799-ə hissə-Fatiri surə-42-44 şərifə ayəon

799-ə hissə

‏ ‏ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِن جَاءهُمْ نَذِيرٌ لَّيَكُونُنَّ أَهْدَى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جَاءهُمْ نَذِيرٌ مَّا زَادَهُمْ إِلَّا نُفُوراً (42) 

Və(mışrikon) de ğoymə ğəssəmon bə Xıdo ğəssəmışon harde ki, ehanə bəçəvon tərəf qıləy çəşnavi doəkəs booy, bəsə co ummətonsə əlovə hidoyət pəydu bəkardeyn. çən, çoko ki, tarsədə boəvon ome, ğərəz(həxıku bıə) nifrəti çəvon co çi ziyod nıbe.

اسْتِكْبَاراً فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلاً وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلاً (43) 

(Çəvon həxıku nifrət)Bəçəvon zəminisə bıə yoləşəxəti iyən yavə məkri xoto be və bevəcə hiylə fəğət çəy əhli əhotə bəkay. çən, aya əvon çəvon bənav bıə kəsonbarədə bıə Xıdovəndi adəti(ğanuni) çəş kardedən? qıləy holədə hiçvaxti Xıdo sınnəti(adəti) əvəz bıənin nibəvindeyş.

Qıləy metəbərə təfsirədə omə ki, Məkkə mışrikon çoko ki, məseşone yəhudiyon ıştə kali peyğom bəronışon kıştə iyən boçəvon təlimon ğəbul kardero hozzı bıənin, ğəssəmışon harde və voteşone: ehanə bəçəmə səmt qıləy pəyğombər booy, əmə çəy sıxanon bəməsemon, çəy dəvəti ğəbul bəkardemon iyən bəsə co ummətonsə vey çok hidoyət bəbemon. əmmo çoko ki, islomi əzizə peyğombər(s) çı Məkkə məxloği miyono zuhurış karde, Ğureyşi yolon əvışon inkor iyən təkzibışon karde. əvon ıştəku ğərəz nifrəti co çişon nışon nıdoe və bo camaati bə islomi tərəf nışeyro çı  curbəcurə məkro-hiyləonku oko doşone.

Təbiiye əvon qıləy pəyğombər piyedəşonbe ki, bəçəvon meyl iyən zovği əsos əməlko ya hiçnıbu bəçəvon meyl iyən zovği əks sıxan nıvoto. əmmo, islomi təlimonədə çı qırd insonon Xıdovəndi palu bərobər bıeyku bəhs beyədə, ım bo mışrikon yol iyən rəhbəron vey sanqin ome. əvon hiçvaxti hozzı bedə nıbin ki, de nokə və bandəon i səviyyədən. çıro ki, islomi prizmaku ozodə şəxs iyən bandə har dıqləyni çı Xıdovəndi məxloğin və Xıdovəndi palu insonon erj bəçəvon pokəti iyən təğva əsose, nəinki, bəçəvon ozodəti və ya nokə bıey xoto.

İ hissə fərdon de islom iyən co ilahi dinon mıborizə mənşə, bəçəvon çı Xıdovəndi mığobilədə bıə yoləşəxəti xotoye. qıləy inson ki, ıştə tələbi bəsə Xıdo tələbisə tərcih bıdo və bəpe bıqəto iyən bo Xıdovəndi mığobilədə təslim bıey hozzı nıbu, bə istikbar iyən yoləşəxəti dıço bəbe. qıləy mıstəkbir iyən təkəbbırə fərd bo Xıdo dini təzif iyən zəyif kardey xoto, çı mıxtəlifə məkro-hiykəonku oko doydə və dayima məkrinə planon kəşey dumon. həlbəttə, ehanə Xıdovənd irodəko çı mıstəkbir iyən yoləşəxə şəxson məkrinə planon be təsir bəkarde və əvoni bəçəvon ıştəni obəqordıne. Xıdovəndi ım ğanun de bəşəri camiyə əloğədore. qıləy ğanun ki, əvəz bıənin ni iyən tarıxi dırozi ilahi sınnət və adəti formədə hejo cari bıə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-bə har qıləy ğəssəmi etımod kardey nibəbe. vey mumkine ğoymə ğəssəmon darıştey bıbu və bəçəy əks əməl bıbu.

2-bəşəri bə çəşnavi ehtiyociş heste ta əv bə ğəfləti dıço nıbu ya əgər dıço həm bıbu, ğəfləti haniku oğo bıbu.

3-milləti veyni kufr, bəçəvon həxı nızney xoto ni. bəlkəm, bəçəvon yoləşəxə və təkəbbırə ruhiyyə xotoye ki, hozzı nin dınyo ofəyə Xıdo mığobilədə təslim bıbon.

4-dınyo bə ilahi təyin kardə ğanun iyən adəton əsos, idorə bedə. ım ğanunon zıney bo bə xoşbəxtəti iyən hərəbaxtəti rəseyro vey muhimme.

أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَكَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِن شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ إِنَّهُ كَانَ عَلِيماً قَدِيراً (44)‏

Ayə zəminisə seyr nıkardeşone ta bıvindon ki, çəvon bənav bıə iyən çəvonsə veyə ğudrətışon bıə kəson ağıbət çokonə be? osmonon iyən zəminisə Xıdovəndi ociz kardə qıləy çi ni(çəy ğudrəti heybətiku xaric bıbu). həlbəttə, Əv vey aqah, ğadire.

Navnə ayə dəvomədə ın ayə bə kofir iyən munkiron xitob kardə holədə hamyedə: ehanə şımə zəminisə seyrkon iyən bınəvon, mışohidə bəkardeyon ki, Xıdovəndi şımə bənav bıə ğovmon barədə bıə sınnət iyən ğanun çokonə bıə. joqo ki, əvon şıməsə həm vey zumand və ğudrətin bin, əmmo bəştə həxı mığobilədə yoləşəxəti kardey xoto, məhfo-nabud bin iyən çəvon ğudrətiku hiç qıləy əsər-əlomət nımande.

Firon və Nəmrud, çəvon ətrof iyən sarayədə bıə kəson ki, iruj çı ğudrət iyən sərvəti məzhər və simvolon bin və bə dınyo ziyodə baxşi hukmronəti kardedəbin, ısət ımruj çəvonku kon çi baği mandə? aya əvon çı ilahi irodə vədə mığovimət nışon doey ğudrətışon bıə və bəçəy irodə əks beşey zınəşone? Aya əvon çı Xıdovəndi ğudrəti çənqaliku vitey və ıştə coni peroxney bəzneyn?

Bəle, dınyo dəvardə mıxtəlifə etnoson iyən podşoon tarıxi mıtoliyə kardey, ilahi ım sınnət və ğanuni bəyon kardedə ki, kufr iyən zılm əbədi nibəmande və çəvon soybon çokə ağıbətışon nibəbe. çən, bəbe dəvardə nəslon sərquzəştonku ibrəti dərsi bıqətəmon və omə rujonədə joqo hərəkətkəmon ki, bə yavə ağıbəti dıço məbəmon.

Çın ayəku umutedəmon:

1-Kərimə-Ğıron mısılmononku dəvət kardedə ki, zəmini dimisə seyro-səfəkon və dəvardə etnoson jimoni mutaliyəkon.

2-İslomi dinədə bə dəvardə sivilizasiyəku bə irs mandə ğədimiyə əsəron oqətey iyən bəvon osə ğandey, dəvardə ğovmon barədə mutaliyə kardey iyən çəvon taleku ibrət peqətey ziyodə sıfarış bıə.

3-çı mıstəkbir iyən yoləşəxə fərdon zohiriyə ğudrət, sərvət iyən əzəmət çəmə çəşon ku nıko. çəvon koy oxo iyən ağıbəti həxədə fikkəmon.

4-deştə zu iyən ğudrəti məğrur məbənən. boçi ki, bəsə şıməsə vey zumandə fərd və camiyəon məhf bıən şıən.