876-ə hissə-Ğafiri surə-34-37 şərifə ayəon

876-ə hissə

وَلَقَدْ جَاءكُمْ يُوسُفُ مِن قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِّمَّا جَاءكُم بِهِ حَتَّى إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَن يَبْعَثَ اللَّهُ مِن بَعْدِهِ رَسُولاً كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُّرْتَابٌ (34) 

Bərosti, Yusif çımı bənav de ruşinə dəlilon şımə palu ome. əmmo, şımə çəy boşımə vardə çiyonku şəkkədə biyon. tosə ə zəmoni ki, (Yusif)çı dınyoku şe, voteyone: Xıdovənd çəy bəpeştə(həni) hiçvaxti qıləy peyğombər nibəvğande. jıləvoni, Xıdovənd isrofəkə(və ifrotəkə) şəkk kardə kəsi bə zəlolət ebəğande.

Vəynə bərnoməonədə votemone ki, fironi xıyzoniku iyən çəy saray odəmonku bıə qıləy muminə merdi,bo həzrəte Mosə(ə)-i ğətl və kıştey vəy qəteyro, mıxtəlifə roonku daxil be. bın ayədə həmonə imoninə şəxs bə həzrəte Yusif(ə)-i torıxi işorə kardə holədə voteşe: Yusif(ə) ilahi peyğombəronku qıləyni be ki, deşmə zəmoni cəhəto həm ziyodə fosiləş ni. deməkə ki, bo nıbuvvətiro mıxtəlifə dəlilonış hestebe, əmmo məələsəf milləti veyni de beməntığ iyən bemənoə şəkk və bəhonəon boçəy həxə sıxanon ğəbul kardey hozzı nıbin. qıləy holədə ki, çəy dəlilon vey ruşin iyən ğəbul bıənin be. hətto, çəy maqi bədiqə həm intizorışon hestebe və çəş kardedəbin ki, Xıdo həni co qıləy pəyğombər nibəvğande ta əvon kardey bızınon bəştə həvəsbozətiyon iyən eyşo-işrəton de rohəti dəvom bıdon və ikəs həm bəvon etıroz nıko.

Təbiiye ki, jıqo fərdon çı həxə sıxani məsey iyən ğəbul kardey dumo nin. bəlkəm, əvon ıştə həvaye-həvəson dumon və de ın roy vositə əvon ıştəni ilahi hidoyətiku məhrum kardedən. jıqo rəftoron bə ilahi peyğombər və bəçəvon vardə təlimonifrot dərəcədə şəkk kardeye ki, ım həm bə insonon zəloləti boyis bəbe. ruşine ki, şəkko-tərdid çı ağl iyən elmi tələbe. əmmo, bəpe şəkkədə nımandi ya bə bədqımonəti iyən suyi-zənni giriftor nıbu. çıro ki, ım bə fiki iyən əməli vəsvosəti boyis bəbe və bə insoni ruşd iyən ozavziye boyis bəbe.

Çın ayəku omutedəmon:

1-dəvardə etnoson rəftoron, əğedəon iyən meylon, bəçəvon bədiqə omə nəslon təsir noydə. liza, de həmonə ğovmon torıxi zıney, çı omə nəslon rəftor və meylon çı naviku proqnoz kardey bəzıne(bə həmonə həyğəti əsos, fironi xıyzonikubıə qıləy muminə merdi bə fironıjon voteşe: ehanə ımruj şımə bə Mosə(ə)-i imon vardəbu, şımə cəddo-əbo həm bə Yusif(ə)-i imon nıvardeşone).

2-ehanə şəkko-tərdid bə təhğiğ iyən tədqiqi boyis bıbu,vey erjin və ğeymətine. əmmo, əgər dəvom pəyduko və suyi-zənni boyis bıbu, ofot və bəlo hisob bəbe.

3-dınyo iyən axırətədə ro dəqıjne, çə kəson cəzoye ki, əvon bəştə həvaye-nəfsi meylon xoto, bedəlil çı peyğombəron rasional iyən məntıği dəlilon mığobilədə mandedən və deəvon mıxolifət kardedən.

الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتاً عِندَ اللَّهِ وَعِندَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ (35) 

Xıdovəndi ayəon həxədə hiç qıləy dəlil nıvoə holədə, huccət və mıcodilə kardə kəson, (çəvon ım ko)Xıdovənd iyən imon vardə kəson palu bə nifrəti(ğəzəbi) boyis bedə. jıləvoni Xıdovənd bə har qıləy təkəbbıri soybi, zolımi dıli mıhi jeydə.

Navnə ayəon dəvomədə ın ayə bə ifrot dərəcədə şəkko-tərdid kardə iyən həxə sıxanon ğəbul nıkardə insonon elon kardedə və hamyedə: jıqo insonon çı mıcodilə iyən mıbohisə kardey dumon və fəğət piyedəşone cidol iyən hesı-peskon, nəyinki, həxı dərəson iyən əy ğəbulkon.

Liza, bəvon harçi bıvotoş, çəy piyo fik-fam kardey əvəzivə hiç qıləy dəlil nıvardə holədə, həxə sıxani rədd kardedən. ın fərdon çı bəhs iyən diyaloqi ğolıbədə səy kardedən ıştəni çı məntıği əhl nışon bıdon. əmmo, həyğətədə ım inev təkəbbırəti iyən inodkorətiye. bəçəy xoto,şımə har qıləy dəlil həm biyon, əvon ğəbul nibəkardeyn və de qıləy qədə bəhonə əy rədd bəkardeyn.

Beşək, ıştə botılə əğedə barədə cidol iyən ilahi ayəon mığobilədə bedəlil mevğıyyət qətey, ziyonə təsir iyən nəticəonış heste ki, min cumləçəvonku çə həmonə hıccət kardə kəsi zəloləte. zira, həxı mığobilədə inodkorəti bə insoni fiki qlıləy zılmoni və toykiyə pardə ğandedə və çəyku səhihə təşxis və zıney hissi seydə.

Çın ayəku omutedəmon:

1-bəhso-cidol qıləy elmi debat və mızokirə şivəonku qıləyniye. əmmo, bo əkəsi ki, çı həyğəti dumoye. nəyinki, bedəlil iyən beməntığ sıxan votedən və bəştə inodkorəti xoto, həxə sıxani ğəbul kardedəni.

2-imoni əhl, bəpe beməntığ çı cidol iyən mıbohisə dumo nıbu. bəlkəm, bəpe jıqo rasional və məntıği sıxan bıvoto ki, cokəson bızınon, ehanə bedəlil iyən beməntığ sıxan bıvoton, çəvon çı imoni əhli palu hiç qıləy vırəşon nibəbe.

وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا هَامَانُ ابْنِ لِي صَرْحاً لَّعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبَابَ (36) 

Fironi(bəştə vəziri) voteşe: ha Haman ha! bomı qıləy bırc(ğullə) bısoxt ki, ğasbu az bə(qıləy) roon bırəsom.

أَسْبَابَ السَّمَاوَاتِ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كَاذِباً وَكَذَلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ (37) 

Bə osmonon(rəsey) roon ta Mosə Xıdoku aqah bıbum və həlbəttə, mı əy duyəvıj fik kardedəm və jələvoni bo firon çəy yavə ko ğəşənq cilvə(doey) be və əv həxə royku(bə dumo) mande və çı fironi hiylə(həm) ğərəz ziyoni(co çi) nıbe.

Ha holədə firon çı məğrurəti mərkəb və asbiku saru nıome. əv ıştədə şəytoniyə koon dəvomədə qıləy nuyə koş bə vırə rosne. əv həm ım be ki, əmrış karde boəy qıləy barzə bırc və ğullə bısoxton ta əv bə osmonon səmt bışo iyən çı Mosə(ə)-i Xıdoku qıləy xəbə bə dast biyo.

Təbiiye ki, ım ko ğərəz  milləti bə dast vardero co qıləy çi nıbe. zira, Mosə(ə) iddioş kardə nıbe ki, çımı Xıdo osmonədəyvə ya əy ləms iyən hiss kardey bəbe ta de bə barzə ğulləon pedate və rost bıey əy mışohidə kardey iyən deəy sıxan kardey bəbe.

Firon bın fikədə be ki, deştə cəncolin iyən ğalməğalinə sıxanondılış hestebe milləti bəştə sıxanon təsiri ji dəno. əv pieydəşbe ki, milləti zehn və fiki çı Mosə(ə)-i nıbuvvəti mevzuku bə diyəroko və bəçəvon de həzrəte Mosə(ə)-i bə ico bıey və bə ə həzrəti komək kardey ko mane bıbu.

Həyğətədə, əvomi bə dast dənoə şivəonku oko doey, çı fironi kardə yavə koonku be. beşək, çı fironi inhirofi mənşə ım be ki, bəçəy inodkorəti iyən xudxahəti xoto, çəy kardə bevəcə əməlon çəy nəzədə ğəşənq cilvəş pəydu karde. ım ko boyis be ki, əv çı həxı ğəbul kardeyku bımando, çəy kəşə planon bə hədər beşo və əv, oxoyədə həlok bıbu.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-məntığ iyən dəlili əhl nıbə fərdon səy kardedən de mırəşulə və ğalmağlinə koon, vəzyəti boştə nəf və xeyri əvəzkon.

2-ıştə ğudrəti nışon doey və əvomi bə dast dənoey, çı zolım iyən tağutə rejimon şivəonkuye ta əvon deçımi vositə ıştə bə milləti bıə sultə ziyodkon.

3-məğrurəti və təkəbbırəti boyis bedə ki, inson ıştə kardə yavə koon ğəşənq bıvindo və həni isloh bıey dumo nıbu.

4-tağutə rejimon hejo çı imoni əhli royədə maneyəon icod kardedən. əmmo, əgər muminon ıştə həxə royədə sabitğədəm bımandon, oxoyədə səbarz bəbeyn və zolımon həm bə qıləy dıjdə ziyon iyən xusrani dıço bəbeyn.