731-ə hissə-Rumi surə-9-13 şərifə ayəon

731-ə hissə

أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَاءتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (9) 

Ayə zəmini dimisə seyr nıkardeşone ta bıvindon çəvon bənav bıə kəson ağıbət çokonə be? əvon çımonsə vey zumand bin və zəminışon pevuşkıniye iyən çımon ovdonə kardey bənav, əvışon obod karde və çəvon peyğombəron de(mecuzə) ruşinə dəlilon bəçəvon soyəx omin(əmmo əvon inkor kardeşone və bə Xıdo ğəhri dıço bin) çən, Xıdovəndi bəvon sıtəmışon nıkarde, bəlkəm əvon ıştən bəştə sıtəmışon karde.

ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤُوا السُّوأَى أَن كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَكَانُوا بِهَا يَسْتَهْزِئُون (10) 

Peşo bə bədə koon mırtəkib bıə kəson ağıbət ım be ki, Xıdo ayəon təkzib kardeşone və hejo bəy məsxərə kardedəbin.

Navnə proqramədə votemone ki, Xıdovənde-Aləm çı osmonon iyən zəmini xılğəti həxədə əndişə iyən təfəkkur nıkardə kəson tənğıd kardedəbe və çəvonku tələb kardedəbe ki, hestemoni sistemi barədə fik-famkəyn ta çəy qıləy hədəfi dumo bıey sərəson və bızınon ki,ın soxtemon bə həxı əsos ofəyə bıə.

In ayəon hamyedə: şımə boçi çı dəvardə nəslon tarıxiku ibrət peqəteydəniyon? çıro bə dınyo mıxtəlifə vırəon səfə kardeyədə, bə navkonə millətonku mandə xərobə vırəon erəxeydənin və çəyku pand qətedənin? ə ğovmon ki, çəvon plantasiyə sahəon, ovdonə bıə iyən ziyodə məhsulış bıə boğonışon hestebe və əvon veyə sərvəti soyb bin. əmmo əvon bə həxı inkor kardey iyən bə yavə koon mırtəkib bıey xoto, bə həlokət rəsin və çəvonku fəğət çəvon xərobə vırəon mandə.

Im həlokət bəştə kardə zılmi nəticə be. zira islomi fərhənqədə həm bəştə, həmən bə co kəson bıə zılmi, hiç qıləyni cayiz ni. əmmo humanizmi məktəbədə çımi əkse ki, voteydən: sovə bə cokəson əzob-əziyyət doey, insoni dıli kon koş piyedə əncom doey bəzıne. islomi mədəniyyətədə insoni hətta bəştə həm ziyon rosney həxış ni, ısət çı bımando bə cokəson. həlbəttə, insoni bəştə jıə vey barzə ziyon, ıştə ağl iyən vijdonisə lınq noeye ki, ım həm insoni deştə ağl iyən vijdoni pəydu kardə  bə həyğəton inkori boyis bedə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-bə antik iyən ğədimə məkonon səfə karde, dəvardə etnoson tarıxi mıtoliyə kardey iyən çəvonku ibrəti dərsi peqətey, çı Kərimə-Ğıroni təkid kardə vırəonkuye.

2-tarıxi hadisəon qıləy mıəyyənə usul və ğaydəşon heste və bəbe çı dəvardə tarıxiku bo vəoməy qıləy dərs umuti və bəhrə bobəy.

3-çı milləton hərəbaxtəti fəğət çı ğudrət,ovdonəti iyən zohiriyə inkişofi sayədə ni, bəlkəm həyğiyə baxtəvərəti rişə, bə Xıdo imon iyən bəçəy pəyğombəron pemandeye.

4-bə qıno isror kardey, əy tikror və dəvom doey, insoni yavə ağıbət bəkay və oxoyədə əv həxı inkor iyən məsxərə bəkay.

اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (11) 

Xıdovənd xılğəti bino kardedə, peşo əy tojə(oj) kardedə. bə zəmon bəçəy tərəf oqoedıney bəbiyon.

وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُبْلِسُ الْمُجْرِمُونَ (12) 

Və qıləy ruj ki, ğıyomət bərpo bəbe, qınokoron noumu iyən ğəmqin bəbeyn.

وَلَمْ يَكُن لَّهُم مِّن شُرَكَائِهِمْ شُفَعَاء وَكَانُوا بِشُرَكَائِهِمْ كَافِرِينَ (13) 

Və boəvon çı şərikonku hiç qıləy şəfi(şəfoətəkə) nibəbe. və əvon(həmonə ruji) bəştə şərikon kofir bəbeyn.

Bə Kərimə-Ğıroni ayəon əsos, marq çı insoni bın dınyoədə jimoni oxoye və ğəb bə co qılə dınyo kuç kardeyro qıləy bəy. çoko ki, çı inə zandemon, çı insoni ıştə moə ləvədə jimoni oxoye və bə ın dınyo varid bıey bəy.

In ayəon hamyedə:şımə bın dınyoədə xılğət iyən mardey, deşmə ixtiyori bıəni və ni. şımə de Xıdovəndi tələbi iyo oməşon və deçəy piye çın dınyoku bəşiyon. şımə ğıyoməti ruji duborə və sənibəton jimon həm, qıləy dıli piyə çi ni və şımə çı bıpyione ya nıpyione, əyo hozzı bəbiyon. çən, qıləy kokənən ki, şımə əyo daston təyli nıbu və ıştə dəvardə koonku peşmon məbənən. bə şəxson, əşya və bə ım dınyo ayid bıə çiyon ziyodə dıl dəmavəstənən ki, əyo hiçkəs iyən hiççi bəşmə dardi dəvo nibəkay.ımruj fik kardedon ki, mıəyyən şəxson ğıyoməti ruji bəşmə dodi bərəseyn, həmonə ruji şımə dəbərəsiyon ki, çəvonku boşmə hiççi beşıni və şımə nicoti koyədə çəvon hiç qıləy rolışon nibəbe.

Bəle, mışrikon ki, bıton ğıyoməti ruji ıştə şəfi iyən şəoətkə hisob kardedən, əyo səbərəseyn ki, ım beconə əşyaon çı aləmi idorə koonədə hiç qıləy təsir iyən rolışon ni və umumən çəvon hiç qıləy erjışon ni. həm çəvon şəfoətiku noumu bəbeyn və bə dardı-ğəmi giriftor bəbeyn və həmən çəvon bə ilahi lutf və rəhməti hiç qıləy umuşon nibəbe. zira əvon dınyoədə jıqo de pəyğombəron mıxolifət iyən deşımonəti kardedəbin ki, həni çəvon ğıyoməti ruji bo Xıdovəndi rəhməti ğəbul kardeyro, hiç qıləy umu vırə mandəni.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-Xıdovənde-Xalıği hestemoni aləmi sistemış bino kardə və əv bəçəy tərəf həm obəqarde. çın koyku ğafil bıey, vəoməyədə bə insoni peşmon iyən  noumu bıey boyis bəbe.

2-dınyoədə çı qınokor iyən mucrimon şoyvonəti və məstı-xumorəti, bəmə təsir nıkəy. zira ğıyoməti ruji qıləy vey ğəmqinə ruj əvoni çəş kardedə.

3-dınyo du iyən beəsosə əloğə və eşğon, ğıyoməti ruji bə kin-kudurəti iyən nifrəti təbdil bəbe və xiyoliyə şəfoətəkəyon inkor kardey bəbeyn.