745-ə hissə-Loğmani surə-12-13 şərifə ayəon

745-ə hissə

وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ (12) 

Və bərosti əmə bə Loğmani hikmət əto kardemone ki, Xıdo şukri bə vırə bırosni və hakəs şukrko, həyğətən,  boştə şukrış kardə və hakəs noşukrətiko(bızıno bə Xıdo ziyon nibərosne, zira) beşək Xıdovənd be ehtiyoc, bə tərıfi loyığe.

In ayə və peşonə çandə qılə ayə, çı Loğman iyən çəy bəştə zoə doə nəsyəton barədəy. bə Kərimə-Ğıroniku rəsə iyən rəvoyətonku bə dast omə mətləbon əsos, Loğman peyğombər nıbe, əmmo əv ozodfik iyən mudrik qıləy inson be ki, Xıdovəndi bəy veyə hikmətış umutəbe. hikmət, qıləy vindemon iyən bəsirəte ki, ilahi mərıfəti sayədə bə dast omeydə və çəy təsir insoni sıxan iyən rəftorədə zohir bedə. zıvoni hifz kardey, luz-ləvə iyən şəhvəti kontrol kardey, əmonətdorəti, təvazokorəti iyən bihudə və ləğvə koonku bə diyəro mandey, min cumlə koonin ki, insonədə ilahi hikməti bə əməl omey zəminə hozzı kardedə. həlbəttəbə hikməti məğami rəsey, fəğət bə Loğmani məxsus ni və bə rəvoyəton əsos, har qıləy mumin ki, ıştə sıxan iyən rəftorədə sadığ və xolis bıbu, Xıdovənd həm jıqo qıləy neməti bəy əto bəkay.

Qıləy holədə ki, Loğmani doə nəsyəton mətləbon bin ki, Xıdovənde-Aləm kardey əzıni mıstəğim iyən sərostə formədə əy ıştən Kərimə-Ğıronədə bəyonkəy, əmmo ımi çı Loğmani zıvoniku bəştə fərzəndi kardə moyizəon ğalibədə bəyon kardedə ta həm çı hikməti həyğiyə məno boəmə ruşin bıbu, həmən çı hikməti soybon cokəson irşod iyən hidoyət kardey koyədə bıə vəzifə mıəyyən bıbu.

Loğmani bəştə zoə bıə sıfarışon, dıqlə koyədə xulosə bedə: qıləyni de ağli sıxan kardey və xıyzoni iyən iştimayi rabitəonədə ağılmandə rəftoron əncom doey və co qıləyni ıştə jimonədə Xıdovəndi əmron bə vırə rosneye. ıme çı hikməti məno və həyğiyə hikməti soybon ə kəsonin ki, əvon bə ım dıqlə xısusiyyəton malik bıbon iyən məxloği həm bəçəy tərəf dəvətkon.

Təbiiye bə jıqo qıləy mərhələ rəsey iyən ım ilahi dıjdə neməti ğəbul kardey, ziyodə şukr iyən təşəkkur tələb kardedə. həyğiyə təşəkkur, har neməti çəy vırədə oko doey mənoədəy ki, çəy mənfəət sənibəton bə insoni oqardə və bəçəy ruşd iyən ozavziye boyis bedə. çoko ki, neməton hədərə vırədə istifodə kardey, bəy nunkurəti kardey mənoədəy ki, hətto əgər inson de zıvoni bə Xıdo şukr həm bıko. zira de zıvoni şukr kardey de əmələdə bə neməton kufr kardey bə ico, hiç qıləy foydəş ni, bəlkəm ım ko bə insoni zərəlo-ziyoni boyis bəbe və çəy ziyon həm bə insoni ıştəni obəqarde, nəinki, bə Xıdovəndi.

Çın ayəku umutedəmon:

1-addiyə insononon həm ozodfik, dırıstə ko soyb iyən pok bıə surətədə, bə ilahi lutf iyən rəhməti şomil beydən və bə hikməti rəseydən, harçənd bə ilahi elmiyə dərəcəon həm nırəson.

2-insoni əməlon foydə iyən zərəl bəçəvon ıştəni obəqarde. bə Xıdo neməton şukr ya kufr kardey təsir bəçəvon ıştəni obəqarde, nəinki, bə Xıdo.

وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ (13) 

Və(bə yod dənə) ə zəmoni ki, Loğman bəşt zoə moyizə kardə holədə votışe: ha baləmə ha! bo Xıdo şərik ğərol mədə ki, bərosti, şırk qıləy dıjdə zılme.

Həkim Loğmani bəştə zoə iminə moyizə və tovsiyə, çı şırkiku bə diyəro mandeyku iborəte. ısət çı əğedədə şırk bıbu ya əmələdə. bıtpərəstəti, həşi, ovşum, astovəon iyən hətto heyvonon pərəstış kardey, tarıxi mıddətədə iyən mıxtəlifə etnoson miyono rəvocış pəydu kardə. milləti veyni bəştə nodonəti iyən cəholəti xoto, jıqo təsəvvır kardedəbin ki, ım beconə əşyaon ya kali coninə məxloğon çəvon jimon iyən çəvon taleyədə təsirışon heste. liza inov çı dınyo iyən insoni koon tədbirədə boəvon qıləy rububiyyət ğayil bin və deçəvon ibodət və pərəstışi məşğul bin.

Bə i bıə Xıdo etığodışon bıə muminon, ğərəz Xıdo çı cokəson vədə səjdə nıkardə holədə, əmələn mışrikin. bəçəyro ki, əvon çı sərvət iyən ğudrəti bandəonin və bəştə bın oruzon rəseyro əvon bə har qıləy xilof və cinoyətə ko dast ğandedən.

Həkimə loğman çı şırki ziyon iyən ofoton zıneydəbe, əve ıştə əxloğiyə moyizə bino kardey bənav, ıştə fərzəndi çı harcurnə bə Xıdo şırk kardeyku bərhəzər kardedəbe və əy qıləy dıjdə sıtəm hisob kardedəbe. qıləy sıtəm ki, sıftədə bə insoni zərəl rosneydə, çən peşo bə ilahi rəsulon və bə Xıdo dini.

Odəmi dığğəti cəlb kardə əcibə ko ıme ki, ın ayə ğeyri-sərostə formədə, çı valideyni ıştə fərzəndi bə səhihə əğedə tərəf tərbiyə roy bəyon kardedə. həlbəttə, çı bəyoni şivə və metod həm muhimme. moyizə metodi vey təsirış heste  və inson bəbe ımi de çokə formə bəştə fərzəndon təlim bıdəy. məxsusən bənə çımı balə, çımı əziz və xosə balə və sayirə formədə bıə hisson vositə bə vırə bırosno.

Çın ayəku umuteydəmon:

1-qırd insonon bə moyizə ehtiyocış heste. bə rəsə hədison əsos, qahi faxti imom Əli(ə) bəştə əshobi hamyedəbe: mıni moyizə bıkənən. zira məseyədə qıləy təsir heste ki, ım zıneyədə ni.

2-fərzəndi tərbiyə şivəon çı yolon iyən hikməti soybonku umutəmon ta bın koyədə bə kamə səhvon dıço bıbəmon.

3-hodi bıbəmon və ıştə fərzəndonku ğafil məbəmon. fərzəndi bəştə yoli moyizə və nəsyəton ehtiyocış heste. Fərzəndi tərbiyə kardey çokə metodonku qıləyni, bəy şəxsiyyət doey, deəy məhəbbətamizə hərəkəton kardey iyən deəy səmimonə formədə sıxan kardeye.