Нақши калидии бандарҳои Ҳурмузгон дар тавсеаи тиҷорат, транзит ва гардишгарии дарёии Эрон

“Порс-Тудей”. Бандарҳои ҷануби Эрон бо ифои нақше роҳбурдӣ дар тиҷорат, транзит ва гардишгарии дарёӣ, ба яке аз аркони аслии рушди иқтисодӣ ва пайванди кишвар бо иқтисоди ҷаҳонӣ табдил шудаанд.

Банодири ҷануби Эрон ба унвони моторҳои муҳаррики рушди иқтисоди миллӣ, шараёнҳои ҳаётии тиҷорати байналмилалӣ ва дар айни ҳол даргоҳҳои муҳими гардишгарии фарҳангӣ ва зистмуҳитӣ, нақши таъйинкунандае дар сохтори иқтисодӣ ва иртибототи фаромарзии кишвар ифо мекунанд.

Ба гузориши “Порс-Тудей”, ба нақл аз “Пресс ТиВи”, ин шабакаи густардаву чандлояи дарёӣ, ки аз банодири бузурги тиҷорӣ то аскилаҳои кучаки моҳигириро дар бар мегирад, сутунмуҳраи иқтисоди дарёии ҷануби кишварро ташкил додаву заминаи таомули фазояндаи Эрон бо бозорҳои ҷаҳониро фароҳам кардааст.

Дар қалби ин шабака, муҷтамаи бандарии шаҳид Раҷоӣ қарор дорад, ки ба унвони бузургтарину муҳимтарин бандари континнерии Эрон шинохта мешавад. Ин бандар яке аз гиреҳҳои аслии каридори байналмилалии ҳамлунақли Шимол–Ҷануб маҳсуб мешавад ва нақши калидӣ дар иттисоли Эрон ба бозорҳои минтақаӣ ва ҷаҳонӣ дорад. Дар канори он, бандари шаҳид Боҳунар бо рӯйкарде тавсеамеҳвару оянданигар, зарфияти содиротии кишварро тақвият карда ва ба вижа дар густариши тиҷорат фаротар аз маҳдудаи тангаи Ҳурмуз нақши муассире ифо мекунад. Ҳамчунин бандари шаҳид Ҳаққонӣ, ба унвони пуртарадудтарин поёнаи мусофирии дарёии Эрон, ҷойгоҳи Бандар Аббосро ба унвони яке аз қутбҳои аслии гардишгарии дарёӣ ва иртибототи минтақаӣ тасбит кардааст.

Дар канори ин банодири бузург, маҷмӯае аз банодири кучактару тахассусӣ низ фаъолият доранд, ки нақши муҳиме дар пайванди иқтисоди маҳаллӣ, мероси фарҳангӣ ва санъати гардишгарӣ ифо мекунанд. Аз аскалаи таърихии Конг гирифта то банодири гардишгарии Кеш ва масирҳои иртиботии ҷазираи Ҳурмуз, ин зерсохтҳо бахше аз як экосистемаи дарёии пӯёро шакл додаанд. Ин экосистемаи чандваҷҳӣ, бо эҷоди танаввуи иқтисодӣ ва ҳимоят аз тавсеаи пойдор, нақши муҳиме дар равнақи яке аз роҳбурдитарин манотиқи соҳилии ҷаҳон ифо мекунад.

Бандари шаҳид Раҷоӣ бидуни тардид муҳимтарин зерсохти дарёии Эрон ба шумор меравад ва ба унвони дарвозаи аслии кишвар барои тиҷорати дарёӣ ва дастрасӣ ба бозорҳои ҷаҳонӣ амал мекунад. Мавқеияти ҷуғрофиёии ин бандар дар соҳили шимолии тангаи Ҳурмуз, яке аз муҳимтарин галӯгоҳҳои энержии ҷаҳон, мазиятҳои лаҷистикии қобили таваҷҷуҳе барои воридот, содирот ва транзити коло фароҳам кардааст. Наздикӣ ба масирҳои аслии киштиронии байналмилалӣ, ин бандарро ба яке аз нуқоти роҳбурдӣ дар занҷираи таъмини ҷаҳонӣ табдил кардааст.

Ин бандар дар соли 1985 ва дар шароити ҳассоси даврони дифои муқаддас бо ҳадафи эҷоди ҷойгузине амн барои банодири осебпазири шимоли халиҷи Форс ифтитоҳ шуд ва аз он замон то кунун раванди тавсеаи мустамарро таҷриба кардааст. Имрӯза ин маҷмӯа дар ҳоли табдил шудан ба як шаҳри лаҷистикии густарда бо масоҳате ҳудуди 4800 ҳектор аст. Вуҷуди 40 аскалаи фаъол, поёнаҳои пешрафтаи контейнерӣ бо умқи амалиётии то 17 метр ва фаъолияти 23 ҷарсақили модерн, нишондиҳандаи зарфияти болои амалиётии ин бандар аст. Пешбинӣ мешавад бо такмили тарҳҳои тавсеа, зарфияти солонаи он ба беш аз 8 милюн TEU афзоиш ёбад.

Аз манзари амалкард, бандари шаҳид Раҷоӣ байни 85 то 90 дарсади тиҷорати контейнерии Эрон, беш аз 50 дарсади кулли тиҷорати кишвар ва ҳудуди 70 дарсади транзити колоро мудирият мекунад. Солона беш аз 75 миллион тон анвои коло, аз ҷумла фӯлод, маводи маъданӣ ва маҳсулоти кишоварзӣ ва ҳамчунин ҳудуди 26 миллион тон нафту фаровардаҳои петрошимӣ аз тариқи ин бандар ҷобаҷо мешавад. Иттисоли мустақим ба шабакаи роҳи оҳани саросарӣ ва қароргирӣ дар масири каридори Шимол–Ҷануб, имкони иртиботи муассир бо Русия, Аврупо, Осиё ва Африқоро фароҳам кардааст. Ин бандар ҳамчунин ба унвони минтақаи вижаи иқтисодӣ, шароити муносибе барои ҷазби сармоягузорӣ ва тавсеаи фаъолиятҳои тиҷорӣ фароҳам мекунад ва дар пуштибонӣ аз гардишгарии ҷазоире монанди Қишму Кеш низ нақши муҳиме дорад.

Дар канори он, бандари шаҳид Боҳунар ба унвони яке аз банодири чандманзураи муҳими кишвар, нақши қобили таваҷҷуҳе дар тавсеаи тиҷорати дарёӣ ифо мекунад. Ин бандар, ки дар фосилаи ҳудуди ҳашт километрии ғарби Бандар Аббос воқеъ шуда, аз даҳаи 1970 фаъолияти худро оғоз карда ва ба тадриҷ ба яке аз марокизи муҳими тахлия ва боргирии коло табдил шудааст. Вуҷуди 12 аскалаи фаъолу тавоноии ҷобаҷоии анвои коло, аз ҷумла контейнер, маводи маъданӣ, ғаллоту маҳсулоти петрошимӣ, ҷойгоҳи ин бандарро дар шабакаи тиҷорати дарёии кишвар тасбит кардааст. Ҳамчунин танҳо поёнаи содироти гази мойеи Эрон дар ин бандар қарор дорад ва ин маҷмӯа нақши муҳиме дар содироти маҳсулоти яхчолӣ, ба вижа меваву сабзиҷот ифо мекунад.

Бандари шаҳид Боҳунар ҳамчунин бузургтарин поёнаи мусофирии байналмилалии дарёии кишварро дар худ ҷой додаву хадамоти ҳамлунақли мусофирӣ ба мақосиди минтақаӣ, аз ҷумла Шорҷаро ироа медиҳад. Иттисол ба шабакаи рейлӣ ва ҷоддаӣ ва наздикӣ ба фурудгоҳи байналмилалии Бандар Аббос, ҷойгоҳи ин бандарро дар ҳамлунақли таркибии коло ва мусофир тақвият кардааст. Ин бандар ҳудуди 5 дарсад аз фаъолиятҳои бандарии кишварро ба худ ихтисос дода ва ҳамчунон дар масири тавсеа қарор дорад.

Бандари шаҳид Ҳаққонӣ низ ба унвони муҳимтарин поёнаи мусофирии дарёии Эрон, нақши калидӣ дар ҷобаҷоии мусофирон миёни Бандар Аббосу ҷазоири халиҷи Форс ифо мекунад. Ин бандар, ки дар маркази шаҳри Бандар Аббос қарор дорад, пас аз модернсозии комил, ба яке аз муҷаҳҳазтарин поёнаҳои мусофирии дарёии кишвар табдил шудааст. Вуҷуди 11 аскала, имконоти рифоҳӣ ва хадамотии комил ва баҳрагирӣ аз сомонаҳои модерни билети электронӣ, шароити муносибе барои хадамотрасонӣ ба мусофирон фароҳам кардааст. Ин бандар маҳалли фаъолияти ҳудуди 40 шиновари мусофирӣ аст ва нақши муҳиме дар тавсеаи гардишгарӣ ва иқтисоди ҷазоире монанди Қишм, Ҳурмуз ва Лорк дорад.

Дар канори ин банодири аслӣ, банодири кучактар низ нақши ҳаётӣ дар иқтисоди маҳаллӣ, ҳифзи мероси фарҳангӣ ва тавсеаи гардишгарӣ ифо мекунанд. Бандари Сайёдии Бандар Аббос яке аз марокизи аслии санъати шилоти кишвар аст ва нақши муҳиме дар таъмини маҳсулоти дарёӣ дорад. Бандари Кеш ба унвони дарвозаи аслии вуруди гардишгарон ба ин ҷазира, саҳми муҳиме дар иқтисоди гардишгарии минтақа ифо мекунад. Бандари Ҳурмуз низ иртиботи ҳаётӣ бо ин ҷазираро барқарор карда ва аз фаъолиятҳои иқтисодӣ ва гардишгарии он пуштибонӣ мекунад.

Ҳамчунин бандари таърихии Конг, бо собиқаи тӯлонӣ дар сохти линҷҳои суннатӣ, намоде аз мероси дарёии Ҷануби Эрон ба шумор меравад. Бандари Лофт дар ҷазираи Қишм низ бо бархӯрдорӣ аз меъмории суннатӣ ва ҷозибаҳои фарҳангӣ, яке аз мақосиди муҳими гардишгарӣ маҳсуб мешавад. Банодири дигаре монанди Пуҳл, Рамчоҳ, Абумӯсо ва шаҳид Зокирӣ низ нақши муҳиме дар ҳамлунақли маҳаллӣ, пуштибонӣ аз сокинони ҷазоир ва фаъолиятҳои иқтисодии минтақа доранд.

Дар маҷмуъ, ин шабакаи бандарии густарда, зерсохте ҳаётӣ барои тавсеаи иқтисодӣ, тақвияти тиҷорати байналмилалӣ, ҳифзи мероси фарҳангӣ ва густариши гардишгарии пойдор дар ҷануби Эрон фароҳам кардааст. Тавсеаи мустамари ин банодир, бахше асосӣ аз чашмандози ояндаи минтақаи Ҳурмузгон ба шумор меравад. Чашмандозе ки бар пояи рушди иқтисодӣ, пойдорӣ ва иртиқои рифоҳи иҷтимоӣ шакл гирифтааст.