860-ə hissə-Zuməri surə-38-41 şərifə ayəon

860-ə hissə

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلْ أَفَرَأَيْتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ (38) 

Və əgər(mışrikonku) dəparsoş ki, kon kəsi osmonon iyən zəminış ofəyə, hukmən cəvob bədoeyn: Xıdo. vuji: çən, ayə şımə ğərəz Xıdo vanq jıə co çiyonədə fik-fam kardəyone ki, ehanə Xıdo bıpyişe bəmı qıləy zərəl bırısno, əvon həmonə zərəli bərtərəf kardey bəzıneyn? ya əgər qıləy(xəy və) rəhmət bomı bıpyişe, aya əvon kardey bəzıneyn çəy rəhməti vəy bıqəton? bıvot: ”Xıdo bəmı vəs kardedə. təvəkkuli əhl bəy təvəkkul kardedən”.

Vəynə ayəon dəvomədə ki, çı hidoyət vində iyən ro dəqıjnə kəson həxədə be, ın ayə bə qıləy muhimmə mevzu işorə karddedə və hamyedə: mışrikon, Xıdo xılğəti ğəbul kardedən və etığodışon hestebe ki, Xıdovəndi dınyoş, min cumlə insonış ofəyə. əmmo, qımon kardedəbin ki, əşyo ya co fərdon, çəvon tale və sərnıvıştədə rol ifo kardedən və quya Xıdovənd dınyo ofəye bədiqə çı bəşəri koon idorə kardey koyış bəçəvon ehdəş noə və ıştən çı dınyo koon tədbirədə bə kəno mandə.

Həmonə rujon ya ımrujnə zəmonə mışrikon qılə çi pərəstış kardedəbin və vanq jeydəbin ki, nə insoniku qıləy zərəli bə diyəro kardey ğudrətışon hestebe və nə bəy qıləy nəf rosney zuşon hestebe. ısət çı peyğombər(s)-i zəmonədə bıə sığ iyən çuku iborət bıə bıton bıbu və ya ımrujnə mıosirə dınyoədə Hindıstonədə bıə bıton mə`bədon bıbon, çəvonku hiç qıləyni çı bəşəri işkil və problemon həll kardey koyədə hiç qıləy təsir və rolışon ni. çı bıton mığobilədə itoət iyən əvoni pərəstış kardey, bə insoni çı həxı royku xaric bıey iyən bə suğut və həlokəti rəsey boyis bedə.

Ayə oxoyədə hamyedə: əmmo, muminon bənə əvon bıə bə Xıdo ofəyə məxloği dığğət kardey əvəzi, ilahi tədbiri jiyədən və fəğət bəy təvəkkul kardedən. əvon bəştə vəzifəon dırıst və səhihə formadə əməl kardero ziyodə cəhd kardedən və koon nəticə bə Xıdo aspardedən və Xıdoku tələb kardedən ki, harçi xey və bərəkəte, Əv, boəvon mığəddər və təyinko.

Çın ayəku omutedəmon:

1-bıtpərəston, Xıdovəndi Xalığiyyəti ğəbul kardedən, əmmo bo bıton rububiyyət(perosney) və şəfoəti roli həm ğayil bin və əvoni boştə de Xıdo miyono vositə ğərol doydəbin və pərəstış kardedəbin.

2-insoni nəf və ziyon Xıdo dastədəy, nəyinki, çəmə təsəvvır kardə iyən zohirədə vinə çiyon. liza, bənə əmə bıə məxloğati təkyə və təvəkkul kardey əvəzi, fəğət bə Xıdo təvəkkulkəmon.

قُلْ يَا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (39) 

Vuji: ha ğovm ha! şımə çanədə zu vışkiyedon əməlkənən, mı həm(bəştə vəzifə) əməl kardedəm. çən, rəyrə bəzıniyon ki,

مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُّقِيمٌ (40)

(Dınyoədə)Bə kon kəsi soyəx xarəkə əzob bome və(ğıyomətədə həm) qıləy(dayimiyə) əzob bəy nozil bəbe.

In ayəon bə ın nuktə işorə kardedə ki, bəpe əmə ıştə jimon kardə camiyə nosəhih və nodırıstə bovə və rəftoron mığobilədə bımandəmon və etırozkəmon. çoko ki, Peyğombəre-Əkrəm(s) Xıdovəndi tərəfiku məmur be ki, bəştə ğovm, nezə odəmon iyən duston de ğətiyyəti elonko ki, mı şımə pərəstış kardə bıton ğəbul kardedənim və fəğət çı vohidə Xıdovəndi vədə mutim və bəy pərəstış kardedəm.

Ehanə qımon kardedon ki, şımə roy dırst və səhihe, jəqoədə şımə bəştəqətə roy və şivə dəvom bıdənən az həm bə Xıdo imon vardə holədə bəştə koy idomə doydəm ta hələ bınim çəmə iyən şımə koy oxo bə kon vırə rəseydə.

In ayə çı(ləkum dinikum və liyə dini-şımə ayin və din boşımə və çımı ayin bomı) ayə şəbih və bənə əye-ki, Peyğombəre-Əkrəm(s) de əy elon kardey, de mışrikon harcurnə sazışi bastey ya çəvon nodırıstə ayini mığobilədə təslim bıey de ojə-oşkoə holi və de ğətiyyəti rədd kardedə və çəvonku ıştə bezoəti elon kardedə.

Ayəon dəvomədə peyğombər(s) bə mışrikon çəşnavi və xəbərdorəti doydə ki, ıştə koonku hodi iyən mığət bıbon. zira, əvon həmonə bın dınyoədə bə ilahi ğəhro-ğəzəbi dıço bəbeyn və həmən axırətədə. həlbəttə, ehanə şımə bəştə cəzoon dıço bıbon, ım şımə ıştən koon nəticəy, şımə səçıne və Xıdovənd de zılmi bə hiçkəsi cəzo nibədoe.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-qıləy muminə inson qıləy zumand və ğoymə irodə soybe və qıləy fosidə muhiti dılədə bıə çandə nev inhirofon miyono həzm və məhf bedəni. jıqo qıləy şəxs çı camiyə nosəhihə bovə və fikon dılədə ıştə ranqi əvəz kardedəni.

2-ilahi rəhbəron ıştə mevğıyyəti de ğətiyyəti elon kardedən. əvon dini bovəon xısusədə çı sazış iyən muomilə əhl nin və izərrə həm bə dumo pekıredənin.

إِنَّا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ لِلنَّاسِ بِالْحَقِّ فَمَنِ اهْتَدَى فَلِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِوَكِيلٍ(41) 

Həyğətən, (ın)kitobımon bo milləti(hidoyətiro) həxədə enovnomone. çən, har ki hidoyət bıbu, boçəy xeyriye və hakəs ki, ro dəqıjno, fəğət bəştə zərəli roş dəqıjnə və tı çəvon vəkil niiş.

In ayə bə peyğombər(s)-i vəhyi ğəbul kardey iyən bə milləti rosney koyədə bıə vəzifə işorə kardedə və hamyedə: Xıdovənde-Xalığ bo milləti hidoyəti lozım harçiş, bə həx iyən həyğəton əsos bəştə peyğombəri(s) vəhyış karde və əv həm əy kamo-ziyod nıkardə holədə bə milləti quşon rosneşe və çı kitobi ğolıbədə nıvıştə be və əbədi mande.

Bın miyono i iddə insonon çə həzrəti sıxanonışon məsevə ıştə jimonədə çı ilahi hidoyətiku bəhrəşon barde. i hissə odəmon həm bəştə cohilonə təəssıb, inodkorəti ya kur-kuronə təğlıdi xoto, çə həzrəti dəvətışon ğəbul nıkarde və ıştə zəlolət və ro dəqıjniyedə baği mandin.

Təbiiye ki, çı bəşəri dıləsutə mellim və ro nışon doə kəs bıə peyğombər(s) yolə oruzu, milləti həmməy imon vardey bıə. əmmo, qıləy zəmon ki, kali fərdon imon vardeyışon piyedəni, ə həzrət həm əvoni bo imon vardero məcbur kardey nibəzıne.

Çın ayəku omutedəmon:

1-Kərimə-Ğıroni əsos, həxı bəyon kardey iyən hestemoni aləmi həyğəton təbyin kardeye. çəy mətləbon qırd həxe və bəvədə hiç qıləy botıl mevcud ni. Ğıron de ın məğsədi nozil bıə ki, bəşər bəçəy ro nışon doə bəyonon dığğət kardə holədə, dırıst və səhihə roy bıvıjno və hidoyət pəyduko.

2-insonon ıştə roy vıjnemonədə ozod və ixtiyori soybin. həlbəttə, bəpe əvon ıştə intixob kardə roy məsuliyyəti, çəvon təsiri və nəticəon həm ğəbulkon.

3-peyğombəron vəzifə ilahi vəhyi ibloğ və rosneye, nəyinki, milləti boçəy ğəbuliro dezzu, məcbur kardey.