883-ə hissə-Ğafiri surə-66-68 şərifə ayəon

883-ə hissə

قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَمَّا جَاءنِيَ الْبَيِّنَاتُ مِن رَّبِّي وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ (66)‏

(Ha pəyğombər ha!)Vuji: ğərəz Xıdo şımə vanq jıə co mə`budon pərəstışiku mı nəhy bıəm. qıləy zəmon ki, çımı pərvərdıqori tərəfiku ruşinə dəlilon bomı omə və mı məmurim ki, fəğət bə aləmon pərvrdıqori təslim bıbum.

Vəynə proqramonədə ilahi nışonə və nemətonku sıxan be ki, əvon həm aləmi ofəyə Xıdovəndi vohidəti bəyon kardedən. bın ayədə Xıdo-Rəsul(s) bə mışrikon xitob kardə holədə bə ın nuktə təkid kardedə ki, mı çı Xıdo tərəfiku məbus bıəm və icozəm ni bıton pərəstışkom və əy ım koonış bəmı nəhyış kardə. çən, mıku çəş məkənən ki, az bıton sıtoyişkom və şımə təsəvvır məkənən ki, az bə inodkorəti xoto, şımə bıton pərəstış kardedənim. ne jıqo ni, bəlkəm ım şıməniyon ki, bəştə indkorəti xoto, çımı vardə din iyən ayini ğəbul kardedəniyon. az bə ağli iyən məntıği dəlilon əsos, vohidə Xıdo pərəstış kardedəm və bıton pərəstışiku bə diyərom. az fəğət əməni həmmə ofəyə Xalığə Xıdo mığobilədə sə təzim kardedəm və fəğət bəy ibodət kardedəm. az nəyinki, aləmi pərvərdıqor bıə Xıdovəndi pərəstış kardedəm, bəlkəm mı çəy qırd fərmon iyən əmron mığobilədə təslimim və bəçəy əmron pemandedəm. zira, mı ıştəni çəy bandə vindedəm və çı bandə vəzifə həm bəştə əğə və mevla itoət kardey və pemandeye.

Çın ayəku omutedəmon:

1-Xıdovəndi əmr və nəhyon bə dəlil iyən məntıği əsose və çı vəhy iyən ağli miyonohiç qıləy təzadd və ziddiyyət mevcud ni.

2-fəğət çı aləmon pərvərdıqor bıə Xıdovəndi mığobilədə təslim bıey lozıme və çı ibodəti kəmol Xıdo mığobilədə təslim bıeye.

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخاً وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّى مِن قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلاً مُّسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (67) 

Əv, əkəse ki, şımənış tuliku ofəyə,peşo nutfəku. çən, peşo ələğə(bastə bıə xuniku), peşo şımənış bənə nuyəzandi(əğıli) bə bi bekardedə. peşo(şıməni ozavziyenedə) ta bəştə zumandəti kəmoli(bə cıvonəti) bırəsənən. peşo ta piy bıbənən və şıməku kali qıləyni bə piyəti(zəmoni) nırəse, mardedə(və şımə bəzi qıləyni bəyji mandedon) ta bə qıləy mıəyyənə zəmoni bərəsiyon və ğasbu şımə fik-famkon(əndişəkon).

هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ فَإِذَا قَضَى أَمْراً فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ (68) 

Əv ikəse ki, bəyji kardedə iyən kışteydə və çun bə qıləy ko hukmko(və qıləy çi irodəko) fəğət bəy bəvote: bıbi. çən, rəyrə mevcud bəbe.

Navnə ayəon kali qıləyni bə Xıdovəndi osmon iyən zəminədə bıə nışonə və təzahuron işorə kardedəbe. ın ayə bə insoni xılğəti çəy çı tuliku xılğəti, bə bəşəri dol və ruşeymi formədə bıə devroni, bəçəy təvəllud iyən bə dınyo omey zəmoni və oxoyədə bəçəy maq və mardey devroni işorə kardedə.

Insoni xılğəti sıftənə mərhələ ki, həm bə iminə insoni yəni bə Odəm(ə)-i şomil beydə ki, mıstəğim iyən sərostə formədəçı tuliku ofəyə bıə və həmən bə qırd insonon şomil beydə. zira, çəvon cismi xorəki təşkil doəmaddəon ısət çı rəsəyon bıbu ya heyvonon -mənşə, tulikuye.

Dıminə mərhələ bə nutfə təşkili zəmoni ayide ki, çı merdi məni ya sperma iyən çı jeni moğnəon tərkibiku jeni rəhm və bətnədə bə əməl omeydə. nutfə de surəti ozavziyedə, inkişof kardedə və xuni formədə bastə beydə ki, Kərimə-Ğıron əy de “Ələğə” nomi təbir kardedə.

Peşonə mərhələ ələğə bə muzğə təbdil beydə ki, ım həm bənə cuyə bıə ğujdiye. peşo bədəmi əzo bə formə dəşedə və komil beydə. peşonə mərhələdə nuyəzand və əğıl bə dınyo omeydə vəəv deştə hırdənəti iyən nevcıvonəti devroni dəvordıney, peşo bəştə cıvonəti zəmoni omeydə rəseydə. inson bın mərhələdə bə ağli buluği rəseydə və ıştə maksimal cismi ğudrət və zumandəti bə dast vardedə.

Əmmo, cıvonəti devron həm dayimi ni və inson noçore ıştə cıvonəti barzə ğulləku saru etato. bın mərhələdə tədricən bə dumoşıey devroni yəni bə zəyfəti iyən isnoni ğıvvə çəy dastiku beşey zəmoni oqardedə. inson qədə-qədə bə miyonsorəti iyən piyəti devroni səmt hərəkət kardedə. nəhoyətən çəy umri oxo omeydə rəseydə və maq insoni bə ğıyoməti qədə bə yəni bə ğəbi dılə daxil kardedə.

Həlbəttə, kali fərdon həm bə mıxtəlifə hodisəon ya bə noxəşətiyon xoto, ım məsir iyən roy təbiiyi formədə bə oxo rosney zıneydənin və bə piyəti devroni nırəsey çı dınyoku şeydən.

Odəmi dığğəti cəlbəkə çi ıme ki, Kərimə-Ğıron bın ayədə maq iyən məhf bıey təbir kardedəni, bəlkəm qıləy kəlməku oko doydə və çəy məno həm ıme ki, maq və mardey zəmonədə firiştə və mələkon insoni rufi ğəbul kardedən və bə maqi bədiqə bıə aləmi intiğal və ovoştıney beydə.

Kərimə-Ğıroni ayəonku çok-çoki fame və dərəse beydə ki, bə ziyodə fərdon təsəvvıri əks, maq çı insoni ni bıey və çəy koy oxo mənoədə ni. bəlkəm, bə bəğa iyən dayimiyə aləmi daxil bıeyro, qıləy qədə bə mənoədəy.

Ayəon dəvomədə bə xılğəti kulliyə ğanuni yəni bə jimon iyən maqi məsələ işorə kardedə və hamyedə: ım ko fəğət Xıdovəndi dastədəy və bəçəy tələbi əsos və əv irodə kardə holədə real və həyğət bəbe və əv iləzə həm bə təxır niebəqıne.

Bın dıqlə ayədə bə dıqlə maq iyən həyoti təzahuri işorə kardedə ki, həlbəttə həmmə coninə məxloğat ısət çı beməyon bıbu ya heyvonat və insonon bıbu, bəvon həmmə şomil beydə. ım dıqlə təzahur həyğətədə bə təbiiyi nizomi əsose ki, Xıdovənde-Xalıği təğdırış kardə və insoni bəvədə hiç qıləy rolış ni. maq iyən jimon Xıdovəndi ğudrəti məzhərin və deməkə ki, ımrujnə bəşəri elmiyə inkişofonış bə dast vardə, əmmo ijən ımon sırrin iyən noməlum bə hisob omeydən.

Iyo ımi həm zikr kardey lozıme ki, jimon mıxtəlifə nev və formədə zohir beydə. dıjdə cussəninə heyvonon, osmoni bılındə vıronədə pərvoz kardə pərəndəon ya bılındiş bə da metrə rəsə doon, ımon har qıləyni inev həyot və jimonışon heste. beşək, jimoni mıxtəlifə çehrəonxılğəti dınyo vey nevinə çehrəonkuye. beconə dınyoku bə bəyjiyə aləmi intiğal və ovaştey və jimoni həyotiku bə maqi aləmi intiğal pəydu kardey, sırr və heyrətamizə cəhətonış heste və ımon həmmə hikməti soyb bıə Xıdo ğudrəti nışonəonkuye.

Həlbəttə, çəmə palu saxt və mırəkkəb bıə har qıləy ko, bo Ğadirə Xıdo saxt iyən çətin ni və çəy irodə tələb kardə zəmonədə har qıləy ko bə əməl omeydə. çıro ki, əv qıləy çi irodə və tələb kardə zəmonədə, fəğət bəy bəvote: “bıbi”-əv həm dərhol mevcud bəbe.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-conin iyən ağl və əndişə soyb bıə insoni beconə tuliku bıə ofəyəmon, ilahi ğudrəti nışonəonkuye.

2-xılğəti nizom təkamuli nizome və maq çı insoni məhv bıey və koy oxo ni. bəlkəm, insoni cismi çəy rufiku co bıey  və bə qıləy barzə mərhələ daxil bıey və ğıyoməti ruji iştiroki mənoədəy.

3-Xıdovənde-Aləm çəməku tələbış kardə ki, insoni xılğəti mərhələon barədə fik-famkəmon ta ıştə ofəyemoni əzəməti dərkkəmon və ıştəni erjon məhəvatəmon.

4-bəyji kardey iyən kıştey fəğət de Xıdovəndi dasti bə əməl omeydə.