyosəti cəm kardey imkonış mevcude və peyğombəron nəinki, ilahi mesaj və xəbəon rosnəkəsonin, bəlkəm har vırədə ki, imkon bıbu, camiyədə ilahi əmron icro kardey bəştə ıştən ehdə peqəteydən. əvon fəğət məbəd iyən məçitonədə nışteydə nıbin ya bə pand iyən nəsyəton iktifo kardedə nıbin, bəlkəm lozım bıə zəmonədə hakimi məğamədə hukmronəti kardedən və ğazi iyən hakimi məğamədə hukm doydən.

Çın ayəku omutedəmon:

1-hukumət bəpe bə hikmət iyən ədoləti əsos bıbu ta bə Xıdovəndi iyən milləti həxon rioyət kardey bıbu.

2-hukumət iyən ğudrət bə zəmon leqal iyən məşru` bəbe ki, salehə insonon iyən ilahi şəxson ixtiyorədə ğərol bıqəto.

وَهَلْ أَتَاكَ نَبَأُ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرَابَ (21) 

Və aya(Davudi) mehrobiku bəpe şıə ədolət tələbə kardə kəson xəbə bətı rəsə?

إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُودَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُوا لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ فَاحْكُم بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاء الصِّرَاطِ (22) 

Bə zəmon ki, əvon(ğəflətən) Davudi tono daxil bin və əv(de əvoni mışohidə karde) tarse. əvon votoşone: ”mətars!(əmə) dıqlə ədolət tələbəkə(şikoyətəkəmon) ki, çəməku qıləyni bə coqləyni sıtəm kardəşe. çən, çəmə miyono həxədə mıhokiməkə və sıtəmi rəvo məzın iyən əməni bə rostə roy hidoyətkə.

إِنَّ هَذَا أَخِي لَهُ تِسْعٌ وَتِسْعُونَ نَعْجَةً وَلِيَ نَعْجَةٌ وَاحِدَةٌ فَقَالَ أَكْفِلْنِيهَا وَعَزَّنِي فِي الْخِطَابِ (23)

Im çımı bıvəy ki,(çəy) nəve nəv qılə qomuşış heste və çımı(fəğət) iqlə qomuş. əmmo,(əv de qırd ın sərmoyə, bəmı) votedə: ə iqlə qomuşi həm bəçımı ehdə vadə və votemonədə bəmış ğələbə(pəydu) kardə.

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَإِنَّ كَثِيراً مِّنْ الْخُلَطَاء لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَّا هُمْ وَظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ(24) 

(Davudi)Voteşe: beşək, əv deştı qomuşi bəştə qomuşon əlovə kardey tələbi, bətı sıtəmış kardə və həlbəttə, şərikon veyni bə iyande zılm kardedən illa imon vardə iyən loyığinə ko kardə kəson və əvon kamin. Davudi zıneşe ki, əmə əy(de ın macəra) imtovon kardemone. çən, ıştə pərvərdıqoriku məğfırət tələbış karde və rə bə ruku eqıniye iyən tobəş karde.

فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِكَ وَإِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ (25) 

Çən, əmə həmonə(de daspoçəti bıə ğəzovətımon) bəy baxşemone və beşək çəy çəmə palu qıləy ğurbə məğam iyən çokə ağıbətış heste.

Bə vəynə ayə əsos, Xıdovənde-Aləmi bə həzrəte Davud(ə)-i ğəzovət iyən hukm doey ğudrətış əto kardəbe. ın ayəon bə qıləy macəra işorə kardedə ki, dı nəfər şikoyəçi həzrəte Davud(ə)-i palu omeydən və çə həzrətiku tələbışon karde ki, çəvon miyono adilonə formadə hukm bıdo.

Həlbəttə, çəvon omey şivə həm addi iyən normal formadə nıbe. əvon zınedəbin ki, Davud(ə)-i mıhofizəçiyon icozə nibədon ki, havaxti əvon bıpyoşone çə həzrəti tonoku boon. liza, Davud(ə) mehrobədə de nımoj iyən de Xıdovəndi mınocoti məşğul bıə zəmonədə, əvon çı mehrobiku petatin, rost binbəpe və ğəflətən çı Davud(ə)-i palu omin. ın ko boyis be ki, Davud(ə) çəvonku bıtarso və qımonış karde ki, çəvon bəçəy coni suyi-ğəsdışon heste və dılışon heste əy bıkışton. əmmo, əvon voteşone: Ha Davud ha! mətars! əmə dı nəfər şikoyətəkəmon ki, piyedəmone tı çəmə miyono hukmkoş. əve, əmə ıştı tonoku oməmon.

Çəvon naqahan çı həzrəte Davud(ə)-i tonu omey, qıləy həyəconinə səhnəş icod karde və boyis be ki, həzrəte Davud(ə) çı şikoyətçi sıxanon məsey bədiqə, çı mıttəhəm bıə kəsi cəvobi nıməsə holədə, rəyrə və de daspoçəti həmonə şəxsış de zılmkorəti mıttəhəmış karde və voteşe ki, tı ıştı həx nıbə çi tələb kardedəş. odəmi dığğəti cəlb kardə çi ıme ki, həmonə mıttəhəm həni hiç qıləy kəlməş nıbıriye və bə həzrəte Davud(ə)-i hiç qıləy etıroz nıkardeşe və har dıqləyni sakit-sakiti əyştin şin.

Çə dı xonəxo şıey bəpeştə, həzrəte Davud(ə) sərəse ki, ğəzovət iyən mıhokimə koş dırıstə formadə bə vırəş rosnəni və çı mıttəhəmi sıxani məsey bənav bəçəy ələyh hukmış sadir kardə, bekardəşe. liza, Xodovəndi dərqoyədə tobəş karde və Xıdo həm çəy tobəş ğəbul karde.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-ixtilof iyən canqi tərəfon bəpe çı ğaziku tələbkon ki, bə həx iyən ədoləti əsos ğəzovətko. nəinki, har qıləy tərəf bə ğazi təzyiğko ki, bəçəy nəf iyən xeyri hukm bıdo.

2-ədoləti camiyədə icro kardey, milləti bə rostə roy səmt hidoyət kardey iyən əvoni çı ifrot-təfrit iyən kəcə royku oqətey amile.

3-inson həris iyən ziyodətələbe və hiçvaxti çı dınyo mol, sərvət iyən ləzzətonku si bedəni. bə həmonə dəlili xoto, adətən ərbob iyən sərvətinə fərdon cokəsonsə vey bo dınyo mol-devləti qırdə kardey vey hərisin.

4-ğəzovət iyən hukm doey, bə qıləy oromə muhit iyən şərayiti ehtiyociş hest. həyəconin iyən norohət holədə hukm bekardey nibəbe. çıro ki, de əcələ iyən dastpoçəti hakiməti kardey, oxoyədə mumkine bə peşmonəti boyis bəbe.

5-solimə ixtisod çı imon iyən salehə əməli sayədə bə dast omeydə. liza, ehanə camiyə fərdon bə Xıdo imonışon nıbu, mumkine bo veyə mənfəəton kəsb kardey xoto, çı cokəson həx-huğuğon zaykon.