632-ə hissə-Nuri surə-62-64 şərifə ayəon

632-ə hissə

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَن لِّمَن شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (62) 

(Həyğiyə)Muminon fəğət əvonin ki, bə Xıdo iyən bəçəy rəsuli imonışon vardə və hafaxti bo qıləy(muhimmə) koy xoto, de pəyğombəri bə ico bıbon, çəyku icozə nıstəne(bə hiççi co) şedənin. (ha pəyğombər ha!)icozə sıə kəson bə Xıdo iyən bəçəy pəyğombəri imonışon heste. çən, boştə kali koon xoto ıştıku icozə bıstənon, bəçəvonku kom qıləyni piye(məsləhət zıne) icozə bıdə iyən bo əvon Xıdoku istiğfor tələbkə ki, Xıdovənd əbaxş iyən mehribone.

Navnə proqramədə çı mısılmınon de iyənde bıə kali rəftoron adab və forməku bəhs be. ın ayə çı mısılmınon de Xıdo-Rəsuli(s) rəftoron izohi formədə hamyedə: bə Xıdo iyən bəçəy rəsuli imon vardey nışonəonku qıləyni ıme ki, çı camiyə muhimmə koon çəy icozə iyən izn nıbə holədə hiç qıləy ko əncom mədənən və hafaxti qıləy umumi koy həll kardeyro de ə həzrəti bə ico cəm biyon, çəy icozə nıbey həmonə vırəku bə bi beməşənən və çə cəmiyyətiku co məbənən. həlbəttə ın ayə fəğət bə peyğombəri zəmoni ayid ni və hakəs islomi camiyə bəştə qi bıqəto iyən loyığ bıə holədə əy əncom bıdo, bəbe muminon bəçəy əmron pemandon iyən sosiyal koonədə çəy nəzə və ray nıbə holədə hiç qıləy ko əncom nıdəyn.

Təbiiye dini rəhbəron bə fərdi iyən cəmiyə rayon əsos bə ğərol omeydən və çəy əmron ilahi risolət iyən vəzifəon əncom doey mustəviyədəy. liza əv bo çəyku icozə sıə kəson Xıdo dərqoyku istiğfor və çəvon qıno əfv bıey tələb kardedə.

Təfsiri mənbəonədə çın ayə misdoğ iyən dəlilonku qıləyni çı Hənzələ macəra zıney bıə ki, çəy vəyə şəvi əv de peyğombər iyən de mısılmınon Uhudi canqədə iştirok kardey xoto çı Mədinəku xaric be. əv çı peyğombər(s)-i məhzəriku icozəş se ta ıştə vəyə mərosimi bərğərolkəy və peşo maşkinə ruji sıbi faxti rəyrə ıştəni bə mısılmınon bırosno. əv ıştə zifofi şəvış bə oxo rosneşe və sıbi faxti çəsponi ıştənış bo cihodədə iştirok kardeyro hərəkətış karde və hətta faxtış pəydu nıkarde ki, bəştə ğosl bıdəy. əv de jəqo vəzyəti bə Uhudi canqi tərəf hərəkətış karde və bə canqi meydon varid be. əv oxoyədə bə şəhodəti məğami nayil be. bın zəmon Xıdo-Rəsuli(s) hamyeşe: ”osmoniyə məlayikon ıştən bəHənzələ ğoslışon doe və əvışon bə vəhışt bardeşone!”.

Çın ayəku umutedəmon:

1-iştimayi məsuliyyətonədə bə hədəfi rəseyro, bə nəzmo-intizomi rioyət kardey lozıme. Im nəzmo-intizom çı dini əmron iyən imoni nışonəonku bə hisob omeydə.

2-iştimayi koonədə ehanə bə məsləhət iyən məşvərəti əsos bə ğərolon omey çoke, nəinki, bə şəxsi fikon əsos.

3-islomi camiyə bəbe hejo bə islomi rəhbəron sıxanon quş bıdo iyən çəy icozə nıbə holədə bəbe hiç qıləy vəzifə tərk nıko.

4-islomi camiyə rəhbəron bəbe ıştə siyosəton koonədə elastik iyən həyğəti bıvindon və bə milləti nisbətədə mehribon iyən uzrxahətiyon ğəbulkəyn.

لَا تَجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاء بَعْضِكُم بَعْضاً قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنكُمْ لِوَاذاً فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (63) 

(Ha muminon ha!)Çoko şımə iyənde vanq jeydon, peyğombəri həm jəqo hele(vanq) məkənən. Xıdo zıneydə kon şəxson çı cokəson peştono niyon bedən və qədə-qədə(çəy paluku) bə bi beşedən şedən. çən,bəçəy əmri nıpemandə kəson, bəbe qıləy fitnə çəvon dovnə qəteyku və ya bə qıləy dardinə əzibi giriftor bıeyku bıtarson.

أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنتُمْ عَلَيْهِ وَيَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (64)

Aqah bıbənən! osmonon iyən zəminədə bıə çiyon bə Xıdo məxsuse. şək ni əv şımə kom əməli soyb bıey zıneydə və şımə bəçəy tərəf oqordınə bıə ruji zıneydə. çən, əvoni bəçəvon kardə koon aqah bəkay və Xıdo bə həmmə çi aqahe.

Navnə ayə dəvomədə ki,hamyeşe peyğombəri əmr iyən izn nıbə holədə qıləy ko tərk məkən, ın ayə hamyedə: hafaxti peyğombər şımənış bo qıləy ko vanqış je, şımə bın fikədə məbən ki, ıştəni çəy çəşiku bə diyərokənən iyən ahəstə surətədə çı səhnəku xaric bıbənən. bızınən ki, de peyğombəri əmron mıxolifət kardey iyən bəçəy sıxanon nıpemandey oxo, dınyo iyən axırətədə boşımə yavə ağıbət bəvarde. şımə dınyoədə bə mıxtəlifə fərdi iyən iştimaiyə problemon giriftor bəbiyon və de çandə qılə bəlo iyən mısibəton imtovon kardey bəbiyon və axırətədə həm bə peyğombəri sıxanon itoət nıkardey xoto, şıməni qıləy saxt iyən şiddətinə əzob çəş kardedə.

Şımə boçi çı peyğombəri əmron bənə co kəson əmri zıneydon iyən bəştə icozə doydon ki, deçəy əmron mıxolifətkoyn? Ehanə şımə deştə hiyləon ıştəni çəy çəşonku məxfi kardeyon piyedəbu,ımi bızınən ki, Xidovənd şımə kardə koon vindedə və şımə çəyku çoko fərol kardey bəzıniyon? Qıləy Xıdo ki,hejo şıməni vindedə və bəşmə zohir iyən botıni aqahe.əv nəinki şımə, bəlkəm əv bə qırd hestemoni aləmi hakime iyən çəy palu hiççi məxfi ni. əv bəşmə qırd əməlon şoyde və ğıyoməti ruji hakim həm əve və şımə nameye-əmali bəşmə nışon bədoe və bəçəy əsos şımə vəzyəti mıəyyən bəkay.

Nuri mıborəkə surə oxonə ayə se kərə Xıdovəndi bə insoni əməlon bıə aqahəti təkid kardedə  ta həni ikəs qımon nıkəy ki,məxfiyonə qıləy ko əncom doey bəzıne ya bə qıləy vırə bəşeyn ki,Xıdovəndi nəzəku bə diyəroe. təbiiye hakəs bovəş bıbu ki, aləm çı Xıdovəndi məhzər iyən huzure iyən Xıdovənd hejo çəvon əməlon mışohidə kardedə, çəy ım bovə bəy qıləy nığılə tərbiyəviyə təsir bənoy və ə şəxs Xıdo məhzərədə qıno nibəkay.beşək ım etığod qıləy zumandə oqətə amili unvanədə, insoni çı qıno iyən inhirafonku bərhəzər bəkay.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-Xıdo peyğombər iyən co ilahi ovliayon muhtərəm iyən mığəddəsə şəxsonin ki,bəbe çəvon mığəddəsəti çərçivə hifz bıbu.bəbe çəvon nomi de ehtiromi zikrkəy və çəvon dəvəti bənə co kəson dəvəti məzınəmon və bəy de çokə şivə cəvob bıdəmon.

2-de Xıdo iyən deçəy peyğombəri mıxolifət kardey,dınyəvi iyən dini muşkilaton dumo ıştə vardedə. çı dınyo iyən axırəti səlomətəti bə dini əmron pemandey girovədəy.

3-ehanə imonımon bıbu ki,Xıdovənd bəçəmə fik iyən əməlon aqahe, həni dumo yavə və bevəcə koon dumo nibəşemon.