858-ə hissə-Zuməri surə-29-32 şərifə ayəon

858-ə hissə

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَّجُلاً فِيهِ شُرَكَاء مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَماً لِّرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (29) 

Xıdovənd(bo şırk iyən tohidi) qıləy məsəlış jıə. qıləy merd ki, ıştə malikiyyətədə çand qılə nohəmahənqə soybış heste və qıləy merd ki, fəğət bə ikəsi təslime(fəğət çəyku əmr seydə). aya ın dıqlə məsəl i və yeksane? həmdo-sıtoyiş fəğət bə Xıdo məxsuse, əmmo çəvon veyni zıneydənin.

Xıdovənde-Aləm navnə ayəonədə(Zuməri mıborəkə surə 27-ə) hamyeşe ki, əmə Ğıronədə har misoliku vardemone ta millət pand bıqəton. ın ayə qıləy təmsili ğolibədə çı mışrikon sima və çəvon bəyənde qıniyə vəzyəti tərsim kardedə. joqo ki, hamyedə: şımə fərzkənən ki, qıləy nokə çandə qılə ərbob və soybış heste və har qıləyni bəy dəstur və əmr doydə. qıləyni votedə ki, ım ko bıkə və coqləyni votedə həmonə ko məkə. Əv heyran və sərqərdon mandə ki, çiç bıkəy və kon qıləyni ərbobi əmri əməlko. əv, bə ın ərbob və soybon har qıləyni əmri quş nıko, çəvon tərəfiku de tənbih iyən cəzo dimbədim bome və çı xorək, olət iyən çı jimoni co təminotonku məhrum bəmande.

Əmmo, çımi mığobilədə ın ayə bə qıləy nokə və bərdə işorə kardedə ki, fəğət iqlə ərbobış heste və çəy vəzifə həm ğərəz bəy pemandey co çi ni. təbiiye ki, ın nokə hiçvaxti əmələdə bə heyrət və sərqərdonəti dıço nibəbe, çəy ərbob bəy himoyədorəti bəkarde və çəy təbiiyi ehtiyocon hozzı bəkarde.

Həzrəte Yusif(ə) həm zindonədə məhbuson bə Xıdopərəstəti səmt dəvət kardeyədə çın şivəku okoş doe və bəvon voteşe: ”Ə ərbabon mutəfərriğonə xəyrun əmilllahul-vahidul ğəhhar” -aya çandə qılə pərokəndə xıdoon çokin ya zumandə vohidə Xıdo?

Bəle, mışrikon iyən mıvəhhidon vəzyət jıləvoniye. şırk, insoni bə heyrət və sərqərdonəti dıço kardedə və daxili xotırcəməti çəvon dastiku seydə. əmmo, muvəhhidə inson fəğət bə iqlə Xıdo muti iyən itoət kardedə və fəğət bəçəy lutf iyən kərəmi umudəvoye. həlbəttə, de təəssıfi milləti veyni ıştə jimonədə bə şırk iyən tohidi tafuti hiç qıləy dığğət kardedənin və çəyku ğafilin. əvon çı şırki amilonku bə diyəro mandey iyən və bə həyğiyə tohidi səmt dim qətey əvəzi, har ruj bə ikəsi və bə iqlə çi dıl dəvastedən. həyğətədə, əvon ıştəni çımi-çəy əsir kardedən və ıştə dast-lınqi ğoym-ğoymi dəvastedən.

Çın ayəku omutedəmon:

1-Muvəhhidə inson ıştə koonədə fəğət Yolə Xıdo roziyəti kəsb kardey fikədəy. əmmo, mışrik çandə qılə fərdon roziyəti cəlb kardey dumon və təbiiyə formaədə  qırd əvoni rozi kardey ğeyri-mumkine. zira, çı fərdon tələb və zovğ de iyande ziyodə farğ kardedə.

2-şırk iyən tohidi əsəron, fəğət bə ğıyoməti ruji məxsus ni. həmonə bın dınyoədə həm ehanə mığoyisəkəmon, bəvindemon ki, muvəhhidə insoni orom iyən de umu pur bıəqıləy jimonış heste. əmmo mışrikon norohət və bə iztirobi dıço bıən.

إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ (30)

Beşək, tı bəmardeyş və əvon(həm) bəmardeyn.

ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِندَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ (31)‏

Peşo, şımə ğıyoməti ruji ıştə pərvərdıqori palu(de iyande) mıcodilə(deşmınəti) bəkardiyon.

Mıvəhhid iyən mışrikon koy oxo, har dıqləyni maq və mardeye və zəmini dimisə hiç qıləy inson qıləy əbədiyə jimonış nibəbe. hətto, Xıdo vıjniyə peyğombəron həm, çın umumi ğanuniku mustəsna nin. ehanə islomi peyğombəri(s) deşmınon çəy maqi çəş kardedən, bızınon ki, əvon həm bəmardeyn. çoko ki, Ənbiya mıborəkə surə 34-ə şərifə ayədə hamyedə: ha pəyğombər ha! aya əgər tı bımardoş, əvon əbədi bəmandeyn?.

Əmmo, de maq və mardey insoni ko bə oxo nibərəse və maq bo axırətiro qıləy dərvozəy. əyo mumin iyən mışrikon de iyande dimbədim bomeyn və ıştə əğedə həx iyən botıl bıey barədə de iyande bəhs və mıcodilə bəkardeyn. jıqo bızın mışrikon ijən həm boştə qətə roy botıl bıey ğəbul kardey hozzı nin və ıştə rəftoron mıdofiyə kardedən. həlbəttə, dıroz nibəkəşe ki, Xıdovənde-Xalığ çəvon miyono mıhokimə bəkarde və har dıqlə dastə vəzifə və ağıbəti mıəyyən bəkarde.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-maq, Xıdovəndi bo qırd insonon təyin kardə qətiyə sınnət və ğanune və hiçki çın ğanuniku mustəsna ni.

2-ğıyoməti məhkəmədə mıxtəlifə dastəon bə iyande ələyh sıxan bəvoteyn və iyande mıttəhəm bəkardeyn. əmmo, həmonə ruji əzın, zumand iyən adilə Xıdo çı məxloği miyono həxədə hakiməti və mıhokimə bəkarde.

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْكَافِرِينَ (32) 

Çən, de  Xıdo(nomi) du votəkəs iyən bəçəy səmt omə rostə sıxani təkzibəkə kəsisə vey zolımə kəs kiye? Aya bo kofiron cəhəndımədə qıləy vırə ni?

Vəynə ayədə ki, çı qırd məxloği ğıyoməti ruji məhkəmədə hozzı bıeyku sıxan votedəbe, ın ayə bə millətiku iqlə dastə işorə kardedə ki, Xıdovəndi bəçəvon səmt vığandə həxə sıxanışon inkor karde və  boəy ğəbul kardeyh hozzı nıbin.

Xıdo vucudi nəfy iyən inkor kardə kəson və ya bəştə şırkamizə əğedə xoto, bə Xıdovəndi nodırıstə nisbəton doə mışrikon, har dıqlə dastə həxə sıxani bə həşə jeydən və təkzib kardedən və əy du hisob kardedən. təbiiyə surətədə dınyoədə çın fərdon bəd və nodırıstə koon əvoni bə cəhəndımi səmt bəşıkırne bəbarde.

Əmmo, bə təkzibkəyon əks, idastə muminon həm hestin ki, həxə sıxani təsdığ kardedən və bəy imon vardedən. inşaallah omə bərnoməonədə bə ın dastə işorə bəkardemon.

Çın ayəku omutedəmon:

1-ixtisodi iyən iştimoyi zılmonku vey barzə zılm, bə camiyə fərhənq və fiki kardə bıə sıtəme. çın nev zılmi həmməysə barzə qılə, bə Xıdo du nisbət doey və həxə sıxani inkor kardeye.

2-inodkorəti iyən bemənoə təəssıb, bə insoni çı həxı mığobilədə mandey boyis bıə amilonkuye ki, inson bə qıləy kəlomi həx ya nodırıst bıey dığğət nıkardə holədə, əy nəfy ya təkzibko.