730-ə hissə-Rumi surə-1-8 şərifə ayəon

730-ə hissə

بسم الله الرحمن الرحيم

الم (1) 

Əlif. Lam. Mim.

غُلِبَتِ الرُّومُ (2) 

Romavıjon(bə İronıjon) məğlub bin.

فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُم مِّن بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ (3) 

(Imdəboxte)vey nezə sərzəminədə(bə əməl ome) əmmo əvon məğlub bıey bədiqə vey nezə vəoməyədə səbarz bəbeyn.

فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِن قَبْلُ وَمِن بَعْدُ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ (4) 

(Imğələbə)Çandə(omə) soronədə həyğət bəbe. ğələbə bənav iyən çəy bədiqə, ko fəğət çı Xıdo dastədəy və bə ruji(ğələbə) muminon şoy-vonəti bəkayon.

بِنَصْرِ اللَّهِ يَنصُرُ مَن يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ(5)‏

Xıdovənd hakəsi bıpyişe, deştə nusrəti koməq bəkay və əv vey zumand, mehribone.

Bə tarıxiyə mənbəon əsos, Roma imperatori de ironi imperatori miyono dıroz mıddətə canqon movcud be. qıləy zəmon ki, peyğombər Məkkədə be, çı İroni de Roma imperiya miyono Hicazi sərzəminədə qıləy muharibə bə əməl ome ki, oxoyədə de Romavıjon məğlubiyyəti bə oxo rəse. Xıdovənd bəştə pəyğombəri xəbəş doe harçənd Romavıjon dəboxtoşone, əmmo peşonə canqədə Romavıjon səbarz bəbeyn. çun ım çı naviku məlumat doə bıə ğeybiyə xəbə bə həyğət rəse, muminon xatırcəm bin ki, çəvon bə mışrikon ələyh bıə ğələbə və`də həm bə həyğət bərəse. zira həmmə çiyon Xıdovəndi dastədəy və hakəsi ki, bıpyişe koməq bəkay və əvoni bə izzət iyən səbarzəti bərosne və əy bəştə rəhməti şomil bəkay.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-Ğıroninaviku xəbə doə ğeybiyə xəbəon, çın yolə kitobi ecazi dəlilonku qıləyniye.

2-bəbe çı məğlubiyyətonku noumu məbəmon. bəbe hejo de umu çəşon bə Xıdovəndi imdodon nəzəkəmon.

3-Xıdovəndi ko bə hikməti əsose, çı imoni əhli ğələbə iyən dəboxtey həm ilahi hikməti dayirədəy. həlbəttə, muminon bəbe bəştə vəzifə əməlkəyn, əmmo çı koy nəticə çəvon dastədə ni və koy ağıbət, fəğət çı Xıdo dastədəy.

وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (6) 

(Im ğələbə)ilahi və`dəy. Xıdovənd bəştə və`də xilof nibebəşe. əmmo məxloği veyni zıneydənin.

يَعْلَمُونَ ظَاهِراً مِّنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ (7) 

(Millət)fəğət çı dınyo jimoni zohiri zıneydən və əvon çı axırəti dınyoku ğafilin.

Vəynə ayəon çı muminon bə mışrikon bıə ğələbə və`dəku bəhs kardedəbe. ın ayəon hamyedə: ha məxloğ ha! bə Xıdo doə və`də şək-şubhə məkənən və Xıdovəndi ım və`də ğətiye və əv bəştə və`də xilof nibebəşe.

Həlbəttə, bə Xıdo imonışon nıbə kəson ya çəvon imon zəyif bıə kəson, bə Xıdo və`dəon xatırcəm nin. zira əvon ilahi elm, hikmət iyən ğudrətiku xəbəşon ni və fəğət zohiri maddiyati səbəbon vindedən və ğələbə iyən məğlubiyyəti de maddiyə təhlili təfsir kardedən. çun əvon çı axırətiku ğafilin və həmmə çiyon de dınyəviyə məhdudə eynəki vindedən və ıştəni çı aləmon həyğəti zıneyku məhrum kardedən. Çın ayəonku umutedəmon:

1-bə və`dəon xilof beşey sərçəşmə, adətən cəhl, ocizəti iyən peşmonətiye. qıləy holədə ki, Xıdovənd çı qırd vırəonku pok iyən mınəzzəhe.

2-bə dınyo iyən maddiyə amilon dıl dəvastey, insoni səthi iyən tənıskə fiki soyb bəkay.

3-axırətiku ğafil bıey rəğ-rişə, bə dınyo zohiri dığğət kardey iyən bəy dıl dəvasteye.

أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَإِنَّ كَثِيراً مِّنَ النَّاسِ بِلِقَاء رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ (8) 

Ayə əvon ıştə vucudi barədə fik-fam(təfəkkur) nıkardeşone ki, Xıdovənd osmonon iyən zəmini iyən çəvon miyono bıə çiyon, ğərəz bə həxı əsos iyən bo qıləy mıəyyənə zəmoni co çi ofəyəşni? və beşək məxloği veyni bə deştə pərvərdıqori(ğıyoməti ruji) vindemoni kufr kardedən.

In ayə bənə Kərimə-Ğıroni co ayəon, insononku dəvət kardedə ki, çı hestemoni aləmi barədə fik-fam iyən təfəkkurkəyn və çəvonku tələb kardedə ki, bəştə ağl iyən vijdoni ovardkəyn. həyğətən, kon kəsi osmonon iyən zəminış ofəyə? ayə ın xılğət behədəf iyən hədərəy? ayə dınyo qıləy mıəyyənə sıftəş ni? ayə bovə karde bəbe ki, inson ağılmand iyən şuurin bıbu  iyən  çəy koon bə proqrammə əsosbıbu, əmmo çəy qədə məhsulonku qıləyni inson bıəəzəmətinə hestemoni aləm, bə şuur iyən tədbiri əsos idorə nıbu?

Həlbəttə, bə dınyo dıl dəvastə ziyodə insonon, axırət iyən ilahi ədolətinə məhkəmədə hozzı bıey inkor kardedən ta deştə qımoni, rohət iyən hostonə formədə bə dınyo ləzzəton bırəson. əmmo fik iyən əndişə soybon, hestemoni aləmi sistemi, bə qıləy məntıği iyən dırıstə hədəfi əsos zıneydən və etığodışon heste ki, ın xılğət bə qıləy mıəyyən iyən istidlolə soxtemoni əsose ki, ım çı dınyo xalıği hikməti bəyon kardedə.

Çın ayəku umutedəmon:

1-islom, insononku bo hestemoni xılğəti barədə təfəkkur kardey dəvət kardedə ta çəvon imon bə mərifəti və zıney əsos, səhih bıbu.

2- xılğəti həm hədəfış heste və həmən qıləy mıəyyənə zəmonış heste.

3-ğıyoməti inkor kardey, bə məntıği iyən istidlolinə fiki əsos ni, bəlkəm çəy rəğ-rişə bə dınyo dıl dəvastey iyən əy əbədi zıneye.