894-ə hissə-Fussiləti surə-37-40 şərifə ayəon

894-ə hissə

وَمِنْ آیَاتِهِ اللَّیْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَهُنَّ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ ﴿٣٧﴾

Çəy(ğudrəti) nışonəonku şəv və ruj və həşi iyən ovşıme. nə bo həşi səjdəkənən və nə bo ovşımi. bo Xıdo səjdəkənən ki, əvonış ofəyə, ehanə fəğət əy pərəstış kardedon.

 فَإِنِ اسْتَکْبَرُوا فَالَّذِینَ عِنْدَ رَبِّکَ یُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ وَهُمْ لا یَسْأَمُونَ ﴿٣٨﴾ 

Çən, əgər(Xıdo pərəstışiku) təkəbbırətikon, ıştı pərvərdıqori nəzdədə bıə kəson şəvı-ruj bəy təsbih votedən və oqıneydənin.

Navnə proqramədə cokəson bə Xıdopərəstəti səmt dəvət kardeyku sıxan votedəbe, ın ayəon bə torıxi dırozi bıə şırki nımunəonku qıləyni işorə kardedə və hamyedə: həşi iyən ovşım Xıdovəndi məxloğatonkuye və çokonəye ki, i dastə odəm ımoni ofəyə Yolə Xıdovəndi pərəstış kardey əvəzi, çəvon ıştəni sıtoyiş kardedən?

Həyğət ıme ki, şəvı-ruj iyən həşi iyən ovşım ımon qırd çı Xıdovənde-Aləmi nışonə və əlomətonkuye. şəv çı oroməti və ruj çı ruşinəti, cımbə-cuşəti iyən hərəkəti  amile. ım dıqlə de iyande bə ico çı insonon jimoni qardışədə dumo yənde vəmınəzzəmə surətədə hərəkət kardedən. ehanə çın şəvı-rujiku har qıləyni əbədi ya dıroz mıddətin bıəbe, bəyjiyə məxloğat bə fəno dıço əbi və zəmini dimisə jimon ğeyri-mumkin əbi.

Həşi, şəmsi ya həşi mənzumə və qalaktikədə mevcud bıə qırd maddi bərəkəton mənbəy. beşək, zəmini kurədə jimon bə həşi ğarzıxoye. nur, qamə həvo, vo-vavazi hərəkət, voşi voye, beməyon perəse, miyvəon rəsey və hətto qırd ğəşənqə vılon həmmə çı həşi şua bərəkətiku bəhrə bardedən və əgər həşi nur bıənəbe, zəmini dimisə hiç qıləy bəyjiyə mevcuadat bə əməl nıəvoy. ovşımi həm mıxtəlifə mənzilqohonədə qıləy mınəzzəmə hərəkətonış heste və əv bəşəvnəy bənə qıləy ço və de ruşinəti baxş kardey bə roonədə şıə kəson iyən səhroonədə qim bıə kəson ıştə roy pəydu kardey boyis beydə.

Qırd ım təbiiyi təzahuron Xıdovəndi məxloğatin və çəy oşkoyə nışonəonkuye. əmmo, millətiku idastə bə həşi iyən ovşımi ziyodə bərəkəton xoto, osmoni çın dıqlə nuroniyə kovkəb və astovəon mığobilədə səjdə kardedən və əvoni pərəstış kardedən. bəpe bıvindo kom ağımandə inson ğəbul bəkarde ki, həşi iyən ovşım ıştən-boştə bə əməl omən və hərəkət kardedən. şımə bəpe çı həşi iyən ovşımi ofəyə Kəsi mığopbilədə təzim və səjdəkon və həmmə neməton çəyku sərçeşmə peqəteydən və nəşət seydən.

Həşi iyən ovşımi pərəstış kardey bənə ımiye ki, şımə qıləy vey ğəşənqə tablo vindedon və çəy kəşə nəğğoş iyən rəssomi bə təğdıri loyığ vindey və çəy vədə təzim kardey əvəzi, bə həmonə tablo təzim kardedon.

Ayə dəvomədə hamyedə: bə Xıdopərəstəti dəvət kardey əvəzi, həxı dumo bıə idastə inson əy ğəbul kardedən və bə Xıdopərəstəti səmt dim qəteydən. əmmo, iqrup fərdon həm bəştə yoləşəxəti iyən bəştə dədə-bobo botılə əğedəon təəssıbi xoto, çı həxı mığobilədə mandedən və həni fik-fam iyən təfəkkur kardedənin.

Isət millətiku ziyodə nodonə insonon ıştə nodoırıstə əğedəonədə mandedən, norohət məbənən. zira, Xıdo dərqoyədə bıə mığərrəb və nezə mələkon bəy həmd iyən təsbih votedən və əvon əy ibodət kardeyədə hiçvaxti lır və sıst beydənin.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-şəvı-ruji şıey-omey və çəvon bo inson iyən co məxloğati bıə ziyodə foydəon, Xıdovəndi ğudrət iyən hikməti nışonəonkuye.

2-təbyəti  iyən çı həyoti muhimmə unsuron zıney, Xıdoşınosi vey çokə roonkuye. həlbəttə,bo ə kəsi ki, çı xılğəti məbdə və mənşə zıney dumoye.

3-pərəstışi əsl və prinsib qıləy fitriyə koye. əmmo, milləti veyni pərəstışi koyədə bə xəto və səhvi dıço beydən. peyğombəron omən ta çı bəşəri ım fitriyə tələbon bə səhihə roy səmt hidoyətkon.

4-təkəbbır iyən yoləşəxəti həyğəti zıney iyən əy ğəbul kardey maneyənkuye.

5-Xıdovəndi bəştə bandəon pərəstışi hiç qıləy ehtiyociş ni. ehanə həmmə insonon həm Xıdo çı viro bekon, firiştəon bəy təslimin və şəvı-ruj onoqnıə holədə bəy təsbih votedən və əy sıtoyiş kardedən.

وَمِنْ آیَاتِهِ أَنَّکَ تَرَى الأرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَیْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ إِنَّ الَّذِی أَحْیَاهَا لَمُحْیِی الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ ﴿٣٩﴾ 

Və çəy(ğudrəti) nışonəonku ıme ki, zəmini hışk və pəlışk vindedəş. çən, çoko ki,(osmoniku) ovi nozil kəmon, hərəkət kardedə və beməyon perəseydə.

həlbəttə, əkəs ki, əy bəyji kardedə, hukmən bımyon(həm) bəyji bəkarde. beşək, əv bə har qıləy ko ğadire.

Həşi iyən ovşımi bəqiqə, ın ayə çı hışkə zəmin iyən məntəğon barədəy ki, de voşi həyot baxş kardə ğətrəon voye, hərəkət kardedən və bə qıləy havz iyən de vıl və beməyon pur bıə qıləy məntəğə təbdil beydə.

Hışk iyən beconə zəmin ki, çəyku ğərəz kərpic, soğəli iyən seramikiku co qıləy məxsul hosil beydəni, de bəsə zəmini dimisə cari bıey, çəy jimoni təsir iyən mıxtəlifə cilvəon oşko beydə. de voşi voye, zəmin bo çandə nev rəsəyon və doon perəsey zəminə beydə və həyot iyən hərəkət çəy dovnədə bə əməl omeydə.

Həyğətən, kom ğudrət de voşi ğətrəon nozil kardey, çı zəmini dimisə qırd ım jimoni əsəron oşko kardey bəzıne? beşək, ım çı Xıdovənde-Xalıği benəhoyətə elm iyən ğudrəti nışonəonkuye. aya jıqo qıləy Xıdo ki, çəy ğudrəti nışonəon həmmə vıronədə oşkoye, həni, kardey nibəzıne ki, ğıyoməti ruji insonon sənibəton bəyjiko? aya şımə çəy ğudrətədə şəkk kardedon və ım koy ğeyri-mumkin hisob kardedon?

Çın ayəku omuteydəmon:

1-bənə vo, voş. zəmin iyən beməyon bıə təbiiyi məzhəron, qırd ımon Xıdovəndi oxoş nıbə ğudrəti nışonəonkuye. çən, havaxti çı Xıdo ğudrəti həxədə bə şəkki dıço bimon, bə jıqo təbiiyi təzahuron qıləy nəzəkəmon.

2-Xıdo ğudrəti barədə şək kardey, de idastə fərdon vositə miodi inkor kardey dəlilonkuye. nəyinki, çəvon bo miodi inkor kardeyro qıləy mehkmə dəlilışon heste.

إِنَّ الَّذِینَ یُلْحِدُونَ فِی آیَاتِنَا لا یَخْفَوْنَ عَلَیْنَا أَفَمَنْ یُلْقَى فِی النَّارِ خَیْرٌ أَمْ مَنْ یَأْتِی آمِنًا یَوْمَ الْقِیَامَةِ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ ﴿٤٠﴾ 

Beqımon, əkəson ki, çəmə ayəonədə bə inhirofi(səmt) şeydən, bo əmə məxfi ni. aya ikəs ki, bə otəş ğandey bəbe veyçoke yaanki, ğıyoməti ruji əmniyyət(dılədə) bome?çiçon piyedə bə vırə bırosnənən, əv şımə kardə çiyon vindedə.

Milləti bə Xıdo dini tərəf dəvət kardə iyən çəy nışonəon boəvon bəyon kardə peyğombəron iyən imoni əhli mığobilədə, kəson heste ki, camaati  bə inhirof iyən zəloləti səmt dəvət kardedən. əvon cəhd kardedən ki, cokəson həm bənə ıştə bedin bıkon iyən Xıdo və peyğombəron royku bə diyərokon.

Im dastə səy kardedən deştə zohirədə dırıst, əmmo əvomi bə dast dənoə sıxanon, ilahi kəlom və peyğombəron təlimi jıqo təfsirkon ki, de ağli mıvofiğ cilvə bıdon və bə milləti çı Xıdo kitobiku bə diyəro mandey boyis beydən. çoko ki, ımruj həm məzhəb və cərəyonon mevcude ki, de mıxtəlifə əbzoron məxsusən de informasiyə vositəon səy kardedən milləton çəvon bə din iyən miodi bıə etığodiku mınhərfkon.

Təbiiye ki, jıqo fərdonde şəkko-şubhə icod kardey, milləti çı həxə royku oqordıneydən, ğıyoməti ruji əvoni cəhəndımi şiddətinə otəş çəş kardedə. bə əkəson əks ki, de həyğəti zıney iyən əy ğəbul kardey, ilahi əmniyyəti sayədə ğərol qəteydən və komilə əmniyət iyən oroməti dılədə vəhıştədə jimon kardedən.

Çın ayəku omutedəmon:

1-ehanə Xıdovənd bə mınhərif iyən ro qim kardə kəson mehlət doydəbu, çəy ğəflət iyən bexəbədoəti nışonə ni, bəlkəm Xıdoəndi adət mehlət doeye ta çı fərdon ixtiyor hifz bıbu və həmən çəvon tobə və oqardemoni imkon hozzı bıbu.

2-axırətədə həm bo bəşəri vey muhimmə nemət, çəy cismi iyən rufi cəhəto bıə oromətiye.

3-ixtiyori soyb bıey, har qıləy koy bə vırə rosney mənoədə ni. fəğət ə kəson bə vırə rosney bəbe ki, ağl iyən şəri nəzəku ğəbule.