591-ə hissə-Həcci surə-30-34 şərifə ayəon

591-ə hissə

ذَلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ عِندَ رَبِّهِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ (30)‏

Ime(Həcci mənosik) və hakəs Xıdovəndi ehtirom noə çi əziz bıqəto, hukmən boəy çəy pərvərdıqori palu vey çoke və ğərəz ə çiyon ki, boşımə handey bıə, çolınqə(heyvonon) boşımə həlol bıən. çən,(jıqo təğdirədə) çı bıton mırdolətiku bə diyəro bımandənən iyən botılə kəlomiku ictinobkənən.

Dəvardə bərnomədə çı Həcci mənosik iyən mərosimi hukmon kali baxşon bəyon be. ın ayə həmonə mənasikon ilahi hurmət və şuaronku zıneydə ki,bəy ehtirom noey iyən bəy rioyət kardey lozım iyən zəruriye.çəysə əlovə Məkkə şəhr,Məscidul-Həram iyən Kəbə kə  həm məxsusə ehtiromış heste ki,bəbe bəy rioyətkəy iyən bəvon bıə çı harcurnə behurmətiku pərhizkəy.

Ayə dəvomədə bə ilahi bəzi həlol iyən həromon işorə kardedə iyən çı mırdılətiyonku ijtinob kardey sıforiş kardedə.bənə həromə hardəninə çiyon bıə maddiyə mırdolətiyon iyən bənə botılə sıxan,şırk iyən bıtpərəstəti bıə mənəviyə mırdolətiyon.

Çın ayəku umutedəmon:

1-ilahi əmron çı Xıdovəndi hərim iyən mığəddəsə çi bızınəmon iyən de dəğiğə icro bəvon ehtirom bınəmon və çəvon əzəməti dərəsəmon.

2-de ağl iyən vəhyi mıvofiğ nıbə har qıləy sıxan,qıləy botıl və norəvoə sıxane və momin bəbe çəyku bə diyəro bıımando.ısət çı du iyən ğeybət bıbu ya nohəxədə şoydəti ya ğino və həromə musiğiyon bıbu.

حُنَفَاء لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاء فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ (31)

(Həcci mərosim əncomdənən)Qıləy holədə ki,qırd şımə bə Xıdo tərəf dim bıqətənən iyən hiç qıləy şırk bə Xıdo məkənən və hakəs bə Xıdo şırkkəy,jıqo bızın çı osmoniku eqıniyə və həvoədə qıləy pərəndə əy bardedə ya vo əy bə qıləy diyəroə vırə ğandedə.

ذَلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ (32) 

Ime(Xıdovəndi Həcci barədə bıə əmron) və hakəs ilahi şuaron əziz bıqəto, çən əv çı dılon təğvakue.

In ayəon ijən Həcci tohidiyə mərosimədə bə çı harcurnə de şırki aludə bıə əməliku ijtinob kardey təkid kardedə və hamyedə:şımə ıştə koon de ixlosi bo Xıdo xoto əncom bıdənən ki, ım həmonə ilahi fıtrəte ki,çı qırd insonon daxilədə noey bıə iyən şımə çı ğeyri-Xıdo koonku pərhizkənən.

Ayə dəvomədə de qıləy oşkoə təmsili hamyedə:ikəs ki,çəy koon bo Xıdo xoto ni, bənə ə kəsiye ki,jıqo bızın ıştəni çı osmoniku vadoydə saru ya çı mırdoləhəyon xorək bedə və əgər çəvon çənqaliku solim bımando,tındəvo əy bə kon tərəf bıpyişe, bəğande.

Bəle! Tohid iyən yektapərəstəti bə Xıdo tərəf rost bıeye iyən şırk və çandə qılə Xıdo pərəstəti ilahi rəhməti osmoniku bə cəholət,təfrığə iyən inhirofi zəmini suğut bıeye. qıləy kəs ki,bə Xıdo dəviteydə iyən təğvaş heste,çı harcurnə inhirof iyən zəlolətiku əmonədəy və ğərəz Xıdo bə cokəson təkyə kardəkəson,hejo çı xətər iyən suğuti mə`rəzədə ğərolışon qətə.

Həlbəttə təğva mərtəbəonış heste.çə mərtəbəonku qıləyni ğəlbiyə təğvay ki,ğərəz Xıdo harçi ıştə dıliku bekardedə iyən insoni məhz bə aləmi pərvərdıqor  bıə Xıdo təslim kardedə. jıqo ki,harçi bə Xıdo nisbət doey bedə,əv bəy hurmət noydə iyən bəy təzim kardedə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-sovə Xıdo bə har ğudrəti təkyəkəmon,çəy oxo suğute,harçənd əv əbərğutrət həm bıbu.

2-çı koy dıjd bıey ya hırd bıey muhim ni,niyyəti xolisəti muhmme.Xıdo kə qərdey həm de ixlosi nıbu,bə ruşd iyən ozavziye boyis nibəbe,bəlkəm əv bə suğuti boyis bəbe.

3-bə ixlos iyən tohidi rismoni çanq jıey,insoni çı daxili meylon iyən xariciyə hodisəon tufaniku hifz kardedə və boəy oroməti iyən əmniyyət hifz kardedə.qıləy holədə ki, şırk çı daxiliyə iztırobi iyən xariciyə təhlukə amile.

لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ (33) 

Və bəvədə(ğıbonə heyvononədə) boşımə tosə qıləy mıəyyənə zəmoni(Ğıbonə idi) rəsey mənfəəton heste. peşo çəy(Ğıboni) vırə bə kanə və ozodə kə(Kəbə) tərəfe.

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكاً لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ (34) 

Və əmə bo ha qıləy umməti ibodiyə mərosim ğərol domone ta ğıboni zəmon Xıdo nomi bəsə Xıdo bəvon ruzi ğərol doə heyvonon səpe bıqəton. şımə Xıdo i bıə məbude, çən, fəğət bəy təslim bıbənən iyən bə xolisə bandəon mıjdəvoni bıdə.

Təfsironədə omə ki,çı mısılmınonku i qrup bo ğıboniro vardə heyvoni şıti istifodə kardey ya bəçəvon peşti nıştey cayiz zıneydənıbin.qıləy holədə ki,Xıdovənd bın barədə hiç qıləy əmrış doə nıbe.əvon bəştə səlığə və ray əsos,jıqo qıləy ko əncom doydəbin iyən əy bə dini nisbət doydəbin.33-ə ayə de ım xorafiyə əğedə mıborizə bardedə və hamyedə:çı ğıboni mənfəətonku bəhrə bardey de tosə çı zibhi zəmoni rəsey cayize. de qıləy co iborəti ğıboni bıə heyvonçı zibhi bənav bənə co çolınqə heyvonon çəy soybi ixtiyorədəy.

Peşonə ayə bə qıləy kulliyə ko işorə kardedə və hamyedə:ibodəti unvanədə ğıbonə ğujdi bırniye sınnət və adət,qırd dinonədə rayic bıə.əmmo mışrikon ımkoşon de xorafati umujənışon kardəbe və əvoni ğıboni kardə faxti çı bıton nomi zikr kardedəbin. qıləy holədə ki,ğıboni kardey çı insoni Xıdo royədə ğıboni kardey simvole. həlbəttə ım ko çı fəğıron iyən ehtiyocinə şəxson luzi si kardey dumo ıştə vardedə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-dini əmron əncomədə ıştə əloğə iyən səlığəon varid məkəmon ki,ım çı xorafaton bə dini daxil bıey zəminə bəbe.

2-mominə inson nəinki,çəy koon de Xıdo nomi iyən boəye,bəlkəm çəy bədəm həm bəbe çə qujdiku bəhrə bobəy ki,Xıdo nom çəy zibh bıə faxti zikr kardə bıə.