840-ə hissə-Sadi surə-29-33 şərifə ayəon

840-ə hissə

كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِّيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ (29) 

In qıləy mıborəkə kitobe ki, əvımon bəştı səmt vığandıme ta çəy ayəonədə tədəbbırkon və ağıl soybon pand bıqəton.

Vəynə bərnomədə ğeydımon karde ki, həm xılğəti nizom iyən həm cəzo və cinoyəti sistem bə həx iyən ədoləti əsose. liza, Xıdovənde-Aləm çokə ko soybon de yavə ko soybon i səviyyədə qətedəni iyən i zıneydəni. ın ayə çə bəhsi dəvomədə hamyedə: Kərimə-Ğıron qıləy kitobe ki, bo xılğəti hədəfi təyin kardero nozil bıə və bo qırd insonon ruşd iyən ozavziyero enovney bıə. həlbəttə, əkəson ki, bəvədə tədəbbır iyən təfəkkurkon və boçəy ayəon famero ıştə ağliku oko bıdon, çısə-bəsə de hikməti pur bıə ilahi dəstur və əmron səbərəse və qıləy hərəbaxtə jimoni roy bəqəte, bəşe. zira, Xıdo iyən ıştəku xəbəş nıbə iyən ğafilə fərdon, həyğtədə mardən, harçənd əvon zohirədə bəyji bıbon iyən çəvon cism ruşd kardedə, ozavziyedə.

Çın ayəku omutedəmon:

1-Kərimə-Ğıroni enovneyku hədəf, ilahi ayəon barədə tədəbbır iyən fik-fam kardeye, harçənd çəy ayəon tilovət kardey bə insoni jimonədə bərəkəti həm boyis bıbu.

2-bə vəhyi de ağli həmahənq nızınə kəson əks, ilahi vəhy de ağli mıtobiğe və Ğıronədə de ağli mıxolif bıə hiç qıləy ko mevcud ni. həyğətədə, vəhy bəçəy xoto nozil bıə ki, çı insonon ağli bə ruşd iyən aliyə səviyyə bırosno, nəinki,ağli bınə bəkəno yainki, bəçəy əks beşo.

3-ağl soybon de Kərimə-Ğıronisəpe tədəbbır iyən təfəkkur kardey, çəy hukmon iyən rəmzon dərəseydən.

وَوَهَبْنَا لِدَاوُودَ سُلَيْمَانَ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (30) 

Və əmə bə Davudi Suleymonımon baxşe. (bə yodə dənə)əv qıləy çokə bandə be. zira,(əv) vey bəçəmə dərqo dim qəteydəbe.

إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ (31) 

Bə zəmon ki, əsri(zəmonədə) canqi(tınd şıə) çabukə asbon nışon doe be.

فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَن ذِكْرِ رَبِّي حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ (32) 

Çən, voteşe: mı ın asbon bəştə pərvərdıqori xoto piyedəme. (və hejo jəqo bəvon nəzə kardedəbe)ta(çəy nəzəku) məxfi(niyon) bin.

رُدُّوهَا عَلَيَّ فَطَفِقَ مَسْحاً بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ (33) 

(Peşo əmrış karde)Əvoni çəmə palu oqordınənən. çən, binoş karde bə asbon şıvəkon iyən qərdəni dast kəşe(dəsuye).

In ayəon sıftədə çı Davud(ə)-i Suleymon nomo qıləy fərzəndiku xəbə doydə. qıləy fərzənd ki, bənə ə həzrəti boştə pərvərdıqori qıləy çokə bandə be və hejo bə Xıdovəndi dərqo rucu iyən ovard kardedəbe.

Peşo ayə bə Xıdovəndi bə Suleymon(ə)-i əto kardə ğudrət iyən hukuməti əzəməti və həmçinin çəy zumandə ləşkər və tınd şıə asbon çə həzrəti mığobilədə marş doey işorə kardedə və hamyedə: Suleymon(ə) ləşkər de asbi ya piyodə çəy mığobilədə marş doə zəmonədə, bəştə bın zumandə ğudrəti xoto, ə həzrət bə məğrurəti iyən yoləşəxəti dıço nıbe və bəştə ətrofədə bıə kəsonış vote: ”mı ın asbon bəçəy xoto piyedəme ta əvon bə camiyə əmniyyəti mıhofizə və de deşmınon cihodi vositə bıbon”.

Suleymon(ə) jıqo bə hərəkət kardə asbon təmşo kardedəbe tayin ki, əvon çə həzrəti çəşonku qin bin.əy əmrış karde ki, həmonə asbon ijən oqordınon bə dumo. ın dəfə əv ıştən bə asbon və beşe, ıştə dastış bəçəvon sə və qərdəni dəsuyeşe  və bəvonış nəvoziş nışon doe. qıləy ko ki, adətən asbi soybon çəvonku saru etatədə jıqo kardedən və ım i nev bəvon ğədrdonəti kardey və bəvon ıştə məhəbbəti nışon doey mənoədəy.

Həlbəttə, məələsəf bə kali nodırıstə sıxanon əsos, ın ayə co curə təfsir bıə və çın macəra barədə bə həzrəte Suleymon(ə)-i norəvoə nisbəton doey bıə.

Məsələn, bəzi mənbəonədə omə: Suleymon(ə) jıqo bə asbon təmşo kardey ğərğ bıəbe ki, həşi ğurubış karde və çəy əsri nımoj bə ğəzo şe. çən, ə həzrəti Xıdovəndiku tələbış karde ki, həşi ijən bə dumo oqordıno ta əv ıştə nımoji bıvoto. çokonə ğəbul kardey bəbe ki, hərbi paradi dəvordıney bə Suleymon(ə)-i ıştə nımoji çı viro bekardey iyən bə ğəzo şıey boyis bıbu ta həşi bınışto.

Ruşine ki, jıqo ğovl və sıxanon nodırıste və ın koon hətto çı qıləy addiyə insoniku həm ğəbul bıənin ni. ısət çı bımando Xıdovəndi bənə Suleymon(ə)-i qıləy saleh və vıjniyə bıə bandə. qıləy pəyğombər ki, Xıdovənde-Aləm həmonə bın ayəonədə de ojə-oşkoə holəti əy çı Xıdo çokə bandə, vey tobəkə və bə tərəfi loyığ qıləy inson hisob kardedə. ın sıxanon de ayəon mehtəvo və məzmuni hiç qıləy həmahənqətiş ni.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-insoni həmməysə barzə məğam, ilahi dərqoyədə bandəçəti iyən bəçəy dərqo ovard kardeye. liza, Kərimə-Ğıronədə dayima peyğombəron barədə çı “Əbd”-i kəlməku oko doey bıə.

2-bə camiyə əmniyyəti oqətə kəson məxsusə dığğət, çı hukuməton vəzifəonku qıləyniye. liza, bo hərbi ğıvvon iyən təchizoton vindeyro bıə bənə hərbi paradon dəvordıney mərosimon, qıləy bə xoş omə koonkuye. çıro ki, camiyə rəhbəron bəpe ıştə mıdofiyə ğıvvon və təchizotonku aqah bıbon və ıştə deşmınon mığobilədə ıştə ğudrəti nışon bıdon.

3-ğudrət iyən hukumət, ehanə Xıdo duston, dırıstko iyən salehə insonon ixtiyorədə bıbu, bə sultə iyən təcovuzi amili boyis nibəbe. zira, əvon ğudrəti Xıdo royədə iyən fəğət bo Xıdo xoto zıneydən.