839-ə hissə-Sadi surə-26-28 şərifə ayəon

839-ə hissə

يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُم بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ (26)

Ha Davud ha! həyğətən, əmə tımon zəmini(dimisə) canişin ğərol domone. çən, milləti miyono həxədə hakimətikə və bəştə həvaye-nəfsi tabe məbi ki, Xıdo royku mınhərif bəbeyş. beşəkk, əkəson ki, Xıdo royku mınhərif bedən, boəvon saxtə əzob heste. bəçəy xoto ki,(əvon) hisobi rujışon çı viro bekardə.

Vəynə proqramədə votemone ki, bo həzrəte Davud(ə)-i qıləy macəra bənav ome ta ə həzrət sərəso ki, əv çı dıqlə bıvə koon miyono ğəzovət iyən hakiməti məsələdə, lozımi dığğətış nışon doəni və ıştə nəzə voteyədə iyən hukm doyeədə əcələ iyən dastpoçətiş kardə. liza, ə həzrəti bə Xıdovəndi dərqo dimiş qəte iyən çəyku əfv və baxşeşış tələb karde.

Xıdovəndi mığobilədə xuzu, xuşu  iyən mutiyəti ruhiyyə boyis be ki, Xıdovənd həm əy bıbaxşo və çı Davud(ə)-i çəy nəzdədə bıə məğam hifz kardey iyən oqətey bıbu. ın ayə hamyedə: ha Davud ha! əmə bətı risolət iyən peyğombərəti məğamımon əto karde. Həyğətədə, zəmini dimisə ıştə canişin ğərol domone. çən, bəpe tı çəmə bətı omutə təlimon əsos rəftorkə və ıştı qırd əməl iyən rəftoron de ilahi sıfəton dərostey bıbu. çən, bəpe tı ıştə əməlonku mığət bıbi və çı milləti miyono ğəzovət iyən hukm doə vaxti, bə həx iyən ədoləti əsos mıhokiməkoş və bəştə həvaye-nəfsi iyən dıli piyə çiyon itoət məkə və əy bəsə həxısə bəpe iyən tərcih məqət. çıro ki, ın ko boyis bəbe tı Xıdo həxə royku inhirof bıbuş.

Ruşine ki, ilahi pəyğombəron məsumin iyən Xıdo royku beşedənin və mınhərif bedənin. əmmo, çın ayəku dərəse bedə ki, isməti məğam, peyğombəronku ixtiyor  iyən əməli ozodoti səlb kardedəni iyən çəvon dastiku seydəni və həm bənə co insonon bə xəto iyən qınon mırtəkib bıey bəzıneyn. liza, Xıdovənd çəşnavi doydə ki, ehanə əvon ıştə həvaye-nəfsonku mığət nıbon, mumkine əvon Xıdo roy əvəzi, bəştə nəfsi tələbon tabe bəbeyn və bə ilahi saxtə əzobi giriftor bəbeyn.

In ayə bə navnə ayəonədə bəhs bıə çı milləti miyono ğəzovət iyən hukm doey məsələ işorə kardedə. bıçımi əsos ikəs ki, zəmini dimisə hukumət kardedə, bəpe camiyə har qıləy koyədə bə həx iyən ədoləti əsos mıhokiməko. həlbəttə, çəy şərt ıme ki, jıqo qıləy kəs bə Xıdo dini usul iyən hukmon murociət iyən ovardko ta həx iyən ədoləti dırıst iyən sərostə şikilədə bızıno və bəçəy əsos əməlko. nəinki, ıştən çiçış piyedə və bəçəy çiç xoş omeydə iyən çəy nəfs çiçi tələb kardedə. zira, bın surətədə çı milləton həx-huğuğon bə hakimiyyəton iyən ğudrət soybon tələbon fido iyən ğıboni bəbe.

Çın ayəku omutedəmon:

1-din siyosətiku co ni və peyğombəron şə`nonku qıləyni bə milləti hukumət kardey iyən camiyə koon tədbir bıə. harçənd, boçəvon kali kamə qıləyni bo hukuməti təşkil kardeyro mınosibə şərayit icod bıə.

2-məhkəmə hukmon iyən ğanunon əsosə meyar, bəpe bə həxı əsos bıbu. nəinki, bə ğazi iyən hakimon tələbon əsos.

3-ehanə həvaye-nəfs miyonədə bıbu, həx kənoyədə bəmande. çıro ki, həvopərəstəti de həxı royku mınhərif bıey sinonim və həmrestəy. liza, elmi insonon hejo ıştə nəfsi meylonışon kontrol kardəşone ta çı jimoni mıxtəlifə koonədə bə həxı əsos əməl kardey bızınon.

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاء وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلاً ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ (27) 

Və osmon iyən zəmin və çəvon miyono bıə çiyon bihudə(hədərə) ofəyəmon ni. ım çı kofir bıə kəson fike(təsəvvıre). çən, vay(bıbu) bə kofiron(cəhədnımi) otşəiku.

أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ (28) 

Aya imon vardə iyən loyığınə koon əncom doə kəson bənə zəmini dimisə fəsod kardə kəson ğərol bədomon ya pərhizkoron bədə bədkoron ğərol bədomon?

Vəynə ayədə Xıdovənde-Aləm bə həzrəte Davud(ə)-i xitob kardə holədə hamyeşe: zəmini dimisə bə həxı əsos hukm bıdə iyən hakimətikə. zira, tı çəmə zəmini dimisə canişiniş. həmonə ayəon dəvomədə ın ayəonədə hamyedə: əmə  ki, dınyomon bə həxı əsos ofəyəmone və hiç qıləy botıl bəy ro pəydu kardey nibəzıne, çən, jəqoədə zəmini dimisə bəpe həm bə həxı əsos hakiməti iyən hukm doey bıbu. həlbəttə, Xıdo ğəbul nıkardə kəson, Xıdo vucudi iyən çəy tədbiri inkor kardə kəson, qımon kardedən ki, ki, hestemoni aləm və nizom behədəf və bebərnomə ofəyə bıə və boəy qıləy mıəyyənə vəomə mevcud ni. əmmo, çoko ki,əvon bə cəhəndımi otəşi dıço bin, səbərəseyn ki, çəvon ğıyoməti ruji barədə bıə təsəvvır iyən fikon çı rişəku botıl bıə.

Ayəon dəvomədə hamyedə: nəinki, fəğət xılğəti sistem bə həxı əsos ofəyə bıə, bəlkəm cəzo iyən mıkofati sistem həm bə həx iyən ədoləti əsose. liza, Xıdovənde-Aləm çokə ko iyən yavə soybon i iyən yeksan vindedəni və deəvon iqlə şivədə rəftor kardedəni.

Təbiiye əvon ki, Xıdo ıştə xalığ iyən hakim zıneydə və bə ğıyoməti ruji bovəşon hestebu, zəminədə çəvon rəftor de Xıdo iyən ğıyoməti ruji inkor kardə kəson farğ kardedə. iminə dastə ıştə iyən ıştə camiyə islohi koyədə cəhd kardə kəsonin və dıminə qrup zəmini dimisə de ziyodə fəsod iyən fısği-fucuri məşğulin. Sıftənə qrup Xıdovəndi boəvon təyin kardə usul iyən normaon çərçivədə və dıminə dastə ıştə maddi iyən şəxsi çərçivədə hərəkət kardedən. iminə nəzə nəticə, təğva iyən pokdovnətiye və dıminə prizma nəticə, camiyədə fəsod iyən fısğo-fucuri  pevolo kardeye.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-dini prizmaku xılğəti aləm bə qıləy hədəf iyən hikməti əsos ofəyə bıə. əmmo, ğeyri-dini əndişə və təfəkkurədə xılğəti qıləy hədəfış ni və çı naviku həm hiç qıləy proqramış bıəni.

2-çun hestemoni aləm bə həxı əsose, bə bəşəri camiyə hakim bıə ğanunon iyən nizom həm bəpe bə həxı təlimon əsos bıbu ta de nizomi xılğəti həmahənq bıbu.

3-həxtələbəti, dınyo iyən axırətədə ədoləti icro kardeye. camiyədə çok iyən bədon i səviyyədə vindey, de ədoləti prinsipon zidde.

4-bə ilahi əmron nıpemandey, bə zəmini dimisə fəsodi pevolo bıey boyis bəbe.