642-ə hissə-Furğani surə-45-49 şərifə ayəon

642-ə hissə

أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَلَوْ شَاء لَجَعَلَهُ سَاكِناً ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلاً (45) 

Ayə əvon bəştı pərvərdıqori(ğudrəti) diyə kardedənin ki, çokonə(əv) soğnə hevuj kardedə? və ehanə piyəyşbe əy sabit ğərol ədəy(ta hejo şəv bıbu) peşo həşi dəlil iyən əlomət ğərol domone.

ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إِلَيْنَا قَبْضاً يَسِيراً (46) 

Peşo həmonə soğnə(qədə-qədə) bəştə tərəf cəm kardedəmon.

Vəynə proqramədə çı mışrikon bə islomi peyğombəri(s) nisbətədə bıə kali bemənoə intizaratonku bəhs be və çəvon cəvob doey be. ın ayəon və çəvon bəpeştə bıə ayəon bə Xidovəndi zəmin iyən osmonisə bıə nışonəon işorə kardedə və hamyedə: Xıdovəndi nemətonku qıləyni,soğnəy ki,bə şəvı-ruji, bə insoni iyən zəmini kurədə sakin bıə qırd məxloğati  istirohətizəminəon hozzı bey boyis bedə. zəmini ıştə həşi qırdo qardışədə, hejo çəy i nimə ruşin və co qılə nimə toyki bedə. ım toykiyəti həyğətədə çı zəmini ətərəfi soğnəy ki, çı həşi vədə ğərolış qətə.

Ha ruji oxoyədə ım soğnə tədricən zohirvə hevuj bedə və şəvi bə əməl vardedə.ım soğnə de tobə peşonə ruji həşi beşey bənav dəvom pəydu kardə. de qıləy təbiri qıləy soğnə ki, çı həşi bənav omə ve de həşi pemey qədə-qədə ıştəni cəm kardedə və şedə.

Ruşine ki,çı şəvı-ruji sistem,inson iyən co məxloğati jimonədə əsosinə rolış heste və bə tempratura çı həddiku bəpe-beji bıey mane bedə. liza Kərimə-Ğıron co ayəonədə hamyedə: əgər Xıdovənd şəvi detobə ğıyoməti ğərolış doəbe, kon şəxs boşımə çı nuri şua əvardi? ya ehanə ruj dıroz bıəbe, ki şəvi əvardi və şımə çokonə istirohət əkəyon?

Çın ayəonku umutedəmon:

1-təbyəti aləmədə təfəkkur kardey,bo Xıdoşınosiro vey çokə roye. zira əvon bə ilahi hikmət iyən ğudrəti əsos ofəyə bıən.

2-zəmini ıştə iyən həşi qırdo qardey, təsodufi ni, bəlkəm ımon de ilahi tədbiron bə əməl omeydən.

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاساً وَالنَّوْمَ سُبَاتاً وَجَعَلَ النَّهَارَ نُشُوراً (47) 

Və şəvi boşımə(bo puşniyero) dim iyən hani orombaxş və ruji boşımə bo ruziro oğo bıey zəmon ğərol doə kəs əve.

Navnə ayə haruji sıftədə iyən oxoyədə bə soğnə hevuj iyən kıtə bıey işorəş karde. ın ayə bə şəvı-ruji bə əməl omey nəticə işorə kardedə və hamyedə: şəvi toykiyəti bənə qıləy sipiyə və  dimiye ki,inson hıtə faxti əy ıştə səpe edoydə. ım tokyəti qırd movcudaton puşniyedə iyən  çəvon istirohəti zəminə hozzı kardeydə ta de həşi pemey bo ruzi bə dast vardey iyən co koon xoto hozzı  bıbon.

Təbiiyə şikilədə şəvi tokyəti,bo bəşəri ziyodə fəaliyyəton tətil bıey zəminə hozzı kardedə. de qıləy fərdi hıtey, çəy cismi fəaliyyəton həm bə kam bedə. zira hıtə faxti çı bədəmi ziyodə hissəon həm tətil bedən və ko kardedəni və bənə dıl iyən şış və ciqəri bıə co baxşon orom-orom ko kardedən.

Çın ayəku umutedəmon:

1-şəvı-ruji qardışi qıləy hədəfış heste və bə həkimonə bərnomə əsose. şəvı-ruj ilahi bə bəşəri əto kardə nemətonkue.

2-bəşəri bə istirohəti ehtiyociş heste və bo istirohət kardey iyən orom bıeyro vey çokə zəmon şəve.

3-ruj, çı koy faxt və şəv,çı istirohəti zəmone. ım zəmonon əvəz kardey bə insoni zərəl bərosne və ım bə cərəyoni əks qıləy hərəkəte.

وَهُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُوراً (48) 

Və voy navədə(voşi bənav) deştə rəhməti mıjdəvoni vığandə Xıdo əve iyən(əmə) çı osmoniku pok kardə ovımon vığande.

لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَّيْتاً وَنُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنَا أَنْعَاماً وَأَنَاسِيَّ كَثِيراً (49) 

Ta deçəy vositə mardə zəmini bəyjikəmon və deəy çolınqə heyvonon iyən ıştə məxloği veyni sirabkəmon.

In ayəon bo bəşəri oroməti iyən təloşi xoto bıə şəvı-ruji neməti zikr kardey bədiqə, bə vo iyən voşi neməti işorə kardedə və hamyedə: dıyo iyən okeyanon pentoniku bıə çı avəon hərəkət, de voy vositə bə zəmini nuxtəon hışk bıey boyis bedə və bə təşnə bıə zəminisə voşi ovi rubey bəşorət doydə.

Bəşər bə hışkə zəminon ov rosneyro dıjdə kanal iyən tunelon kandedə. əmmo Xıdovənd ovi de osmoni roy intiğal doydə ovoştıneydə. de həşi nuri dətıve,dıyo ov buxor bedə və bəpe şedə. ovi buxori pentonə sardə həvoyədə cəm bıey, avə bə vucud vardedə. əmmo çəy bədiqə əsosə roli avəon ifo kardedə. Kutləvi şikilədə dəbırcıniyə bıə voon avəro bə dınyo qırd noxtəon rosneydə və konco lozım bıbu əy oqəteydə və zəmini de ovi sirab kardedə.

Bın ayəonədəXıdovənd voşi ovi de dıqlə xısusiyyəti təğdım kardedə. qıləyni çı ovi pok kardey xısusiyyət və co qıləyni təşnəti bərtərəf kardey xısusiyyət. ım deynən çı insoni həyotədə ziyodə rolışon heste.iminə qılə səhiiyə və səlomətəti cəhəto və dıminə qılə hardemon iyən ruşd və ozavziye cəhəto.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-vo qıniye iyən voşi voye,qıləy təsodufiyə ko ni, bəlkəm bə ilahi tədbiri əsose.

2-bə cismi aiyid bıə koonədə inson çı heyvoni cərqədəy və çəvonsə bəpe ni. ehanə əv çı ozavziye dumobu, bəbe peşo bəştə ruhi iyən mənəviyə cəhəton dığğətkəy.