Արտաքին ուժերի դերակատարությունը Բաքվի և Երևանի միջև լարվածության սրման հարցում
Անցած երկու տարիների ընթացքում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տարաձայնությունները ավելի են խորացել, քան կար նախկինում։ Սակայն ղարաբաղյան հակամարտության կողմերի միջև տարաձայնություններն ավելի անբարենպաստ ընթացք են ստացել արտաքին ուժերի միջամտության պատճառով։ Մի շարք պետություններ ձգտում են քաոս և անկայունություն արաջացնել Կովկասի տարածաշրջանում։
Որոշ պետություններ ձգտում են իրենցով անել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի որոշ հատվածները և փոխել տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքականան վիճակը իրենց ազգային շահերի օգտին: Իսրայելի անօրինական ռեժիմը, որն Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հրավերով տեղավորվել է Իրանի սահմանների մոտ, ինչպես ԱՄՆ-ը, Անգլիան և Ֆրանսիան, ձգտում է ապակայունացնել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանը։ Ալիևի ու Էրդողանի կառավարությունների պաշտոնյաները նույնպես ձգտում են արտաքին ուժերի օգնությամբ կտրել Ռուսաստանի ոտքը Կովկասի տարածաշրջանից և կանխել իրանական մշակույթի տարածումը իր նախկին երկրամասի վրա։
Այս համատեքստում տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքականության փոփոխությունը և Իրանի ու Հայաստանի միջև սահմանների սահմանափակումը կարող են ուժեղացնել Թուրքիայի ներկայությունը Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում՝ ամբողջովին ոչնչացնելով Հայաստանը։ Այս կապակցությամբ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Հաքան Ֆիդանը Ադրբեջանի ԱԳ նախարարի հետ հանդիպման ժամանակ «Զանգեզուր կոչվող միջանցքը» համարել է Բաքվի կառավարության ինքնիշխանության իրավունքը։ . Վերջերս Թուրքիա կատարած այցի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Ջիհուն Բայրամովը հանդիպել է իր թուրք գործընկերոջ հետ։ Համատեղ մամուլի ասուլիսում Հաքան Ֆիդանը, չանդրադառնալով 2020 թվականի նոյեմբերի տասը կետից բաղկացած համաձայնագրին, Լաչինի միջանցքը համարել է որպես Ադրբեջանի Հանրապետությանը պատկանող տարածք՝ ասելով. «Իլհամ Ալիևի կառավարությունը կձեռնարկի ցանկացած քայլ, որը անհրաժեշտ կհամարի, իսկ դրա վերցնումը այդ պետության խոշորագույն ինքնիշխանության իրավունքն է»: Իր ելույթի մեկ այլ հատվածում Թուրքիայի արտգործնախարարը հայտարարել է. Զանգեզուրի միջանցքի բացումը հատուկ իրադարձություն է նոր ժամանակաշրջանում: Այս բարձրաստիճան թուրք դիվանագետը նաև մտածելու տեղիք տվող մեկ այլ հայտարարությամբ տարածաշրջանում կայունությունը պայմանավորեց Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև համապարփակ խաղաղության համաձայնագրի կնքմամբ և Զանգեզուրի հաղորդակցային ճանապարհի բացմամբ։
Այս հայտարարությունները Ադրբեջանի Հանրապետության ներքին գործերին արտաքին միջամտության փոքրիկ օրինակներ են։ Ադրբեջանցի պաշտոնյաների հետ հանդիպման ժամանակ թուրք պաշտոնյաների հայտարարությունները հիմնված են Թուրքիայի ազգային շահերի վրա, մինչդեռ կառավարությունների ցանկացած անբարյացակամ վերաբերմունքի համար պետք է վճարեն այս տարածաշրջանի ժողովուրդը: Հաքան Ֆիդանի վերջին հայտարարությունները նման են նրան, որ ինչ-որ մեկը ասի, որ Իրանը ինքնիշխանության իրավունք ունի Կովկասի բոլոր տասնյոթ քաղաքների նկատմամբ, կամ որ Թուրքիան ինքնիշխանության իրավունքներ ունի եվրոպական և արաբական բոլոր երկրների նկատմամբ։ Բնական է, որ Թուրքիայի արտգործնախարարի մեկնաբանությունները հաճելի են ադրբեջանական կողմին, քանի որ իր ազգի համար ոչ մի ձեռքբերում չունեցած բռնապետական իշխանության կողմից հզորության զգացումը կեղծ և ժամանակավոր հպարտություն կբերի ադրբեջանական կողմին։
Վերջին շաբաթների ընթացքում այս տարօրինակ և շահույթ հետապնդող մեկնաբանությունների պես հայտարարություններ բազմիցս արել են սիոնիստական ռեժիմի իշխանությունները: Այդ կապակցությամբ Ադրբեջանի Հանրապետությունում Իրանի նախկին դեսպան Մոհսեն Փաք Այինը սկզբունքային ու տրամաբանական հայտարարություններ է արել: Մեջբերում անելով ParsToday միջազգային լրատվական ցանցից, «News.AM»-ը հաղորդել է, որ տարածաշրջանային հարցերով քաղաքագետ հանդիսացող այս դիվանագետը գտնում է.«Կայուն և մշտական խաղաղություն ձեռք կբերվի միայն այն դեպքում, երբ առաջին հերթին կհարգվի երկրների տարածքային ամբողջականությունը։ Այս պայմանով կնքված ցանկացած պայմանագիր կդառնա մշտական պայմանագիր: Երկրորդ՝ միջազգային սահմանները չպետք է փոխվեն։ Եթե այս սահմանները փոխվեն, ապա դա կառաջացնի նոր հակամարտություններ, և արդյունքում տարածաշրջանը կդառնա անապահով»: Ամփոփելով այս ամենը, պետք է ասել, որ Էրդողանի կառավարության պաշտոնյաների չմտածված ու չմշակված մեկնաբանությունները ոչ միայն օգուտ չեն բերի տարածաշրջանի մուսուլման ժողովրդին ու պետություններին, այլև կսրեն անկայունությունը Հարավային Կովկասում, ինչը կարող է գոհացնել ԱՄՆ-ի գլխավորած արևմտյան պետություններին, իսկ Ռուսաստանի համար դժվար պայմաններ ստեղծել այս տարածաշրջանում։ Ակնհայտ է, որ տարածաշրջանում ցանկացած քաոսի դեպքում չի բացառվում հարձակվող և պատերազմ հրահրող կողմերի մասնատման հարցը։