898-ə hissə- Şura surə -1-6 şərifə ayəon

898-ə hissə

Şura mıborəkə surə Kərimə-Ğıroni  çılı dıminə mıborəkə surəy, Məkkədə nozil bıə və 53 qılə ayəku iborəte. Şura nom çın surə 38-ə şərifə ayəku peqətey bıə və bın ayədə Xıdovənde-Xalığ bə muminon ıştə koonədə de iyande məşvərət iyən məsləhət kardey sıfarış kardedə. sıftədə bə çın mıborəkə surə 1 de tosə 4-ə şərifə ayəon tilovəti quş doydəmon:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم

حم ﴿١﴾ 

Ha Mim.

عسق ﴿٢﴾

Əyn, Sin, Ğaf.

 کَذَلِکَ یُوحِی إِلَیْکَ وَإِلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ اللَّهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ ﴿٣﴾

Jıləvoni Əziz iyən Həkimə Xıdovənd bətı iyən bəştı bənav bıə kəson vəhy kardedə.

 لَهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأرْضِ وَهُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ ﴿٤﴾

Osmonon iyən zəminədə bıə çiyon bəy məxsuse və Əv barz iyən məğamış yole.

In surə bə Kərimə-Ğıroni co 28 qılə surəon de Mığəttəə hərfon bino beydə. çoko ki, çımi bənav həm votəmone, bın surəonədə Mığəttəə hərfon bədiqə, Ğıroniku sıxan bə miyon omeydə.

Jıqo bızın Xıdovəndi piyedəşe bıvoto ın kitobki, şımə ixtiyorədəy, çə həmonə əlifba hərfonku təşkil bıə və qıləy nəzm iyən təlifış pəydu kardə. ısət ehanə şımə həm kardey zıneydon və ğudrəton heste, çəy mislədə və bənə əy qıləy kitob biyənən. həyğətədə, Kərimə-Ğıroni ecozonku qıləyni həm ıme ki, Xıdovəndi həmonə əlifba hərfonku iyən çı umum məxloği dast rəsədə bıə kəlməonku cumləonış de iyande tərkibış kardə ki, hiçkəs bənə əy qıləy ko kardey zıneydəni.

Bın surədə Mığəttəə hərfon bədiqə hamyedə: çoko ki, bətı vəhy kardedəmon, bəştı bənav bıə peyğombəron həm vəhy kardəmone və həmonə Xıdo ki, torıxi dırozi bo milləti hidoyəti xoto, bə navnə peyğombəron vəhyış kardə, Kərimə-Ğıronış həm bətı vəhyış kardə. çən, həmmə vırədə vəhyi sərçeşmə iqləyniye və həmmə vəhyon mehtəvo iyən məzmun usul iyən kulliyatonədə bo həmmə peyğombəron mısoviye, iye. həlbəttə, Xıdovəndi hikmət tələb kardedə ki, vəhy har qıləy nəzəku həkimonə və de bo bəşəri ruşd iyən kəmoli xoto bıə ehtiyoci həmahənq bıbu.

Ayəon dəvomədə bımi işorə kardedə ki, osmonon iyən zəminədə bıə çiyon, bəy məxsuse. həmonə Xıdo ki, dınyoş ofəyə iyən çı osmon, zəmin iyən həmmə məxloğati ixtiyori soybe, həm bo milləti hidoyəti iyən həm boçəvon koon tədbiri xoto, kitob iyən şəryətış vığandə. demiyən, şəryəti mənşə və təbyət iqləyniye və çı təkvin iyən təşrii miyono qıləy dıcurnəti mevcud ni.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-həmmə peyğombəron iqlə sərçeşməku nəşət seydən və iqlə mənəku vəhy ğəbul kardedən. liza, çəvon həmmə dəvət iqləyniye və bə ın cəhəti xoto, ilahi  sıftənə de oxonə peyğombəron miyono hiç qıləy tafut mevcud ni.

2-vəhy Əziz iyən Həkimə Xıdovəndi tərəfikuye və bəçəy təlimon əməl kardey bə insoni səbarzəti iyən mehkəməti səbəb bəbe.

3-vəhyi sərçeşmə ilahi elm iyən hikməte. əve Ğıroni mehtəvo ğoym, dayimi  iyən ğəbul bıənine.

4-bo bəşəri jimoniro şəryət iyən ğanun noey, fəğət bo əkəsi loyığe ki, inson iyən dınyo xılğət çəy ğudrəti dastədəy.

 تَکَادُ السَّمَاوَاتُ یَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ وَالْمَلائِکَةُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَیَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِی الأرْضِ أَلا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ ﴿٥﴾ 

Kam mandə ki, osmonon çəvon sə pentoniku poə bıbon və firiştəon ıştə pərvərdıqori de həmdı-səno təsbih votedən və bo zəmini dimisə bıə kəson məğfırət tələb kardedən. aqah bıbən ki, Xıdo əbaxş iyən mehribone.

وَالَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَولِیَاءَ اللَّهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَمَا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ ﴿٦﴾ 

Və əkəson ki, çəy əvəzi(bo pərəstışiro) rəhbəron vıjniyedən, Xıdo çəvonku hodiye və tı boəvon vəkil niş(ta əvoni bo imon vardero vodorkoş).

Vəynə ayəonədə İlahi vəhyiku sıxan votey be, ın ayəon hamyedə: Xıdo kəlom iyən vəhyi əzəmət jıqoe ki, ehanə bə osmonon nozil bıəbe, əvoni poə və vırto-volo əkəy. çoko ki, Həşri mıborəkə surə 21-ə şərifə ayədə handedəmon ki, əgər ım Ğıron bə bandı-ku nozil bıəbe, Xıdo tarsiku poə və vırto-volo əbi.

İlahi firiştə və mələkon Xıdovəndi bə insonon hidoyəti boyis bıə bə peyğombəron nozil kardə vəhyi xoto, dayima həmdo-səno iyən təsbih kardedən və əy çı harcurnə ayb iyən noxsaniku mınəzzəh və pok hisob kardedən. əvon bo mumkine bə xəto dıço bıə iyən fırsiyə insonon həm dıvo kardedən və bo əvon məğfırət tələb kardedən. boçi ki, zıneydən Xıdovənd əbaxş iyən mehribone və əv hejo ıştə bandəon xətoonku dəvardedə ta çəvon ijən bə Xıdo səmt oqardemoni roy oj bımando.

Həlbəttə, ruşine ə kəson bə Xıdovəndi məğfırəti şomil bəbeyn ki, aqahanə və zıne-zıne bə xətoon mırtəkib bıənin və bo inodkor iyən qınokoron əfviro zəminə mandedəni.

Ayəon dəvomədə bə həmonə nuktə işorə kardedə və hamyedə: millətiku idastə Xıdo iyən çəy peyğombəri  boştə rəhbər vıjniye və bəvon pemandey əvəzi, bə ğərəz Xıdo cokəson  səmt dim qəteydən və ıştə jimonədə çəvon hakimiyyəti ğəbul kardedən. ım fərdon həyğətədə bə kufr iyən şırki dıço bıən və bə peyğombəron dəvəti mısbətə cəvobışon doəni.

Təbiiye ki, peyğombər ıştəni çı milləti hidoyətəkə məsul zıneydə və dılış heste həmmə insonon bə Xıdo dini səmt hidoyət bıbon və çoko ki, vindedən milətiku idastə bə Xıdo roy be etinoəti kardedən, ğəmqin iyən norohət beydə. liza, Xıdovəndi bın ayəonədə bə İslomi peyğombəri(s) xitob kardə holədə hamyedə: qımon məkə ki, tı çı milləti vəkiliş və əvon məcburin ıştı dəvəti ğəbulkon. tı çəvon koon məsul niş və boəvoni məcbur kardero məbus bıəniş. Xıdovənde-Xalıği insononış ozod ofəyə və ixtiyorış doə ki, əvon ıştən ıştə roy bıvıjnon.

Demiyən hakəs ıştə səçın kardə roy nəticə bəvinde. zira Xıdovənd ki, çəvon Xalığe, çı milləti kardə əməlonku mığəte və bəçəvon koon nəzorət kardedə. həlbəttə, hakəs çı noloyığ iyən yavə roon dumo bıbu, dınyo iyən axırətədə deştə kardə koon nəticəon dimbədim bomeyn və hakəs ki, səhih iyən dırıstə roon bıvıjno, çəy məhsuli bəvinde.

Çın ayəonku omuteydəmon:

1-kali insonon dıl bəsə sığisə həm vey hışke. ehanə Ğıron bə osmonon nozil bıəbe, poə və tikə-tikə əbin. əmmo, inodkorə insonon İlahi təsiri ğəbul kardedənin və çəy mığobilədə muti beydənin.

2-dıvo kardeyədə bo qırd zəmini əhli dıvokəmon və boəvon Xıdoku məğfırət tələbkəmon. çoko ki, məlayikon bo zəmini əhli dıvo kardedən.

3-bə Xıdo imon vardey, de ğərəz Xıdo co kəson hakimiyyəti ğəbul kardey həmahənq ni.

4-İlahi peyğombəron vəzifə, vəhyi bə milləti rosneye və əvoni bo həxı ğəbul kardero məcbur kardey nibəzıneyn.