688-ə hissə-Nəmli surə-61-63 şərifə ayəon

688-ə hissə

أَمَّن جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَاراً وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَاراً وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزاً أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (61) 

Zəmini ğərorqo(məskən) kardə və bəvədə ruon ğərol doə və boəy bandon ğoym(sabit) kardəkəs və dıqlə(şin iyən telə) dıyoon miyono maneə icod kardəkəs kiye? ayə deəy bə ico qıləy məbud heste(ne) bəlkəm, çəvon veyni zıneydənin.

Dəvardə bərnomədə mışohidə kardemone ki,Kərimə-Ğıron çı bıtpərəst iyən mışrikon xorafiyə fikon mığobilədə Xıdovəndi kali xılğətış aşmarde və çın ayə sıftə iyən oxoyədə de sıvoli formə hamyeşe: ım təbiiyi bə əməl omə çiyon şımə xıdoon ofəyəşe ya Vahidə Xıdo?

In ayə həm vəynə ayə dəvomədə, zəmin xılğət və əyo jimoni şərayit iyən imkonatonədə bıə ilahi ğudrət və hikməti cilvəonku bıə  bə təbyəti kali məzhəron işorə kardedə və hamyedə: Xıdovənde-Aləmi zəminış boşımə oroməti vırə iyən məskənış ğərol doe ta şımə əyo de asayiş iyən oroməti bıbənən.ehanə çı zəmini quşəonədə kali faxti bıə buməlarzə bə əməl boy və ım bə zəmini fırsiye iyən kə-bəon xərobə bıey boyis bedəbu, şımə bəy çok-çoki dığğətkənən və bəvindeyon ki, çı zəmini oroməti bo əyo sakin bıə kəson qıləy ilahi dıjdə nemətonkue.

Bandon iyən şin və telə ruon vucud,bo şımə zəmini dimisə jimoni imkonış hozzı kardə. çəy şoyd çı ruon iyən dəşton kənoyədə bəşəri dıjdə mədəniyyəton zuhure. çokonə mışrikon beconə bıton çı xılğətədə və çın əzəmətinə aləmi koon tədbirədə Xıdo şərik ğərol doydən? ğərəz ımi ni ki,əvon bın movzuyədə fik kardəşon ni və çəy həyğətiku aqah bıənin?

Çın ayəku umutedəmon:

1-bo zəmini əhli çəy oroməti, jıqoe ki,insonon qımon kardedən zəmin sabite və hiç qıləy hərəkətış ni. qıləy holədə ki,zəmin de surəti həm ıştə və həmən çı həşi qırdo qardedə. əmmo çun ım hərəkət iformədəy və mınəzzəme,hiçkəs əy hiss kardedəni.

2-çı kufr iyən şırki həyğiyə mənşə, səhihə şikilədə həyğətonku aqahəti nıbeye ki, qahi faxti ım zıne-zıne bə əməl omeydə və fərd dılış ni həxı dərəso və əy ğəbulkəy. qahi faxti həm nızıne-nızıne ki, çəmə vəzifə təblığ,dəvət iyən  ro nışon doeye.

أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاء الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلاً مَّا تَذَكَّرُونَ (62) 

(Ayə şımə şərikon veyçokin)Ya əkəs ki, şımə hafaxti dəmandeyədə əy vanq kardedon və əv şımə dıvon ğəbul kardedə və bevəci(şıməku) bərtərəf kardedə və şıməni zəmini dimisə(ıştə) canişin ğərol doydə? ayə de Xıdo bə ico co qıləy məbud heste? çanədə kam pand qəteydon?

In ayə çı qırd insonon jimonədə bıə bə Xıdo vucudi məzhəron işorə kardedə  və hamyedə: şımə bə bəlo iyən muşkilaton dıço bıeyədə iyən qırd bəon bəşımə dimi bastə bıeyədə və şımə bə sıvi rəseyədə, şımə bə kon şəxsi soyəx şedon? ayə bın şərayitədə bıton ya cokəson boşımə qıləy ko əncom doey zıneydən? yaan ki, şımə ıştə daxilədə qıləy ğudrət zıneydon ki, fəğət əv kardey bəzıne şımə muşkilon həllkəy.? Və şımə xolisonə formədə əy vanq jeydon iyən çəyku cəvob çəş kardedon?

Kərimə-Ğıroni co ayəonədə bə insoniın fitriyə imoni jələvoni cəvob doey bedə ki, əgər bə kəşti suvar bıbon iyən şımə coni bə xətər eğandə de dıyo sanqinə ləpəon dim bə dim omiyon, bəvədə ğərəz Xıdo kon şəxs şıməni çın bəloku roxne bəznıe?

Kali maddipərəst və məzhəbi mıxolifon, Xıdovəndi çı tars iyən iztiroriku bə əməl omə çi zıneydən və de ın bəhonə Xıdo vucudi inkor kardedə. bəçəvon qımoni əsos,inson de saxtə hodisəon dimbədim omeyədə, çun ıştəni ociz zıneydə, bəştə tars iyən nodonəti xoto, bə ıştə zehnədə pesoxtə vucudi tərəf dəviteydə.

Həyğət ıme ki, muminə insonon nəinki, fəğət çı tars iyən təhlukə zəmonədə, bəlkəm  çı jimoni qırd holətonədə bə Xıdo imonışon heste iyən fəğət bəy təkyə kardedən. həmonə ım tars iyən iztirob boyis bedə ki, çı ğəfləti pardəon bə kəno bışon iyən insonon fəğət əy bıvindon və bəy fəğət ehtiyoci bıey dərkoyn. dırıst bənə ımi ki,qıləy fərzənd həmmə holonədə ıştə pı-mo vucudi boştə ğəbul kardedə, əmmo fəğət ehtiyoc hiss kardə iyən zəruri holəti faxti bəçəvon soyəx omeydə  iyən çəvonku koməq tələb kardedə.

Ayə vote bəbe ki, pı-mo çı fərzəndi ehtiyociku bə əməl omə çiye və ya çəy çı təhlukəku bıə qıləy tarse? yaan ki, xətər bə əməl vardə amilon boyis bedə ki, əv dərəso saxtə şərayitədə fəğət valideynonin ki, çəy dastiku qəteydən və bəçəy tələbon mısbətə cəvob doydən.

Ha holədə insonon çoko ki, yəğınkən hiç qıləy ğudrət bəçəvon imdodi rəseydəni iyən çəvon həmmə vırəku umu bırniye bedə, əvon bəçəvon coni nığılə vırəku bıə qıləy nicot baxş kardə ğudrət ki, əv həm həmonə Xıdoe,dıl dəvastedən.

Çın ayəku umutedəmon:

1-Xıdoşunasi roonku qıləyni, çı jimoni saxtə ləzəonədə bə insoni coni nicot baxş kardə bə qıləy ğudrəti dığğət kardeye.

2-Xıdovəndi insonış bə zəmini dimi hakimış ğərolış doə və bəy çı təbyətiku oko doeyro ğudrət və imkonatonış əto kardə.

أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (63)

Kiye şıməni hışki iyən dıyo zılmətonədə hidoyət kardəkəs? və kiye vo ıştə rəhməti(voşi) bənav bəşorət vığandəkəs? ayə de Xıdo co qıləy məbud heste? Xıdovənd barze, çəvon boəy şərik ğərol doə çisə.

Navnə ayə dəvomədə, ın ayə de həmonə parsemoni ləhn və formə hamyedə: şımə bəşəvnəy hışki iyən dıyo səfəronədə roy çokonə pəydu kardedon? ayə bəşəvnəy bə şımə ro nışon doə astovəon ofəyəkəs qıləy beşuur iyən beconə movcude ya Vahidə Xalığə Xıdo?

Voon ki, çı  dıyoon sape bıə avəon bıton-bəton bardey və bə zəmini dimi pevolo kardey  iyən voşi rubey vəsilən,bə sovə Xıdo kon şəxsi irodə iyən tələbi əsos hərəkət kardedən? çıro şımə beğeymətin iyən exrocə bıton ğadirə Xıdo mığobilədə şərik qəteydon və əvoni ıştə tale iyən jimonədə təsirəkə amil zıneydon?

Çın ayəku umutedəmon:

1-osmon iyən zəminədə bıə təbiiyi mınəzzəm və de tərtibi bə əməl omə çiyon,bo hestemoni aləmədə qıləy mıəyyənə proqrammə movcud bıey, qıləy vey çokə şoyde və sovə aləmi ofəyə Xıdo hiçki ımi əncom doey əzıni.

2-hiçkəs iyən hiççi çı Xdıo cərqədə ıştə nomi ğərol doey əzıni və əv çı aləmi qırd məxloğatisə barz və bəpeye.