861-ə hissə-Zuməri surə-42-45 şərifə ayəon

861-ə hissə

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (42) 

Xıdovənd milləti rufi çəvon maqi zəmonədə komilə surətədə seydə və nımardə kəsi(rufi) çəy hıtə vaxti(seydə). çən, çəvon mardey hukm doə bıə kəson(ruf) oqəteydə və coqləyni de tosə qıləy mıəyyənə zəmoni(bəçəy cismi) oqorodıneydə. beşəkk, bın koyədə bo fik-fam(əndişə) kardə kəson(Xıdo ğudrəti) nışonəon heste.

Çoko ki, ayə hamyedə, Xıdovənde-Xalığ maqi zəmonədə çı insonon rufi ğəbz kardedə, seydə və bəyji bıə kəson rufi həm hani vaxti seydə. əmmo, çəvon maqış sadir kardə kəson rufi oqəteydə. nəticədə əvon mardedən və çəvon jimoni dəvom doey fərmon doə bıə kəson rufon de tosə qıləy mıəyyənə mıddətibəçəvon bədəmi oqardedə.

Tohid iyən şırk, Kərimə-Ğıroni təkid kardə çiyonkuye ki, çı insonon maq və həyot fəğət Xıdovəndi dastədəy və bın koyədə bo Xıdo hiş qıləy şərik mevcud ni.

Kərimə-Ğıron bın ayədə bə insoni dıqlə cəhəti yəni bəçəy cismiyən rufi cəhəton işorə kardedə. mardey vaxti çı insonon rufi de cismi rabitə bırniye bedə. cism çı miyoniku şedə, əmmo ruf de Xıdovəndi vositə ğəbz bedə və de tosə ğıyoməti ruji bə həmonə cismi mulhəğ bedə və Xıdovəndi dərqoyədə hozzı bedə.

Həlbəttə, insonon ıştə jimoni dırozi har ruj qıləy mıvəğğəti maqi təcrubə kardedən və har ruj inson hıtedə və bə han şedə. hanədə insoni ruf deçəy cismi rabitə bəştə vey saru dərəcə rəseydə. joqo ki, quya əv hanədə mardedə və oğo beyədə ijən sənibəton bəyji bedə.

Umum insonon hanədə roya və han vindedə və vey mumkine roya aləmədə bə dınyo mıxtəlifə noxtəon səfə kardedə, xoşhol bedə, sıredə ya ğəmqin bedə və bəmedə. ın ko həm çı rufi cismiku bıə mıstəğiləti nışonəy. zira, qırd ın hodisəon cism hərəkət nıkardə holədə bə əməl omeydə və icod bedə.

Liza, han çı Xıdovəndi ğudrəti nışonəonku qıləyniye ki, ehanə çəy səpe təfəkkur kardey bıbu və itərəfo həm bo insoni qıləy ibrəti dərse ki, əv bızıno veyə insonon mevcude ki, hıtən və həni oğo bıəni və çəvon rufon bəçəvon bədəmi oqardə ni. co tərəfiku həm bə insoni ğeyri-maddi cəhəti qıləy dəlile ki, ayə və rəvoyətonədə əv de rufi sıxani təbir bıə.

Çın ayəku omutedəmon:

1-cism iyən ruf dıqlə mıstəğilə həyğətin və maqi vaxti ya hani zəmonədə iyandeyku co bedən. maqi zəmonədə insoni cism çı miyoniku şedə, əmmo çəy ruf çəy mardey bədiqə baği mandedə.

2-han, çı maqi bıvəy. hanədə inson çı maqi qıləy zəyfə holi təcrubə kardedə.

3-han və çəy bədiqə bıə oğoəti har ruj bo həmmə insonon bə əməl omeydə. əmmo, fəğət ağılmand iyən əndişə soybon bın təzahuri səpe fik-fam kardedən və çəyku qıləy ibrəti dərs qəteydən.

أَمِ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ شُفَعَاء قُلْ أَوَلَوْ كَانُوا لَا يَمْلِكُونَ شَيْئاً وَلَا يَعْقِلُونَ (43)

Aya(mışrikon) Xıdo əvəzi(bıton) ıştə şəfiyon vıjniyəyone? vuji: ehanə hiç qıləy çi malik nıbə və ıştə ağli oko nıdoə holədə(ijən əvon şımə şəfoətəkəyon bəbe?)

قُل لِّلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعاً لَّهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (44) 

Bıvot: qırd şəfoəton bə Xıdo məxsuse.osmonon iyən zəmini hukmronəti boəye. peşo, bəçəy səmt oqordıney bəbiyon.

Torıxi nəzəku mışrikon bıton ıştə de Xıdo miyono qıləy vositə zınedəbin və votedəbin: əmə bıton pərəstış kardedəmon ta əvon boəmə Xıdo palu qıləy şəfoət bıkon. həyğətədə, mışrikon sığ iyən çuyə bıton mığəddəsə koon simvol zınedəbin ki, deçəvon mığobilədə itoət kardey, çəvon dığğəti cəlb kardey zəminə hozzı bedə.

Kərimə-Ğıron bın ayəonədə bə ın nodırıstə təfəkkuri cəvobədə hamyedə: ısət, şımə de Xıdo miyono kon kəs iyən kon çi vositə bıənine, ım çı Xıdo ıştən dastədəy. nəyinki, şımə dıli harçiş bıpyo, əy həm vositə ğərol bıdon. məxsusən ki, şımə qıləy beconə əşyo bıə bıton pərəstışkardedon ki, nə ağl və şuurışon heste və nə qıləy ko əncom doey zıneydən. ehanə şımə ğəbul kardedon ki, qırd hestemoni aləm de Xıdovəndi ğudrəti dasti ofəyə bıə və bın dınyədə fəğət əv malik və hakim, çən çıro şımə bə beconə məxloğati soyəx şeydon və çəvonku şəfoət tələb kardedon?

Ha holədə bo şəfii iyən şəfoətəkə şəfoət kardey, çı Xıdovəndi tərəfiku icozə bıbu. bə Kərimə-Ğıroni ayəon əsos, ilahi pəyğombəron kardey zıneydən çı Xıdo deçəy məxloğati miyono vositə bıbon və ım ko həm de Xıdo izni vositə bıə. çoko ki, həzrəte Yusif(ə)-i sərquzəştədə çəy bıvon çı macəra oxoyədəıştə kardə koonku peşmon bedən və boştə qınon əvf bıey və baxşey xoto, ıştə pı həzrəte Yəğub(ə)-i ıştə de Xıdo miyono vositəğərol doydən.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-Kərimə-Ğıron şəfoəti prisnsipi rədd kardedəni, bəlkəm çı bıton iyən mışrikon pərəstış kardə çiyon şəfoəti ğəbul kardedəni.

2-çəmə de Xıdo miyono vositə bəpe çəməsə bəpe bıbu, nəyinki, saru.həm çəy bəpe dərk və şuurış bıbu və həm komək kardey və oruzon bə vırə rosney ğudrət. çokonə mumkine ki, bıton ya sayir mevcudaton nə ağl və şuurışon heste və nə qıləy zu və ğudrət, əmmo şımə çəvonku qıləy komək çəş kardedon?

3-hestemoni aləm bə illət və səbəbon əsose, əmmo çə həmonə səbəb və illəton təsir kardey həm de Xıdo dastiye.

وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِن دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (45) 

Və havaxti Xıdo de vohidəti yod(zikr) kardey bıbu, bə axırəti imon nıbə kəson dılon de nifrəti pur bəbe və havaxti ğərəz əv yod kardey bıbu, bə ikkərə şoyvonəti kardedən.

Bın ayədə çı mışrikon və miadi munkiron tohidi baərədə bıə bə xoş nıomə hisson munəkis bıə. joqo ki, hamyedə: Vohidə Xıdovəndi nom zikr bıə zəmonədə, bə axırəti ruji imon nıvardə kəson dılon de tənəffur və nifrəti pur bedə. əmmo, çoko ki, çı co məbudon həxədə sıxan votey bedə, bə şoyvonəti ğərğ bedən və vey xoşhol bedən. mışrikon və sıstə imoni soybon veyni ki, fəğət dınyo vindedən və axırəti ruji bovəşon ni, harvaxti çı Xıdo iyən çəy benəhoyətə elm iyən ğudrəti həxədə sıxan votey bıbu, əvon ıştə nifrət və norohətçəti ibroz kardedən. zira, jıqo fərdon dılon bə Xıdo ğoym ni və əvon qımon kardedən ki, koon çı cokəson dastiku bome, nəyinki, Xıdo dastiku. əvon jimonədə ğərəz Xıdo bə hakəsi təkyə və təvəkkul kardedən.

Əvon xılğəti ofəyə Xıdovəndi mığobilədə sə təzim kardedənin. əmmo bənə ıştə bıə adi fərdon və co insonon vədə bəsə zanusə nışteydən və bəvon təzim kardedən. həyğətədə, qıləy barzə məğam və vırə soyb bıə kəson nom, boəvon iftixore və harçənd əv kardey bızıno ıştəni bəvon nez həm bıko, ziyodə şoyvonəti bəkarde və fik kardedən ki, əvon bə qıləy hərəbaxtəti rəsən.

Çəvon mığobil noxtədə muminonin ki, aləmon vohidə Xıdo nomi məseyədə, ıştədə qıləy şoyvonəti və fərəh hissi pəydu kardedən və hozzon harçi ki, hesteşone çəy royədə isor iyən baxşkon. Xıdo nom çəvon dılon oj kardedə, əvoni şo kardedə, çəvon coni ətrin iyən çəvon ğəlbon ruşin kardedə.

Çın ayəku omutedəmon:

1-həyğiyə imoni nışonəonku ıme ki, hələ binım əmə de Xıdo nom və yodi orom bedəmon və dılımon şo bedə və ğərəz Xıdo co nomon bəçəmə oroməti və şoyvonəti boyis bedə.

2-ehanə Xıdo əmron hırd və qədə hisobkəmon və bəy etıno nıkəmon və bəşəri ğanunon çəysə bəpe bızınəmon, jəqoədə əmə bə şırki giriftor bıəmon, harçənd çı imoni iddio həm bıkəmon.