729-ə hissə-Ənkəbuti surə-67-69 şərifə ayəon

729-ə hissə

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَماً آمِناً وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَكْفُرُونَ (67) 

Ayə nıvindeşone ki, əmə(Məkkə) qıləy əmnə hərəm(mığəddəsə vırə) ğərol domone. və holınki, çəy ətrofədə bə millət dızdiye bedəbin. çən, ayə bə botıli imon vardedon iyən bə Xıdo neməton kufr kardedon?

Ərəbon miyono ğarət iyən çapavoləti rayic bıə iyən ğəbiləon fərdon bə co ğəbilə uzvon həmlə kardə devranədə, çəvon i dastə kıştedəbin iyən i dastə əsir qəteydəbin. əmmo Xıdovənd Məkkə şəhrış qıləy əmno-əmniyyətinə vırə ğərolış doe ta çəvırə sakinon mohtərəm hisob bıbon və hiçkəs curət pəydu nıkəy bə Məkkə həmləkəy. çoko ki, bə fili suvar bıə iyən çokə təchizatışon bıə Əbrəhə ləşkəri macəradə, de ilahi ecazi bə Məkkə hucum vardə kəson əyo daxil bıey bənav çı osmoniku pərəndəon bəvon həmləşon karde və əvonışon bə həlokət rosneşone.

Çın ayəku umutedəmon:

1-əmniyyət ilahi dıjdə nemətonku qıləyniye ki, bəy şukr kardey, inov çı şırk və kufriku bə diyəro mandey hisob bedə.

2-ilahi neməton bəştə yod vardey, çı milləti bə yektapərəstəti tərəf omey zəminə hozzı kardedə.

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْكَافِرِينَ (68) 

Və bə Xıdo iftiro ğandəkəsisə ya həx bəçəy soyəx omeyədə əy inkor kardə kəsisə vey zolımkor kiye? ayə çı kofiron vırə cəhəndımədə ni?

Bəşəri mədəniyyətədə zılm, iştimayi rabitəonədə təfsir bedə və bəçəy əsos, zolım ə şəxse ki, çı cokəson həxı zay kardedə. əmmo dini fərhənqədə harçənd ım nov sıtəm mızəmmət bıə, əmmo bə ım novisə vey muhimmə qılə həm işorə bıə ki, çı co veyə sıtəmon mənşəy. ehanə inson bıt ya co çiyon Xıdo şərik ğərol bıdo, bə Xıdo zılmış kardə. zira de Xıdo i səviyyədə nıbə çi, çəy cərqədə ğərolış doə. həmçinin ikəs ki, ilahi peyğombəri duyəvıj hisobko iyən çəy risoləti inkorko, bə buzurquvarə peyğombəron zılmış kardə. zira çəvon bo bəşəri hidoyətiro bəşəv-bəruj kəşə zəhmətonış bə hədər doə iyən bə dıjdə neməton kufrış kardə.

Təbiiye  bə adiyə insonon zılm kardeyədə ğıyoməti ruji çəy saxt və şiddətinə əzobış bıə holədə, bə Xıdo iyən bəçəy peyğombəron zılmi cəzo, həmməysə şiddətinə əzob bəbe. həlbəttə, əv mumkine de mıxtəlifə formə cilvə pəydukəy. çı bıtpərəstəti ğalibədə və yabənə məğampərəstəti, həvopərəstəti, pulpərəstəti iyən co ğalibonədə cilvə pəydukəy. liza muminon həm çın nov şırki xətəri mə`rəzədən və bəbe inson əy çı Xıdoku co və diyəro  kardə har amilku ıştə dıli co və pokkəy.

Çın ayəku umutedəmon:

1-vey yavə zılm, mədəniyə zılme ki, bəçəy əsos həxə sıxan inkor iyən etosniye bedə və botılə sıxanon rəvoc pəydu kardə. zolımə inson ki, həxı təkzib kardedə, təbiiye ki, bəy təslim nibəbe.

2-bə dini qıləy çi əlovə kardey və deştə səliğə qıləy çibəy nisbət doey, inov dinədə bidət və bə Xıdo iftiro ğandey hisob bedə. bəbe bə dini təlimon tabe bıbəmon, nəinki, bəştə səliğə və zovği əsos hərəkətkəmon.

وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ (69)

Və çəmə royədə cihod kardə kəson(çı nezəti) roon bəvon nışon bədomon və həyğətən, Xıdovənd de çokə ko soybone.

Islomi mədəniyyətədə cihod bə de xarici iyən daxili deşmınon cihod kardey şomil bedə. muminə inson bəbe de Xıdo deşmınon mıborizə bobəy və bın royədə bo confışənəti hozzı bıbu. həmçinin bəbe deştə nəfsi iyən deçəy piyə ğeyri-ğanuniyə meyl və tələbon mıborizə bobəy ta bəştə həvaye-nəfsi giriftor nıbu.

Çın ayə bəy təkid kardə çiyon, Xıdo royədə iyən boəy cihod kardeye. vey mumkine insonon de dini deşmınon canq kardedən, əmmo çəvon hədəf qıləy nom iyən şohrət bə dast vardey iyən çı kali dınyəvi imtiyazonku və canqi ğənimətonku bəhrə bardeye. liza çı cihod iyən təloşisə vey muhim, koon de ixlosi əncom doeye ki, ehanə ixlos nıbu, canqi meydononədə con doey hiç qıləy erjo-ğeymətış ni və bə insoni ziyoni boyis bəbe.

Ehanə cəhdo-təloş Xıdo royədə bıbu, Xıdovənd bə ın ayə əsos, həm çı hidoyəti və`dəş doə və həmən himoyəti və`də. təbiiye bəştə məğsədi rəsey royədə, hejo ziyodə maneə iyən problemon zohir bedə ki, qahi faxti de əvon mıborizə bardey roon zıney vey saxte. liza Xıdovənde-Aləm və`dəş doə ki, mı bın saxtə movğıyyəton iyən problemonədə bəşmə koməq bəkam ta şımə dırıstə ro bızınən.

Çın ayəku umutedəmon:

1-Xıdovəndi bəsə həmməkəsi çəyku bəhrə bardə umumiyə himoyətonsə əlovə, de ixlosi təloş kardə muminon məxsusə formədə bə hidoyət rosneydə. həlbəttə, sıftənə ğədəmi bəbe inson ıştən şodəy.

2-koon bə vırə rosneyədə, ehanə de xolisə niyyəti binokəmon, Xıdovənd bəçəmə bə səbarzətiyon rəsey koyədə əməni yali nibəhaşte və bəmə ro nışon bədoe.

3-ehanə ikəs Xıdo royədə ğədəm şodo və ıştə qırd cəhdon bın royədə sərfko, Xıdovənde-Aləm çəy dastiku bəqəte, əy himoyə bəkay və əy bəçəy məğsədi bərosne.