660-ə hissə-Şuəra surə-69-77 şərifə ayəon

660-ə hissə

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرَاهِيمَ (69) 

(Ha pəyğombər ha!)İbreymi sərquzəşton bo milləti bahand.

إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا تَعْبُدُونَ (70) 

Bə zəmon ki, bəştə pı(amu Azəri) iyən ğovmi voteşe: şımə çiçi pərəstış kardedon?

قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَاماً فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ (71) 

Voteşone: hejo ıştə xıdmət kardə bıton pərəstış kardedəmon.

Bın surədə bə həzrəte Mosə(ə)-i jimoni i hissə işorə bıə ki, dəvardə bərnomədə bə oxo rəse. əmmo ın ayəon çı həzrəte İbreyim(ə)-i dastoni barədəy ki, çəy nom Kərimə-Ğıronədə çı co peyğombəronsə vey zikr bıə.

Çoko ki, tarıxiyə kitobon iyən Tovratədə omə, həzrəte İbreyim(ə)-i pı nom Tarıx bıə və bın ayədə çı İbreym(ə)-i pı unvanədə ğeyd bıə kəs, həyğətədə çəy pı ne, bəlkəm çəy yol iyən ğəyyum bə hisob omə və çəy nom həm Azər bıə. həlbəttə çı dınyo ziyodə milləton fərhənqədə rəsme ki, bəştə məniviyə rəhbəron pıə ləğbi doydən və xristiyanon bəştə dini mənəviyə yolon papə votedən.

Məkkə bıtpərəst iyən mışrikon, həzrəte İbreym(ə)-i zıneydəbin iyən ıştə hasornə Həcci mərosimi çə həzrəti yadiqor zıneydəbin. bə həmonə dəlili xoto Xıdovənd bəştə peyğombəri hamyedə: həzrəte İbreyim(ə)-i jimoni macəra bo milləti bahand və bəçəvon yod dənə ki, əhəzrət hejo ıştə jimoni sıftəku  de bıtpərstəti mıborizə bardedəbe. deməkə ki, İbreyim(ə) qıləy nuperəsə cıvon be, əmmo ə həzrət ıştə nezə odəmon çı ğəfləti haniku oğo kardeyro, de sıvol-cəvobi forməəvoni bo təfəkkur kardey vodor kardeydəbe ta əvon bəştə ağli ovardkəyn və deştə ağli bıpamon ki, ayə bə bıton pərəstış kardey səhihe ya ne?

İbreym(ə) deməkə ki,zınedəydəbe əvon çiçi pərəstış kardedən,əmmo dılış hestebe əvon ıştən etırofkəyn ta bo co sıvolon zəminə hozzı bıbu.təbiiye ki, hakəs ıştə ko mıdofiyə kardedə iyən səhih zınedə. bıtpərəston həm çı İbreyim(ə)-i çəvonku sıvol kardeyədə ki, şımə çiçi pərəstış kardedon, əvon de ojə-oşkoə holəti voteşone: əmə nəinki, bıton prəsətış kardedəmon, hejo çəvon xıdmətədəmon iyən bəvon səjdə həm kardedəmon.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-çı dəvardə milləton, məxsusən yolə şəxsiyyətontarıxi mutoliyə kardey, boştə ımrujnə jimoniro, çəvon sərquzəştonku qıləy ibrəti dərsi peqəteyro, əvoni boştə ulqu bızınəmon.

2-de ideloji iyən etığodi inhirofon mıborizə bardey koyədə, sərostə rəftoron əvəzi çı sıvol-cəvobi metodiku oko bıdəmon ta fərdon de fik-fam kardey vositə, ıştən bə qıləy mınosibə cəvobi bırəson.

3-camiyədə ya ıştə nezə odəmon miyono rayic bıə çı kur-kuronə iyən bemənoə əğedə iyən adəton barədə mıstəğilə surətədə fikkəmon iyən səhihə ro bıvıjnəmon.

4-de inhirafon iyən şatə roon mıborizə bardey koyədə,bəbe coyli iyən çı nəfəron miğdori kam bıeyku mətarsəmon. çoko ki,İbreym(ə)yali de bıtpərəston mıborizə bardeşe.

قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ (72) 

(İbreymi)Voteşe: ayə hafaxti əvoni vanq jeydon(ya dıvo kardedon, əvon) şımə sıxanon məseydən?

أَوْ يَنفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ (73)

Və ya bəşmə qıləy xəy iyən zərəl rosneydən?

قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ (74) 

Bıtpərəston voteşone(ne) bəlkəm, əmə ıştə pıonımon jıləvoni(pərəstış) kardə holədə vindemone.

Çun həzrəte İbreym(ə) piyedəşbe bıtpərəston ıştən ıştə ko befoydə iyən beməno bıey dərəson, ıştə sıxani dəvomədə çı sıvolonku bəhsış karde.ə sıvolon ki, təbiiyə formədə bə hakəsifik dəşedə. əve dəparseşe ki, şımə pərəstış kardə bıton şımə sıxanon məseydən ya şımə ehtiyoconku xəbəşon heste ta boşmə qıləy ko əncom bıdən? və ayə həyğətən, ım bıton kardey zıneydən bəşmə qıləy xəy iyən zərəl bırosnon? Ya əvon boşmə qıləy xətər icod kardey zıneydən? çən, bə çiçi xoto şımə çəvon vədə bə səjdə eqıneydon ya boəvon ğırboni kardedon?

Vey əcib-ğəribə ko ıme ki,çəvon bə qırd ım sıvolonbıə çəvob mənfi be. əvon zıneydəbin ki, çı bıton ohdəku hiç qıləy ko omeydəni iyən çəvon hiç qıləy təsirışon ni.əmmo çəvon bo  bıtpərəstəti bıə yeqənə dəlil, bəştə abavo-əjdodi ayini tabe bıeye. əvon bəştə ğəbiləviyə təəssıbi xoto, ıştə yolon şıə roy dumo bin. jıqo bızın çəvon dədə-bobon həmməysə ağılmand bıən iyən qırd çiyon zıneydəbin və çəvon hiç qıləy səhvışon bıəni. qıləy holədə ki, bəştə dəvardə nəslon adət-ənənəon kur-kuronə şikilədə təğlıd kardey, qahi faxti səhihə formədə fik kardey mane iyən bə zehni cəhəto bə dumo mande boyis bedə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-ə şəxsi bəbe pərəstışkəmon ki, çəmə holiku xəbəş heste iyən həm əv çəmə ehtiyocon bərtərəf kardey bızıno. ğərəz Xıdo hiçki ımi kardey nibəzıne.

2-tarıxi dırozi cəholət, nodonəti iyənkur-kuronə təğlidon, çı bəşəri camiyə fiki iyən əməliyə inhirofon amil bıə.

قَالَ أَفَرَأَيْتُم مَّا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ (75) 

(İbreymi)Voteşe: ayə ıştə pərəstış kardə çiyonədə fik-fam iyən(bəy) nəzə kardedon?

أَنتُمْ وَآبَاؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ (76) 

Şımə iyən şımə navkonə pıon(yolon).

فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِّي إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِينَ (77) 

Həlbəttə ım bıton çımı deşmınonin. (az həm çəvon)ğərəz aləmon pərvərdıqori.

Həzrəte İbreyim(ə) de bıtpərəston məntığiyə diyaloqi bədiqə, oxoyədə bəvon voteydə: çən, vindeyone ki, şımə iyən şımə dədə-bobon  pərəstış kardə çiyon bə hiç qıləy dardi dəvo kardedənin iyən şımə dınyəviyə jimonədə hiç qıləy rolışon ni. əmmo az fəğət aləmon pərvərdıqori pərəstış kardedəm iyən sovə əy harçiku bezom. zira zınedəm ki,sovə əy co çi pərəstış kardey, har çi həm bıbu bə xəsorəti boyis bəbe və ım bomı ğərəz zərəlo-ziyoni co çi nibəvarde.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-bə aləmi pərvərdıqori etığod bıey, bəbe de ağli bıbu, nəinki, de təğlid iyən qımoni vositə. kulliyə şikilədə etığodi usulonədə təğlid kardey, ğəbul bıənin ni.

2-bo həyğəti ruşin kardeyro, de mıxtəlifə ideloqiyə tərəfdoron bəhs iyən debat qıləy zəruriyə koye.de cokəson əxloği iyən məntığiyə bəhson kardey, çı ilahi peyğombəron şivəonkue.

3-du iyən xiyoliyə məbudon, çı bəşəriyyəti təkamul iyən səodəti deşmınonin.