644-ə hissə-Furğani surə-53-55 şərifə ayəon

644-ə hissə

وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخاً وَحِجْراً مَّحْجُوراً (53) 

Dıqlə dıyo bəyənde dəçoknəkəs ə Xıdoe. qıləyni şin və peşoməni iyən coqıləyni nemekin iyən tel. və çımon miyono maneə ğərolış doə ki, hejo çı iyəndeyku co bıbon.

Vəynə proqrmmə dəvomədə ki,bə Xıdovəndi neməton işorə kardedəbe, ın ayə bə Xıdovəndi xılğətədə ğudrəti nışonəonku qıləyni işorə kardedə və hamyedə: təşnə zəmini iyən çəy sakinon sirab kardə voşi ovisə əlovə, dıyoon həm movcude ki,çəy ibaxş şin iyən nuş kardənine və co qılə hissə tel iyən nemekin. deməkə ki, ım dıqlə ov iyənde kənoədə ğərolış qətə iyən bəyənde dəçıkən, əmmotosə qıləy ziyodə mıddəti bəyənde umujən bedənin və har deynən ıştə xısusiyyəton oqəteydən.de qıləy iborəti çın şin iyən nemekinə ovon miyono qıləy bəçəş nıçiyə maneə heste ki, icozə doydəni əvon bəyənde umuj bıqınon.ımruj ruşin bıə ki, şin iyən nemekinə ovi ğəlizəti dərəcə fərğ və de qıləy co bəyoni çəvon məxsusə vəzn boyis bedə ki, de tovə qıləy veyə mıddəti əvon bəyənde umujən nıbon.

Kali dıjdə dıyonədə ım dıqlə ovi nov-şin iyən tel-iyənde kəno ğərolışon qətə.çın bəhsi co misdoğ iyən dəlilonku çı kanal və ruon ove. dıjdə ruon şinə ovon veyə miğdor bə dıyoon rubeydə. çın ruon bə dıyo varid bıə vırəon hevujə məntəğəonədə, sahilədə bıə ov şine və detobə qıləy mıddəti bə nemekinə ovi umujən bedəni. ım şinə ovon bo dıyo sahilədə jiyə məxloği ziyodə mənfəətış heste və əvon  boştə boğon ovdoştero çəyku oko doydən.

Insoni aləmədə həm deməkə ki,mumkine qıləy mumin de qıləy kofiri iqlə şəhr və məntəğədə jimon dəvordıno, əmmo çəvon miyono qıləy maneə heste ki, icozə doydəni kofiri kufr bə mumini imoni rusuxkəy iyən əy şin və tel bıkəy.

Çın ayəku umutedəmon:

1-pərvərdıqori təbiyətış ram kardə və əvış ofəyə iyən bəvədə hakim bıə ğanunonış noəşe.

2-bo movcudaton jimoniro həm şinə ov lozıme və həmən nemekinə ov. hışkiyədə jiyə məxloğat bə şinə ovi ehtiyociş heste və dıyo movcudati bə nemekinə ovi. və Xıdovənd çəvon har qıləyni səhmış təyin kardə.

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاء بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَصِهْراً وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيراً (54) 

Və insoni çı oviku ofəyəkəs və əvoni nəsəbi(xuni ğohuməti) iyən səbəbi(peşonə ğohuməti) cəhəto ğohum kardəkəs əvevə ıştı pərvərdıqor hejo ğadire.

Navnə ayəon dəvomədə ki,bə dıyoon iyən voşi ovi çı məxloğati jimonədə bıə roli işorəş karde. ın ayə hamyedə:  Xıdovənd şımə insononış çı oviku ofəyəşe. ısət çı insoni iminə xılğət bıbu ki,əv de ilahi irodə çı tul iyən oviku bə əməl omeydə və çı peşonə insonon ki, de nutfə vositə bə əməl omeydən. çımon ha deynən həyot bə ovi vucudi ehtiyocişon heste.

Sovə Xıdovəndi kon şəxs kardey bəzıne de iğətrə ovi jıqo qıləy reçinə məxloğ xəlğkəy və nəv manqi mıddətədə iğətrə ovi bə qıləy komilə insoni təbdilkəy və bəy çəş, quş, zıvon, dast, lınq, dıl,mazq iyən co əzo-cəvorih baxşkəy. ımon ıştən insoni ofəyə Xıdovəndi benəhoyətə ğudrəti ruşinə nışonəonkue.

Im ayə insoni xılğəti bəhsi dəvomədə,çı nəslon pevolo bıeyku sıxanış bə miyon vardəşe. bın ayədə de izdivoci vositə nəslon bə əməl omey roli iyən çəvon de nəsəbi yəni de xuni ğohuməti və səbəbi, de peşonə ğohuməti vositəon bə əməl omeyış işorə kardedə ki, movcudaton miyono ım fəğət çı insonon miyono movcude. Xıdovənd bo ım rabitəon qıləy məxsusə hurmət ğayile və boəy qıləy məxsusə hukmış noəşe. nəsəbiyə ğohuməti qıləy peyvənde ki,çı insonon miyono de zande vositə bə vucud omeydə. pı-mo və fərzənd ya hov, bo, bibi, xalə, day, amu iyən co nezə odəmon, çı insoni nəsəbiyə məhrəmon bə hisob omeydə. jimoni həmro səçın kardey bədiqə çı merdi iyən çəy jimoni həmro miyono qıləy səbəbiyə xışavəndəti bərğərol bedə. məsələn, çı jeni pı-mo və əgər çı jeni navnə şuku fərzəndış bıbu, ımon həmmə bo merdi səbəbiyə məhrəmon hisob bedə.

Çın ayəku umutedəmon:

1-qırd insonon iqlə maddəku bə əməl omə. çən, ğovmi iyən irği cəhəto bəpe bıey ideloqiyə qıləy puç iyən beəsosə çiye.

2-cismi cəhəto insoni de heyvoni hiç qıləy tafutış ni.zira həm inson həmən heyvon çı oviku ofəyə bıən.

3-insoni dol iyən ruşeymi faxti insoni xılğəti barədə mıtoliyə karde, bo hestemini Xalıği əzəmət iyən ğudrəti təsdığ kardeyro vey çokə subute.

وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنفَعُهُمْ وَلَا يَضُرُّهُمْ وَكَانَ الْكَافِرُ عَلَى رَبِّهِ ظَهِيراً (55)

Əvon ğərəz Xıdo qıləy çiyon pərəstış kardedən ki, nə bəvon xəyrış heste və ziyon. və kofiron hejo ıştə pərvərdıqori mığobilədə(çı kofiron) hamin.

Mışrikon Xıdovənde-Aləmi Xalıği unvanədə ğəbul kardedəbin, əmmo ıştə jimoni bə co əşya iyən movcudaton anqıl jedəbin və mıxtəlifə surətədə əvoni pərəstış kardedəbin. Xıdovənde-Aləm bın ayədə hamyedə: həmonə xiyoliyə məbudon çəvon jimonədə hiç qıləy xəy iyən zərəli soyb  nin.ehanə Xıdovənd irodəkəy ki,bəşmə qıləy zərəl bırosni, əvon  bəy mane bıey əzınin. çən, çıro ıştə Xalıği xolis pərəstış kardeəniyon və bə co çiyon soyəx şedon iyən bə şırki dıço bedon?

Co movcudaton ısət harki ya harçi həm bıbon,ımon qırd Xıdovəndi məxloğin və Xıdovəndi irodə nıbu əvon şımə jimonədə hiç qıləy təsir noey əzınin. ehanə şımə çı Xıdo bandə bıbon, Xıdovənd bəşmə icozə bədoe ki, şımə bəştə piyə çiyon rəseyro çı cayiz hisob bıə vositəonku istifodə kon, çəyku bəhrə bıbon və ıştə ehtiyocon bərtərəfkoyn.

Ayə dəvomədə hamyedə: kofir iyən mışrikon ıştə botıl iyən inhirofə koonədə bəiyənde koməq kardedən və ıştə botılə ideloqiyə zumand kardey fikədən. çən, şımə mısılmınon həm boçi ıştə həxə royədə ğoym-ğoymi mandedəniyon iyən iyənde himoyə kardedəniyon?

Çın ayəku umutedəmon:

1-ehanə əmə dınyo jimonədə mənfəəti cəlb iyən zərəli dəf kardeydumo bıbəmon, çə Xıdo dumo bıbəmon ki, xəy iyən zərəl fəğət çəy dastədəy. nəinki, ıştəku hiç qıləy çiş nıbə fərdon ya çiyon.

2-kofiron ıştə kufrədə iyənde hamin. liza mumin bəbe deiyənde ğoymə rabitəşon bıbu və ibıbon ta bə məğlubiyyəti dıço nıbon.