هرمزګان؛ د فارس خلیج د وروستیو کښتۍ جوړوونکو کور
پارس تودی- د ایران په سوېل کې د هرمزګان ولایت د فارس خلیج د ښکلو سواحلو په اوږدو کې لا هم داسې صنعتکاران شته چې د لرګیو کښتۍ (لنجونه) په لاس جوړوي او هغه سمندري دود ژوندی ساتي چې له پېړیو راهیسې یې ساحلي ټولنې له سمندر سره تړلې دي.
د ایران په جنوبي سواحلو کې، چې د مالګینو اوبو نسیم پرې لګېږي، لا هم په پرتو ساحلي کلیو کې د لرګیو پر وړاندې د تبر د پرلهپسې ګوزارونو غږ اورېدل کېږي. د پارس تودی د راپور له مخې، دلته سمندر د نسلونو په اوږدو کې د خلکو د ژوند بڼه ټاکلې ده او له همدې جزر او مد څخه «لنج» رامنځته شوی دی؛ هغه لرګینې بادباندې بېړۍ چې پخوا به د فارس خلیج په ټولو برخو کې په پراخه کچه موجودې وې.
نن ورځ دغه بېړۍ کمې شوې دي، خو د هغو د جوړولو او چلولو یادونه لا هم د هغو زړو استادکارانو په ذهنونو کې ژوندۍ ده چې په خپلو لاسونو یې جوړې کړې دي.
یونسکو په ۲۰۱۱ کال کې دغه دودونه په رسمیت وپېژندل؛ هغه مهال چې د فارس خلیج په سیمه کې د ایراني لنج د دودیزې جوړونې او سمندري چلونې مهارتونه د هغو ناملموسو کلتوري میراثونو په نوملړ کې ثبت شول چې بېړنۍ ساتنې ته اړتیا لري.
د هرمزګان ساحل، چې له بندرعباس څخه د قشم او هرمز ټاپوګانو پورې غځېدلی، د لمر وهلو کلیو، د خرماوو د باغونو او فیروزهيي اوبو ګډه منظره لري. په لافت او کُنګ سیمو کې د سمندري ژوند د پېړیو تاریخ په زړو ډبریز کورونو او ساده بېړۍ جوړولو کارخونو کې انځور شوی دی؛ په هغو کارخونو کې چې لنجونه پکې د ژوندیو موجوداتو په څېر روزل کېږي.
د قشم ټاپو، چې د فارس خلیج تر ټولو لوی ټاپو دی، د لرغونو سمندري لارو پر مسیر پروت دی؛ هغو لارو چې د عربستان ټاپووزمه یې د هند له نیمهوچې سره نښلوله.
د ایران د ثبت شوي تاریخ په ډېره برخه کې، سمندري مسافرو، سوداګرو او کب نیوونکو په دې سیمه کې د باد، اوبو او لرګیو د مهارت له لارې خپل ژوند جوړ کړی دی.
هغه بېړۍ چې له لرګیو او هنر څخه زېږي
لنج یوه دودیزه بادباندې بېړۍ ده، چې اوږد بدنه او لوړ صاري لري او پخوا به یې د فارس خلیج پر اوبو واکمني کوله.
دغه بېړۍ په بشپړه توګه په لاس جوړېږي، پرته له دې چې له رسمي نقشو یا ماشیني وسایلو څخه کار واخیستل شي. هر لنج د هغه پوهې پایله ده چې د نږدې شاګردۍ او شفاهي زدهکړې له لارې له یوه نسل څخه بل ته لېږدول شوې ده.
د لنج جوړوونکي، چې په سیمهییزه اصطلاح کې «ګلاف» بلل کېږي، د استادانو په لیدلو، د تناسبونو په یادولو او د لرګیو د ټاکلو، کږولو او د برخو د نښلولو د ظرافتونو په زدهکړه مهارت ترلاسه کوي.
د لنج جوړول د کیل په اېښودلو پیلېږي؛ کیل د بېړۍ د تل اصلي ستن ده. دا برخه مستقیماً پر شګو یا په ساده کارخونو کې جوړېږي، څو د بېړۍ توازن او د بار وړلو ظرفیت تضمین کړي.
د لرګیو تختې د تودوخې او بخار په وسیله کږېږي او درزونه یې په طبیعي رېزین او د پنبې په فایبرونو کلک تړل کېږي، څو د فارس خلیج د مالګینو او زنګوهونکو اوبو پر وړاندې مقاومت وکړي.
په دودیز ډول، د یوه لنج په جوړولو کې یوازې لږ شمېر ماهرو کارګرانو برخه اخیسته او د بېړۍ د اندازې او شرایطو له مخې، د جوړولو بشپړېدل به میاشتې او ان کلونه وخت نیوه.
د لنج جوړول یوازې یو تخنیکي کار نه و، بلکې له موسیقۍ، ځانګړي ریتم او ډلهییزې همکارۍ سره مل و. کارګرانو به د لنج د جوړولو او اوبو ته د ښکته کولو پر مهال ځانګړې سندرې ویلې، چې د پیوستون احساس یې رامنځته کاوه او پوهه یې له استاد څخه شاګرد ته لېږدوله.
د پېړیو په اوږدو کې لنجونه د ایران د سوېلي ساحلي ټولنو د اقتصادي او کلتوري ژوند نه بېلېدونکې برخه وه. دغو بېړیو به کب نیوونکي ژورو اوبو ته وړل، چېرته چې د ټونا کبانو او نورو ډولونو کبانو ډېرښت و.
لنجونو به همدارنګه خرما، ټوکران او نور توکي د فارس خلیج سوېلي بندرونو، ختیځې افریقا او د هند نیمهوچې ته لېږدول.
له ځینو لنجونو څخه د مرغلرو د ښکار په صنعت کې هم کار اخیستل کېده؛ دا یو سخت کار و چې مهارت، زغم او د سمندر ژورې پېژندنې ته یې اړتیا لرله.
د لنجونو سمندري چلونکو نه یوازې فزیکي ځواک درلود، بلکې د بادونو او ستورو په اړه یې ژوره پوهه هم لرله. د عصري سمندري لارښوونې له وسایلو څخه مخکې، د بېړیو کپتانانو به د لمر او ستورو د موقعیت له مخې خپل ځای ټاکه.
هغوی به ان د اوبو له رنګ، د ورېځو له بڼې او د مرغانو له غږ څخه د اوږدو سمندري سفرونو د لارښوونې لپاره ګټه اخیسته.
له خطر سره مخ دود
د لنجونو له تاریخي اهمیت سره سره، دا دود نن له خطر سره مخ دی. د شلمې پېړۍ په دویمه نیمایي کې، فایبرګلاس بېړۍ د ارزانه او چټک بدیل په توګه بازار ته راغلې.
د لرګیو د بیو له لوړېدو او د ماهرو استادکارانو د شمېر له کمېدو سره، د لرګیو د لنجونو جوړول او ساتنه ګرانه شوه.
هغه کارخونې چې پخوا به له غږونو ډکې وې، اوس چوپې شوې دي یا یوازې د زړو لنجونو د ترمیم لپاره کارول کېږي.
همدارنګه، ټولنیزو بدلونونو د ځوان نسل لېوالتیا کمه کړې ده؛ هغه ځوانان چې ښاري دندې او عصري ژوند ته مخه کوي، د دې سخت مسلک زدهکړې ته لږه لېوالتیا ښيي.
د ایران د فارس خلیج په سیمه کې د بوشهر په یوه بندر کې څو دودیز لنجونه لنګر اچولي دي
نن ورځ د لنج جوړوونکو شمېر لږ دی او ډېری یې زاړه دي. د دې پوهې لویه برخه لا هم له همدغو پخوانیو استادانو سره خوندي ده.
ایران په ۲۰۱۱ کال کې د دې ارزښتناک میراث د ساتنې لپاره هغه د یونسکو د هغو میراثونو په نوملړ کې ثبت کړ چې بېړنۍ ساتنې ته اړتیا لري.
د دې میراث د ساتنې هڅې
په یونسکو کې ثبتېدو د دې هنر په اړه ملي او نړیوال پام راواړاوه. له هغه وخت راهیسې، سیمهییزو فعالانو، کلتوري سازمانونو او ځینو ادارو هڅه کړې چې د کارخونو، نندارتونونو او مستندسازۍ له لارې دغه هنر ځوان نسل ته وروپېژني.
ځینې کسان کلتوري ګرځندوی هم د دې دود د ساتنې لپاره یو فرصت ګڼي او له لیدونکو غواړي چې د لنج جوړولو بهیر له نږدې وګوري.
د لنج جوړول یوازې د یوې بېړۍ په تولید پورې محدود نه و، بلکې یوه سمندري فرهنګ یې رامنځته کړ چې دغه بېړۍ پکې د ساحلي ټولنو د ژوند اصلي ستنې وې.
د دې فرهنګ نښې لا هم په سیمهییزه موسیقۍ، سمندري سندرو او شفاهي کیسو کې لیدل کېږي.
نن ورځ، د فعالو لنجونو د شمېر په کمېدو سره، دغه کلتوري عناصر لا ډېر اهمیت پیدا کوي او ځوان نسل ته فرصت برابروي چې له خپلې سمندري پوهې، ارزښتونو او هویت سره بېرته اړیکه ټینګه کړي.
