Վերլուծություն - Ինչո՞ւ է Իրանը պնդում տարածաշրջանից ամերիկյան զինուժի դուրսբերման վրա

2026 թվականի փետրվարի 28-ից, երբ ԱՄՆ-ի ռազմական ագրեսիան Իրանի դեմ սկսվեց, առավել քան երբևէ ակնհայտ դարձավ, որ Պարսից ծոցում տարածաշրջանից դուրս գտնվող տերությունների ռազմական ներկայությունը տարածաշրջանի բոլոր երկրների համար անապահովության գործոն է։

Այսօր տարածաշրջանում ԱՄՆ ռազմական ներկայության բացասական հետևանքներն այլևս չեն սահմանափակվում մեկ կամ մի քանի երկրով, այլ դրանց ազդեցությունը զգացվում է ամբողջ աշխարհում։ Սա առավել քան երբևէ ընդգծում է տարածաշրջանի անվտանգության համակարգի վերանայման և արտատարածաշրջանային ուժերի դուրսբերման անհրաժեշտությունը։

IRNA-ի փոխանցմամբ՝ Իրանի Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի նախկին քարտուղար Մոհամմադ Բաղեր Զոլղադրի շաբաթ օրը հրապարակած հայտարարությունը և Հորմուզի նեղուցի վերաբացման համար Իրանի ներկայացրած 6 պայմանները լայն արձագանք են ստացել արևմտյան լրատվամիջոցներում։Զոլղադրը հայտարարել էր, որ Հորմուզի նեղուցի վերաբացման պայմանը ԱՄՆ-ի վարքագծի փոփոխությունն է՝ ներկայացնելով այդ փոփոխության վեց հստակ պահանջ.

1. ԱՄՆ-ը երբեք և որևէ ձևով չպետք է սպառնա Իրանին կամ վիրավորի իրանական ժողովրդի սրբությունները։

2. Պետք է ընդմիշտ դադարեցնի Իրանի և Լիբանանում, Պաղեստինում, Եմենում ու Իրաքում Իրանի դաշնակիցների դեմ պատերազմն ու ագրեսիան։

3. Պետք է վերացնի ծովային շրջափակումը և իր ռազմածովային ու ռազմաօդային ուժերը դուրս բերի Իրանի շրջակայքից։

4. Պետք է ամբողջությամբ փոխհատուցի Իրանի դեմ իրականացված երկու պատերազմների հետևանքով պատճառված վնասները։

5. Պետք է չեղարկի Իրանի ժողովրդի դեմ սահմանված անարդար և անօրինական պատժամիջոցները։

6. Պետք է առանց որևէ նախապայմանի ազատ արձակի Իրանի ժողովրդի սառեցված և առգրավված ակտիվները։

Այս պայմանների մի մասը բառացիորեն կրկնում է Իսլամաբադի փոխըմբռնման հուշագրի դրույթները, որը հունիսի վերջին ստորագրել էին Իրանի և ԱՄՆ-ի նախագահները։ Սակայն դրա իրականացումը դադարեցվել էր ԱՄՆ-ի կողմից ստանձնած պարտավորությունների խախտման պատճառով։

Միևնույն ժամանակ, «Իրանի շրջակայքից իր ռազմական ուժերի՝ ռազմածովային և ռազմաօդային, դուրսբերման» պահանջը, թեև հիշատակված էր նաև այդ փոխըմբռնման հուշագրում, այս անգամ ներկայացվել է ոչ թե որպես Իրանի և ԱՄՆ-ի բանակցությունների հաջողության արդյունք, այլ որպես Հորմուզի նեղուցի վերաբացման նախապայման։

Հայտարարությունը լայն արձագանք է ստացել արտասահմանյան լրատվամիջոցներում։ The Guardian-ը գրել է, որ Իրանը Հորմուզի նեղուցի վերաբացման համար կոշտ պայմաններ է առաջադրել, և համաձայնությունը դեռ հեռու է։ NBC News-ը գրել է Իրանի կողմից նեղուցի վերաբերյալ նոր պահանջների առաջադրման մասին, իսկ Associated Press-ը՝ Հորմուզի նեղուցի վերաբերյալ Իրանի «նոր և արտասովոր» պահանջների մասին։ Ջորջթաունի համալսարանի քաղաքական գիտությունների դոցենտ Փոլ Մասգրեյվը Al Jazeera-ին ասել է, որ, ըստ երևույթին, Իրանը «իր պահանջները կոշտացրել է»։

Ըստ հոդվածի՝ Հորմուզի նեղուցի վերաբացման համար Թեհրանի ներկայացրած նոր պայմանը բնական արձագանք է Իսլամաբադի փոխըմբռնման հուշագրում ԱՄՆ-ի ստանձնած պարտավորությունների կատարման ձախողմանը։

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը եկել է այն եզրակացության, որ քանի դեռ ամերիկյան ուժերը Իրանի շրջակայքում պահպանել են իրենց ներկայիս հարձակողական ռազմական դասավորությունը, պատերազմի յուրաքանչյուր դադար կարող է ԱՄՆ-ին հնարավորություն տալ վերադասավորելու իր ռազմական ուժերը և կրկին դիմելու ագրեսիայի։

Այս տրամաբանության շրջանակում, ըստ հոդվածի, ԱՄՆ-ը Իրանի շրջակայքում իր հարձակողական ռազմական դիրքավորումն օգտագործում է որպես Թեհրանի վրա ճնշում գործադրելու միջոց՝ նրան իր իրավունքներից հրաժարվել ստիպելու համար, իսկ ռազմական ագրեսիայի վերսկսման սպառնալիքն օգտագործում է որպես մշտական ճնշման և սպառնալիքի լծակ։