748-ə hissə-Loğmani surə-20-24 şərifə ayəon

748-ə hissə

أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَن يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُّنِيرٍ (20) 

Ayə nıvinde ki, Xıdovənd osmonon iyən zəminədə bıə çiyon boşımə ramış kardə iyən ıştə zohir və botınədə bıə nemətonış bəşmə ehson kardedə. əmmo milləti kali qılə hiç qıləy elm iyən hidoyət nıbə holədə və hiç qıləy ruşinə kitob nıbə holədə, Xıdo həxədə de bəhso-cidoli məşğul bedən.

Vəynə proqramədə çı Həkim Loğmani bəştə fərzəndi etığodi, əxloği iyən iştimayi zəminədə bıə nəsyət iyən moyizəon işorə kardemone. ın ayəon bə loğmani moyizəon bənav bıə mətləbon yəni bə Xıdoşınosi bəhson oqardedə iyən bə umum məxloği xitob kardə holədə hamyedə: Xıdovənde-Aləm osmon iyən zəminış jələvoni ofəyəşe və əvonış joqo bə qıləy proqrami əsosış ğərol doə ki, əvon hejo şımə xıdmətədə bıbon. bənə həşi, ovşumi osmonədə bıə vucud və zəmini ıştə iyən çı həşi qırdo qardey bıə təbiiyi bə əməl omə çiyon vositə, çı jimon və həyoti şərayitış bo şımə insonon hozzış kardə. dıyoon iyən okeyanon, zəmini pe iyən jiyədə bıə mıxtəlifə mə`dənon, hışki iyən dıyoədə bıə heyvonon novbənovəti, curbəcurə doon iyən beməyon, kaştemoni məhsulon iyən dınyoədə qırd movcud bıə çiyon bo şımə insonon ofəyə bıə. çəvonku kali qıləyni sərostə holədə çı insoni nəzə jiyədəy və bəzi qılə həm de ilahi tədbiri bə bəşəri mənfəət rosnə holədə əməl kardedən.

Qırd ım maddiyə nemətonsə əlovə ki, çı insoni cismi təmin kardedə, Xıdovənde-Aləm de pəyğombəron məbus kardey iyən de osmoniyə kitobon vığandey, bə bəşəri ruhi iyən fikiyə ehtiyocon həm dığğət kardedə iyən çəy ruşd, kəmol iyən ozavziye səbəbon həm hozzı kardedə.

Əmmo de təəssıfi hejo bəşəri tarıxi dırozi insonon bıən ki, bə insoni əhotə kardə ilahi ım behisobə neməton şukr kardey əvəzi, hiç qıləy ruşinə ağli iyən elmiyə dəlil nıvardə holədə bə Xıdo ğanunon ələyh beşedən iyən deçəy dini deşmonəti kardedən.

Çın ayəku umutedəmon:

1-inson çı aləmi həmməysə əşrəfinə məxloğe. osmon, zəmin iyən çəvon miyono bıə qırd çiyon, bo insoni xıdmətədə bıey iyən insoni çəyku bəhrə bardeyro ofəyə bıən.

2-ilahi bə bəşəri əto kardə neməton, həm ziyod və hevujə şikilədəy və həmən novbənove. ısət çı maddi ya mənəvi ya zohiri ya botıniyə neməton bıbu. çən, çıro inson nunkurəti kardedə?

3-bəhso-cədəl iyən hesı-pesı bəvədə foydəş heste ki, bə bəşəri ağl iyən elmi əsos və ya de hidoyəti və bə osominiyə kitobi əsos bıbu.

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ (21) 

Və hafaxti bəvon votey bıbu, bə Xıdo nozil kardə çiyon pemandənən, voteydən: bəlkəm, əmə bəştə dədə-bobo şıə roy pebəmandemon. ayə ehanə şəyton əvoni bə pevəşə əzobi(tərəf) vanq bıjəno(ijən bəy tabe bəbeyn)?

Navnə ayədə hamyeşe: əvon ki, Xıdo həxədə şəkko-tərdid kardedən, ruşin iyən məntığiyə dəlilışon ni. ın ayə hamyedə: çəvon dəlilon veyni, bəştə dəvardə əbo-əjdodi şıə ro iyən adət-ənənəon rioyət kardeye. əvon hozzı nin ki, ıştə dəvardə yolon nodırıstə adəton tərkəyn iyən çəvon nosəhihə ayinonku dast bıkəşon. əvon bə ilahi hidoyəti pemandey əvəzi, bəştə dədə-bobon nodırıst iyən botılə rəftor və adəton soyəx şedən. qıləy holədə ki, ım məntığ, nodırıst iyən şəytoniyə məntığe və ım ko bənə çəvon yolon bə cəhəndım şıey boyis bəbe.

Çın ayəku umutedəmon:

1-bə dədə-boboon nodırıstə bovəon təəssıbkeşəti iyən əvoni kur-kuronə formədə təğlıd kardey, bə həxı ğəbul kardey mane bıə çiyonin və ım ko insoni fiki bo həyğəton dərk kardeyro oqəteydə.

2-milli adət-ənənon iyən mədəni irsonoqətey bəvədə foydəş bəbe ki, bə ağl iyən dini zidd nıbu. ehanə jıqo nıbu, ım bə suğut iyən tənəzzuli boyis bəbe.

3-şəyton mıstəğim iyən sərostə formədə insoni bə botıl iyən inhirofiyə roon tərəf səlo jeydə.

وَمَن يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى وَإِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ (22) 

Və hakəs ıştə dimi bə Xıdo tərəf(bıqəto) qıləy holədə ki, çokə ko soyb bıbu, çən şək ni bə qıləy ğoymə miçə(rismoni) çanqış jıə və çı qırd koon oxo bəçəmə tərəfe.

وَمَن كَفَرَ فَلَا يَحْزُنكَ كُفْرُهُ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (23) 

(Ha pəyğombər ha!)Hakəs kufrko, çəy kufr tıni məhzun(ğəmqin) nıko. çəvon oqardemon fəğət bəçəmə tərəfe. çən, əvoni çəvon kardə koonku aqah bəkamon. hukmən, Xıdovənd sinəonədə bıə çiyonku xəbədoe.

نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلَى عَذَابٍ غَلِيظٍ (24) 

Bəvon(dınyoədə) kamə bəhrə bədomon, peşo bə qıləy saxtə əzobi giriftor bəkamon.

In ayəon milləti ilahi dəvəti vədə bə dıqlə hissə təğsım kardedə: qıləy dastə deştə qırd vucudi bə Xıdo dini tərəf omə iyən bəy məhzə formədə təslim bıə. co qıləyni qrup bə Xıdo ğanunon pemandedənin iyən bəçəy ələyh beşedən iyən kufr kardedən. iminə dastə bə ilahi hidoyəti ğoymə rismoni çanqışon jıə və dırıstə royədə hərəkət kardedən və əvon bə cokəson çoki iyən ehson kardedən. jıqo şəxson oxo de çokəti obərəxe və əvoni çokə ağıbət çəş kardedə. əmmo dıminə qrup hətto əgər bın dınyoədə qıləy bəhrə həm bıvindon iyən çəy kamiku ləzzət həm bıçaşton, oxoyədə bəd ağıbət bəbeyn və dınyo iyən axıtədə əvon bə şiddətinə əziobi dıço bəbeyndınyoədə qıləy formədə və axırətədə co qıləy surətədə.

Həlbəttə, çun kofiron bə Xıdo peyğombəri(s)-i əziyyət doydəbin və əvonhəm  bə əzobi giriftor bedəbin, rəhməti pəyğombər(s), xoşhol bedənıbe iyən şoyvonəti kardedə nıbe. bəlkəm, ə həzrət hejo boəvon dıləsutəti kardedəbe iyən boçəvon bə inhirofə ro eqıniye xoto, norohət, məhzun iyən ğussənin bedəbe. əmmo çı foydə? əvon çı kufri royışon vıjniyəbe və pəyğombər(s) əvoni bo Xıdo imon vardey xoto məcbur kardey nıəzni.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-ehanə həmmə hestemoni aləm bə ilahi fərmoni təslime iyən Xıdovəndi əvonış bə insoni xıdmət kardeyro ofəyəşebu, çən, boçi əmə bə Xıdo əmron təslim bedənimon?

2-inson dınyoədə boştə movğıyyəton hifz kardey xoto, kali təkyəcoon vıjniyedə iyən bə qıləy əşyo ya şəxson pənoh bardedə. əmmo bo muminə şəxsi pənohqo fəğət Xıdoe. əvon de bə ilahi ğoymə rismoni çanq jıey və salehə əməlon bə vırə rosney, nicoti roy dumon.bə rəvoyəton əsos, pəyğombəron iyən imomon həm ilahi mohkəmə rismononin.

3-dınyo jimonədə ıştə roy de bə dınyo vəomə dığğət kardey iyən  çəy barədə təfəkkur kardey bıvıjnəmon ta ıştə umri oxoyədə bə yavə ağıbəti dıço məbəmon.