899-ə hissə- Şura surə -7-10 şərifə ayəon

899-ə hissə

وَکَذَلِکَ أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ قُرْآنًا عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنْذِرَ یَوْمَ الْجَمْعِ لا رَیْبَ فِیهِ فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَفَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ ﴿٧﴾ 

Və jıləvoni qıləy Ğıron(fəsihə) ərəbi(zıvono) bətı vəhy kardemone ta bə Məkkə milləti və çəy ətrofədə bıə kəson çəşnavi bıdo və əvoni(ğıyoməti) cəm bıə rujiku ki, bəvədə şək ni, bıtorsıno. (qıləy ruj ki)i dastə vəhıştədə(bəbeyn) iyən i dastə(həm) cəhəndımədə bəsuteyn.

Vəynə proqramonədə torıxi dırozi bə navnə peyğombəron vəhyi nozil bıey barədə bəhs be, ın ayəon bə İslomi əzizə peyğombəri(s) hamyedə: vəhyi cərəyoni dəvomədə bənə dəvardə peyğombəron bətı həm vəhy kardemone və Kərinə-Ğıronımon de Məkkə camaati zıvoni ki, iminə kərə boəvon handey be, ərəbi zıvono nozil kardemone. de ım məğsədi ki, iminə mərhələdə Məkkə sakinon və çəy ətorəfədə bıə insonon de ın kitobi ayəon irşodkoş iyən bəvon tars bıdoş və əvoni çəvon kardə koon ağıbətiku bərhəzərkoş. ə koon ki,ğıyoməti ruji çəvon yəxə bəqəte.

Ayə dəvomədə bımi işorə kardedə ki, ğıyoməti rujihəmmə millət yəni xılğəti sıftəku de tobə çəy oxo bıə insonon bə ivrə cəm kardey bəbeyn ta bəçəvon hisob-kitobon rəsey bıbu. əyo millət bə dıqlə dastə təğsım kardey bəbe. əvon ki, bə Xıdo imonışon bıə və çokə ko soybon ki, oxoyədə bə vəhışt bəşeyn və coqlə dastə həm ki, cəhəndımi əhlin və bə vırə daxil bəbeyn.

Çın ayəku omuteydəmon:

1-harçənd Ğıroni zıvon ərəbiye, əmmo fəğət bə ərəbi ğovm iyən irği məxsus ni. liza Ğıroni hiç qıləy vırədə “ya əyyuhəl ərəb”-i kəlmə oməni və həmmə vırədə umumi surətədə xitob bıə ki, ım həm bə qırd insonon şomil beydə.

2-dini təbliğədə bəpe bə muxatəb iyən məsəkəson xısusiyyət iyən ehtiyocon mıtobiğ dığğət kardey bıbu.

3-Ğıroni məxsusə imtiyozonkuıme ki, çəy ləfz və kəlməon çoko ki, vəhyi mənbəku bə peyğombəri nozil bıə, hejo həmonə surətədəy və torıxi dırozi har qıləy təhrif  və təğyiriku əmonədə mandə.

4-hiçkəsi bo ğıyoməti ruji nomumkin bıey barədə qıləy məntıği dəlilış ni. çən, çəy barədə de şəkki səy məkəmon və roy bo inhirof iyən fəsodi oj məkəmon.

وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَکِنْ یُدْخِلُ مَنْ یَشَاءُ فِی رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمُونَ مَا لَهُمْ مِنْ وَلِیٍّ وَلا نَصِیرٍ ﴿٨﴾ 

Və ehanə Xıdo piyəşbe milləti iqlə vohidə ummət ğərol ədi.(və həmməkəsi məcburən hidoyət əki). əmmo, hakəsi ki, bıpyişe(və loyığ bızıno) bəştə rəhməti daxil bəkarde və bo sıtəmkoron hiç qıləy rəhbər iyən koməkə mevcud ni.

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیَاءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِیُّ وَهُوَ یُحْیِی الْمَوْتَى وَهُوَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ ﴿٩﴾ 

Aya(əvon) Xıdovəndi əvəzi coqlə rəhbər vıjnəşone? qıləy holədə ki, Xıdovənd çəvon(həyğiyə) vəliiy və rəhbəre və bımyon bəyji kardə kəs əve və Əv bə har qıləy çi ğadire.

Ayə oxoyədə hamyedəbe ki, millət ğıyoməti ruji bə dıqlə dastə təğsım kardey bəbeyn. iqlə qrup vəhıştədə və coqləyni həm cəhəndımədə bəbeyn. ın ayə hamyedə: dınyoədə həm jıqoe və millət i iyən yeksan nin. iqlə dastə de pokə niyyəton çokə koon bə vırə rosneydən və coqlə dastə həm de nopokə niyyəton noloyığ iyən bevəcə əməlon bə vırə rosneydən.

Isət ın sıvol bə əməl omeydə ki, çıro Xıdovənde-Xalığ qıləy koş nıkarde ki, millət həmmə dınyoədə de çokə fiki iyən çokə koon dumo nıbin ta əvon həmmə ğıyoməti ruji bə vəhışt bışon?.

In ayə hamyedə: əgər Xıdovəndi piyəşbe həmmə milləti məcbur əki ta əvon çı peyğombəron dəvəti ğəbulkon və əvon məcburi surətədə imon əvardin iyən çokə koon bə vırə ərosnin. əmmo çın icbori imoni hiç qıləy foydəş nıəbi. İlahi ğanun və adət ıme ki, bəşəri fərdon deştə irodə iyən ixtiyori ıştə roy bıvıjnon və bəçəy əsos əməlkon. boçi ki, insoni həyğiyə təkamul həmonə çiyon girovədəy.

Bəle, ım həmməysə dıjdə neməte ki, Xıdovəndi bə bəşəri ətoş kardə və de ın roy vositə çəy təkamuli royış bəçəy dimi ojış kardə.

Çən, həyğətədə çı insonon miyono ım ixtilofon çəvon irodə iyən ixtiyoriku nəşət seydə. de qıləy co bəyoni Xıdovəndi nəzdədə çın ixtilofi məsləhət ıştən vəhdəte. zira, çın ixtilofi mənşə ixtiyore və çə ibemoni mənşə icbor və məcbure. oşkoye ki, ixtiyor bəsə icborisə ruchan və bəpeye.

Həlbəttə, çun Xıdovənd adil iyən hikməti soybe,de hakəsi deçəy vıjnemoni mutənosib rəftor kardedə. əkəs ki, deştə irodə iyən ixtiyori həxə roy vıjniyedə, bə ilahi məxsusə rəhməti şomil beydə və hakəs ki, deştə ixtiyori bə cokəson sıtəm kardedə, həyğətədə dıno iyən axırətədə ıştəni ilahi lutfonku məhrum kardedə.

Ikəs ki, ğərəz Xıdo cokəson viloyət və rəhbərəti ğəbulko və Xıdo ğanunon əvəzi çı bəşəri noğisə ğanunon boştə jimoni sərlovhə ğərol bıdo, ıştənış çı İlahi viloyəti jiku xaricış kardə. jıqo qıləy inson dınyo iyən axırətədə berəhbər iyən bekomək bəmande.

Ayəon dəvomədə bə ğərəz Xıdo co viloyət və rəhbərətiyon inkori işorə kardedə və de təəccıbi dəparseydə ki, aya əvon ğərəz Xıdo cokəson boştə vəliiy ğərol doydən? qıləy holədə ki, fəğət Xıdo çəvon həyğiyə vəliyy iyən rəhbəre.

Dığğət kardey lozıme ki, çı vəliyy bıey əsliyə şərt, ğudrət iyən zuye və həyğiyə ğadir fəğət Xıdoye.liza viloyət bəy məxsuse. Əv həmonə kəse ki, mardə kəson bəyji kardedə və əv bə har qıləy çi ğadire və ğudrətış heste. çən, ehanə inson boştə qıləy vəliyy iyən rəhbər vıjniyeş bıpyo, bəpe Xıdovəndi səçınko ki, çəy viloyət vey hevuj iyən əbədiye.nəyinki, çı cokəson viloyəti.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-bəşəri ixtiyor və çəy vıjnemoni həx, çı pərvərdıqori ğətiyə adətonkuye və ikəs ın həxı çı insoniku sıey əzıni.

2-kofiron və mışrikon bə Xıdo din iyən peyğombəron zılm kardey bənav, bəştə ıştəni sıtəmışon kardə. çıro ki, əvon ıştənışon Xıdovəndi viloyətiku xaricışon kardə.

3-viloyət və rəhbərəti bə kəsi loyığe ki, bə həmmə koon ğadire və çı insonon maq iyən jimon çəy ğudrəti dastədəy. nəyinki, ıştə maq iyən həyoti ixtiyor nıbə kəson.

وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِیهِ مِنْ شَیْءٍ فَحُکْمُهُ إِلَى اللَّهِ ذَلِکُمُ اللَّهُ رَبِّی عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَإِلَیْهِ أُنِیبُ ﴿١٠﴾ 

Və harçi ki, şımə(bəvədə) ixtilof kardedon, çən çəy hikmət de Xıdoye. ıme Xıdo, çımı pərvərdıqor. fəğət bəy təvəkkul kardəme və bəy dim qətəme.

Navnə ayəon dəvomədə ki, İlahi hevujə viloyətiku bəhs kardedəbe, ın ayə bə Xıdovəndi vilioyəti şənonku qıləyni işorə kardedə və hamyedə: ikəs ki, Xıdovəndi viloyəti ğəbulko, bəpe har qıləy koyədə min cumlə ixtilofi mevzuonədə bə Xıdo sıxani iyən bəçəy hakiməti dığğətkon, nəyinki, deştə zevği, bəştə duston iyən oşnoon iyən həmfikon sıxanon.

Məələsəf çəmə insononku veyni çı həx iyən həyğəton dumo bıey əvəzi, ıştə həvaye-nəfsi dumon. əve iqlə mevzu barədə ki, mıxtəlifə nəzəon camiyədə bə əməl omeydə, har qıləy nəzə ki, çəmə şəxsi mənfəəton təminko ya deçəmə şəxsi zevğ iyən əğedə həmahənq bıbu, ğəbul kardedəmon. qıləy holədə ki, həyğiyə imoni nışonəon ıme ki, fiki, iştimoyi, siyosi, ixtisodi, huğuği iyən coqlə koonədəhəm ixtilof bıə məsələondə bəpe bə İlahi elmi feyzi sərçeşmə rucu iyən ovardkəmon. de qıləy co iborəti har qıləy hukmi dumo Ğıronədə,İslomi qiromiyə peyğombər(s) iyən çə həzrəti buzurquvarə Əhli-Beytiku(ə) dəparsəmon və həlbəttə çəvonku harçimon vinde, ğəbulkəmon. harçənd əv deçəmə meyl iyən tələbon mıxolif həm bıbu.

Təbiiye Xıdo hukmədə sabit mandey, qıləy xarconış həm heste və mumkine çəmə xıyzon iyən iştimo əy ğəbul nıkon. çən, bəpe ıştə dinədə sabitğədəm mandeyku nəşət sıə muşkilaton mığobilədə bə Xıdo təvəkkulkəmon və çəyku komək tələbkəmon ki, əməni bın royədə sabit ğədəm və ğoym oqəto.

Çın ayəku omutedəmon:

1-din, etığodi iyən əxloği məsləonku bəhs kardeysə əlovə, bə bəşəri iştimoyi, ixtisodi, siyosi iyən xıyzoni koonədə bıə ehtiyocon həm cəvob doydə. çən, həmmə koonədə dini təlimon iyən rahnumaon ovardkəmon.

2-bə fani iyən sıstə ğudrəton təkyə kardey əvəzi, bə Ğadir iyən Mutəalə Xıdo təvəkkulkəmon və saxti iyən muşkiaton zəmonədə fəğət bəçəy dərqo dim bıqətəmon.