856-ə hissə-Zuməri surə-22-23 şərifə ayəon

856-ə hissə

‏ أَفَمَن شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِّن رَّبِّهِ فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّهِ أُوْلَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (22) 

Aya Xıdovəndi çəy sinəş bo islomi(ğəbuliro) hevuj kardə və ıştə pərvərdıqori tərəfiku bəhrə bardəkəs(bənə təəssıb iyən məğrurəti tanqədə bıə kəsiye?ne) çən, vay bo əkəsiki, bə sığədıləti(xoto) Xıdo zikr kardedəni. əvon oşkoə zəlolətədən.

Kərimə-Ğıron osmoniyə vəhy bənə voşi ovi donəy ki, bə dılon sərzəmini nozil bedə. çoko ki, fəğət hozzı iyən munbitə zəminon voşi həyotbaxş kardə ğətrəonku foydə bardedən. fəğət ə dılon ilahi ayəonku bəhrə bardedən ki, Xıdovəndi lutf və mərhəməti və ıştə sape ko karde sayədə, lozım bıə hozzıəti bə dast vardedən.

Insonon de həxı ğəbul kardeyədə, ivə yeksanni. Kərimə-Ğıron kali hevujə dıl soybon və bəzi tanqə ğəlbi xıvandonış elon kardə.

In ayə bə insoni ıştə jimonədə bə Xıdo imon vardey təsiron işorə kardedə və hamyedə: aləmi bə maddi dınyo məhdud kardey vəbə jimon iyən bəçəy mıxtəlifə cəhəton insoni nəzə məhdud kardey boyis bəbe. Xıdo inkor kardə inson ıştə hərəbəbaxtəti iyən xoşbəxtəti, maddi ləzzəton iyən dınyəvi jimonədə vindedə. liza, çəy ruf tanq vıə məhdude. əmmo, bə Xıdo imon vardə inson ki, bə ğeybi aləmi həm etığod və bovəş heste, dınyo bo axırəti jimoni qıləy mığəddimə və vəsə vindedə və çəy qıləy barzə səviyyədə bıə rufış heste.

Bə Xıdo imon vardey, insoni zərfiyyət və potensiyali bəpe bardedə və çəy nəzə və bəsirəti oj kardedə. jıqo insoni vindey ufuğ, bə 70 ya 80 sor umri məhdud bedəni və de maqi vositə bə oxo rəseydəni. bəlkəm, əv ıştə mığobilədə çı maqi bəpeştə qıləy əbədi iyən benəhoyətə axırəti dınyo vindedə. jıqo insoni ruf oj və hevuje və de qıləy kırtə işorə iyən təzəkkur və moyizə oğo bedə. əv de Xıdo kitobiku peqətə nuri şua, dınyo zılmət iyən muşkilatonədə dırıst və səhihə roy vıjniyedə və ıştə jimoni de səlomətəti bə oxo rosneydə.

Çın dastə mığobilədə fərdon həm hestin ki, hətto bəvon həmməysə ğoymə dəlilon və vey çokə moyizəon həm təsir kardedəni. çəvon ruf iyən fik məhdude. jıqo bızın ki, çəvon vucudədə bo həyğəti ğəbul kardero hiç qıləy vırə mevcud ni. əvon sığədıl və benurə fərdonin ki, ilahi hidoyət bəçəvon dılon ro pəyduş kardəni.

Həlbəttə, bədihi iyən təbiiye ki, Xıdo inkor kardə ya əvışon ıştə vir və yodiku bekardəkəson, hejo iztirob iyən norohətçəti dılədən. zira, maq vəmardey bəvon ıştə qırd çiyon çı dasto doey mənoədəy.

Çın ayəku omutedəon:

1-bə Xıdo imon vardey təsiri xoto, insoni sinə oj bedə və çəy vindey ufuğ hevuj bedə. imon, isnoni zərfiyyəti bəpe bardedə və imoninə şəxs hejo bə həxı təslim bedə.

2-muminə inson de ilahi nuri jimoni de etat-petati pur bıə caddə və prospektədə hərəkət kardedə və bə jimoni rıji  eqıniye və fırsiye təhlukə, əy vey kam təhdid  kardedə.

3-şırk, kufr iyən həxı inkor kardey, bə ğəlbi ğəsovət və sığədıləti boyis bedə. ğəlbi ğəsovət həm ilahi nuri bə insoni dıli dətıvey mane bedə və nəticədə inson bə zəlolət iyən zılməti batləği eşedə.

اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَاباً مُّتَشَابِهاً مَّثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَن يُضْلِلْ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (23) 

Xıdovənd vey çokə sıxanış kitobi ğolibədə nozil kardeşe ki,(çəy ayəon)bənə iyande və tikrorine. çəy(ayəon tilovətiku) ıştə pərvərdıqoriku tarsışon bıə kəson pust, bəlarze(larzedə). peşo de bə Xıdo(imoni) çəvon pust iyən dılon nam və orom bəbe. ıme çı Xıdovəndi hidoyət ki, harkiş bıpyo, deçəy vositə əy hidoyət bəkarde və hakəsiki, Xıdovənd(bəçəy fısği xoto)bə zəlolət eğando, çən(həni) boəy hiç qıləy hidoyətəkə nibəbe.

Dəvardə ayəon dəvomədə, ın ayə sıftədə bə Kərimə-Ğıroni çandə qılə xısusiyyəton işorə kardedə və peşo çı muminon de kofiron holəton və vəsfon mığoyisə kardedə ki, vəynə ayəonədə təğib be.

Kərimə-Ğıroni ayəon de iaynde hiç qıləy ixtilofışon ni və hiç qıləy ayə bə coqləyni ayə zidd ni. liza, de iyande muşabeh və bənə iyandeyin. çoko ki, Xalıği de məxloği mığoyisə kardey nibəbe, Xalıği sıxani həm de məxloği sıxani mığoyisə kardey nibəbe və Kərimə-Ğıron çı Xalıği sıxane və həmməysə vey çokə sıxane. Ğıronədə Xıdovəndi kəlom iqlə səpqədə və bənə iyndeynin və ilahi kəlom hətto de Peyğombəre-Əkrəm (s)-i sıxanon həm farğ kardedə. deməkə ki, Kərimə-Ğıron de peyğombər(s)-i zıvoni cari bıə və mısılmınon əvışon çə həzrəti zıvoniku məsəşone. əmmo, çı Kərimə-Ğıroni de peyğombər(s)-i hədisi mənbəonədə cəm bıə hədison miyono ziyodə tafut və farğ mevcude.

Deməkə ki, həmmə ayəon inəzəku bənə iyandeyin və qıləy vohidə hədəfışon heste, əmmoKərimə-Ğıroni şivə və metod ziyodə vıronədə çəy ayəon iqlə mevzu dıqlə təzaddinə dimi barədə təhğığ bedə. yəni bə qıləy ğaydə əsos ki, votedən: har qıləy çi deştə əks və ziddi zıney bedə. Ğıroni metod ıme ki, mehkəmə maarif iyən həxə məntıği de sıstə meyar və botılə əsosi mığoyisə kardedə. Kərimə-Ğıron həmçinin  həx ya botılə roy vıjniye nəticəon bə yod vardedə ta millət de dıqlə tərəfi zıney iyən əvoni mığoyisə kardey, ıştən həmməysə çokə roj səçınkon və bıqəton.

Məsələn, ayəon ibaxş çı imon iyən muminon həxədə və ihissə həm çı kofir və kufribarədəy. ayəon i hissə ilahi mıkofaton həxədəy və ibaxş həm çı cəzo və əzobon barədə. kali ayəon bə ilahi əmron ayide ki, həlol və vocibə koon bəyon kardedə və ibaxş ilahi nəhyon barədəy ki, hərom və noloyığə koon bəyon kardedə. həmçinin, Kərimə-Ğıroni ayəon ibxaş çı hidoyət iyən çəy amilon həxədəy və həmçinin ibaxşış həm çı zəlolət və çəy amilon barədəy.

Kərimə-Ğıron de ın mığoyisəvi metod və şivə, insonon tərğib iyən təşviğ kardeə ta çı har qıləy mısbət iyən mənfi dim və cəhəton mığoyisəkon və çəvon həmməysə çokə qıləyni bıvıjnon və səçınkon.

Coqləyni nuktə ıme ki, muminə insonon çı xof iyən umu miyono bıə qıləy holətədə jimon kardedən. əvon de bəştə zəyif iyən səhvə noxtəon nəzə kardey, bə tars iyən xəşiyyəti dıço bedən və de bə ilahi lutfi nəzə kardey, bəçəy rəhmət və məğfırəti umudəvo bedən və çəvon dılon orom bedə.

Beşək, Kərimə-Ğıroni ayəon bo həmmə məxloği nozil bıə. əmmo, fəğət bo həxı ğəbul kardey dumo bıə kəson çəy hidoyətiku bəhrə bardedən. əmmo, həxı inkor kardə kəson ilahi hidoyəti nuriku məhrum mandedən və bə zəlolət iyən ro qim kardey dıço bedən.

Çın ayəku omutedəmon:

1-Kərimə-Ğıron həmməysə çokə sıxan və kəlome.

2-Ğıroni ayəon de iyande ixtilofışon ni və iqlə hədəfi təğib kardedən. əvon bənə iyandeyin və çəy ayəon miyono hiç qıləy ziddiyyət və nomıtonəsibəti bəçəş çiyedəni.

3-imoni əhl əzobi barədə bıə ayəon tilovəti zəmonədə, bə tars iyən xofi dıço bedən və de çı rəhməti həxədə bıə ayəon ğiroət kardey umudəvo bedən.

4-Xıdovənd bo qırd insonon çı hidoyəti səbəbonış hozzı kardə və Ğıron bo ihissə məxsusə insonon hidoyətiro nozil bıəni. Ğıron bo həmməkəsi omə hidoyəti kitobe və çı həmməkəsi dasti rəsə vırədəy. əmmo, fəğət həxı dumo bıə kəson çəy hidoyəti nuriku bəhrə bardedən.