887-ə hissə-Fussiləti surə-1-7 şərifə ayəon

887-ə hissə

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم

حم ﴿١﴾ 

Ha mim.

تَنْزِیلٌ مِنَ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴿٢﴾ 

(Im qıləy kitobe)Əbaxş, Mehribonə Xıdo tərəfiku nozil bıə.

کِتَابٌ فُصِّلَتْ آیَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِیًّا لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ ﴿٣﴾ 

Qıləy kitob ki, çəy ayəon de ruşinəti bəyon bıə. qıləy Ğıron ki, ərəbi(zıvono) bo qıləy zınə milləti.

بَشِیرًا وَنَذِیرًا فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ فَهُمْ لا یَسْمَعُونَ ﴿٤﴾ 

(Qıləy kitob ki)Bəşorət və tarsədəy. əmmo, milləti veyni(çəyku) dim qordıneşone və əvon(Ğıroni nido) məseydənin.

Çoko ki, çımi bənav həm votemone, Kərimə-Ğıroni 29 qılə surə de Muğəttəə hərfon bino beydə. bın surədə çın hərfon bədiqə bə Kərimə-Ğıroni əzəməti işorə bıə. Fussiləti surə həm jıləvoniye vəde dıqlə Ha Mimi hərfi bino beydə və çəy bədiqə ilahi rəhmətiku sərçeşmə sıə çın osmoniyə kitobi nozil bıeyku sıxan votedə. binobərin, bo həmmə insonon rəhməti moyəy. həlbəttə, muminon çəy rəhmətiku bəhrə bardedən və kofiron ıştən-ıştəni çəyku məhrum kardedən.

Imi həm zikr kardey lozıme ki, Kərimə-Ğıroni ayəon məktub və nıvıştə bıə formədə nozil bıəni və peyğombər(s) həm əvış nıvıştəş nıbe. bəlkəm, Xıdo-Rəsul(s) bəçəy mıborəkə dıli nozil bıə çiyon,bo milləti ğiroət kardedəbe.bəçəy xoto, bəy Ğıron nomışon noə. de peyğombər(s)-i əmr və fərmoni çə həzrəti  əshobonku ço nəfər çəy ğiroət kardə çiyon nıvışteydəbin və boştə ğeyd kardedəbin. liza, Ğıroni coqləyni nom Kitobe.

Kərimə-Ğıron ərəbi zıvono iyən fəsohətin və bəloğətinə şikilədə nozil bıə və çəy ayəon bo həxı tələb kardə kəson vazeh iyən ruşine. həlbəttə, Kərimə-Ğıron aqahəti baxş kardey iyən mərıfəti ziyod kardeysə əlovə, de mıjdəvoni iyən tars doey roy vositə, milləti bə çok iyən ləyoğətinə koon bə vırə rosney səmt təşviğ kardedə və çı yavə və noloyığə koonku nəhy və bərhəzər kardedə.

Milləti veyni peyğombəron dəvət və osmoniyə kitobon mığobilədə əksul-əməl və reaksiyə, ıştə dimi qordıney bıə. zira, çəvon nəfsoni tələbon məhdud beydə və icozə doydəni ki, çəvon dılon harçişon bıpiye, bıvoton ya əy bə vırə bırosonon.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-Kərimə-Ğıron Xıdo kəlome, nəyinki, həzrəte Muhəmməd(s)-i sıxan. çın kitobi mehtəvo və məzmun həm Xıdovəndi benəhoyət və hevujə rəhmətiku nəşət seydə. binobərin həm Ğıroni ləfzon və həmən çəy mehtəvo Əzın iyən Mehribonə Xıdovəndi tərəfikuye. oşkoye ki, bə ın təlimon əsos əməl kardey, bə bəşəri camiyə ozavziye iyən inkişofi boyis beydə.

2-Ğıronədə harçi ki, milləti ruşd iyən hidoyəti koyədə rolış bıə və təsirine, mıxtəlif nevədə və mıfəssələ şikilədə çəvonku bəhs kardey bıə. bənə navkonə ğovmon sərquzəşton, dastonon və ibrəton, məsəlon, ilahi neməton zikr, əmr iyən nəhyon, mədəniyyəton suğuti illəton bəyon, bəşəri ayəndə və vəomə, ğıyoməti ruji  hodisəon, əxloği tovsiyəon və sayirə.

3-Kərimə-Ğıron bəinsonielm, aqahəti iyən ruşinəti baxş kardedə. hakəs çı qıləy səhihə həyğət və zıney dumoebu, bəpe bə Kərimə-Ğıroni ovardko.

4-bə tərbiyə səhihə usulon əsos, tars iyən umu, mıjdəvoni iyən çəşnavi iyande kəno lozıme. bəçəvon qıləyni dığğət kardey və bə coqləyni dığğət nıkardey, de ziyoni pur bıə qıləy təsirış heste.

وَقَالُوا قُلُوبُنَا فِی أَکِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَیْهِ وَفِی آذَانِنَا وَقْرٌ وَمِنْ بَیْنِنَا وَبَیْنِکَ حِجَابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنَا عَامِلُونَ ﴿٥﴾ 

Və voteşone:”çəmə dılon ıştı əməni bəçəy səmt dəvət kardə çiyon(dərkiku) qıləy(şiddətinə) pardədəy və çəmə quşonədə qıləy sanqinəti heste və çəmə deştı miyono qıləy pardə heste. çən, tı ıştə koy əncom bıdə, əmə(həm) ıştə koon əncom doydəmon”.

In ayə bə Məkkə mışrikon çı İslomi peyğombər(s)-i dəvəti mığobilədə bıə reaksiyə işorə kardedə və hamyedə: peyğombər(s) Kərimə-Ğıroni bo əvon tilovət kardə zəmonədə əvon əy məsey və dığğət kardey əvəzi, bo peyğombəri çəy koyku məyus kardey xoto, votedəbin: ha Muhəmməd ha! Hədərə səy məkə, çəmə quşon sanqine və ıştı sıxanon məseydənimon. çəmə deştə quşon məsə çiyon həm, bəmə hiç qıləy təsirış ni. jıqo bızın çəmə deştı miyono qıləy maneyə mevcude və haştedəni əmə ıştı dəvəti ğəbulkəmon. çən, əməni bəçəmə ıştən holi vabıdə ta çəmə dıli çokonə piyedəşe, jəqo həm əməlkəmon. əmə həm tıni bəştı ıştən holi vadoydəmon ta çokonə piyedə, jəqo həm rəftorkə.

Çın ayəku omutedəmon:

1-Ğıroni ayəon bənə voşi oviye ki, bəsə munbitə zəminisəvoyedə və zəmini obod kardedə. əmmo, çı saxtə sığisə voyə zəmonədə nəyinki, bəy təsir kardedəni, bəlkəm bə covırə həm pevolo beydə. inodkorə fərdon dılon həm çı ilahi ayəon nozil bıey mığobilədə jıləvoniye.

2-ehanə məsəkəs bo həxı ğəbul kardey fikış nıbu, de peyğombəri zıvoni çı Xıdovəndi sıxani həm qıləy foydəş ni. ısət çı bımando co fərdon.

3-bemənoə təəssıb və kur-kuronə təğlidon, bənə qıləy hicobi bəsə fərdon dılonsə puşniye beydə və əvoni həyğəton dərk və ğəbul kardeyku məhrum kardedə.

قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحَى إِلَیَّ أَنَّمَا إِلَهُکُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ وَوَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ ﴿٦﴾ 

(Ha pəyğombər ha! bəvon)Vuji: mı(həm) bənə şımə qıləy bəşərim. (de ın tafuti ki)bəmı vəhy beydə. şımə mə`bud Vohidə Xıdoye. çən, bəçəy səmt dim bıqətənən və çəyku məğfırət tələbkənən və vay bıbu bo mışrikon.

الَّذِینَ لا یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ بِالآخِرَةِ هُمْ کَافِرُونَ ﴿٧﴾ 

Həmonə kəson ki, zəkot doydənin və əvon ki, bə axırəti kofirin.

Mışrikon iddion mığobilədə ki, de təəssıb iyən inodkorəti sıxan votedəbin, Xıdo-Rəsul(s) bəvon votedəbe: mı həm bənə şımə qıləy bəşərim. nə Xıdoəti iddio kardedəm və nə iddio kardedəm ki, az şıməsə bəpeyim. mı şımə irğədəm və şımə ğovm və ğəbiləkum. şımə deçımı miyono bıə farğ fəğət ıme ki, bəmı vəhy beydə ki, şımə çı bıtpərəstəti iyən şırkiku dast bıkəşən və bə şıməni Vohidə Xıdo pərəstış səmt dəvətkəm.

Şımə ki, demı jıqo sıxan votedon, bızınən ki, mı piyedəmni şımə məcburən boştə sıxanon ğəbul kardeyro vodorkəm. bəlkəm, az bəşmə həxə roy nışon doydəm və şıməku tələb kardedəm ki, Xıdo royədə ğədəm şodənən və ıştə dəvardə koonku dast bıkəşən ta Xıdo həm şıməni bıbaxşo.

Ayə oxoyədə bə mışrikon çəşnavi və xəbərdorəti doydə ki, şırkədə baği mandey, qıləy yavə və bevəcə ağıbətış heste. peşo mışrikon tevsifədə bəçəvon dıqlə xısləti işorə kardedə və hamyedə: qıləyni bə ğıyoməti ruji kufr kardedən və əy inkor kardedən və coqləyni həm bə ehtiyocinə şəxson dığğət nıkardey və bəvon harcurnə infoği tərk kardeye ki, ım həm ğıyoməti ruji inkor kardey nışonəonkuye. zira, ikəs ki, bə Xıdo etığodış ni, həmmə çiyonış boştə piyedə və bə cokəson qıləy çi doey və infoğ kardey niyyət və həvəsış beydəni.

Çın ayəonku omutedydəmon:

1-peyğombəron milləti bə Xıdo səmt səlo jeydən, nəyinki, bəştə tərəf. çəvon hədəf həm insonon çı xarici tağuton iyən daxili həvaye-həvəson əsirətiku ozod kardeye.

2-bə Xıdo vohidəti bovə kardey, bəpe çı insoni qırd jimoniədə məşhud bıbu. tohid fəğət qıləy bovə ni, insoni jimonədə çəy rəftor və əməlon rahnumay.

3-muminə inson tohidi royədə sabitğədəm və ğoyme. əv hejo ıştə dəvardə xətoon əvəzi bekardey dumoye ta Xıdo royədə mandey bızıno və həxə royku mınhərif nıbu.

4-imon de fərdi iddio ni. liza, qıləy mumin ki, zəkot doydəni, çəy vucudədə çı kufr iyən şırki rəğon mevcude.