735-ə hissə-Rumi surə-27-29 şərifə ayəon

735-ə hissə

وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (27) 

Əv əkəse ki, xılğəti bino kardedə. peşo əy(ijən oqordıneydə) oj kardedə. və ın ko boəy vey hostone və osmonon iyən zəminədə vey barzə(zumandə) ğudrət bəy məxsuse və əv zumand iyən hikməti soybe.

Dəvardə çandə qılə proqramədə Kərimə-Ğıron bə Xıdovənde-Aləmi hestemoni-aləmədə bıə bə çandə qılə ayə iyən nışonəon işorə kardeşe. ə ayəon ki, çı Xıdovəndi benəhoyətə elm,ğudrət iyən hikmətiku hikoyət kardedə. ın ayə çə bəhsi dəvomədə bə miadi bəhsi işorə kardedə və hamyedə: həmonə Xıdo ki, xılğətış bino karde, ğadire ijən sənibəton əy ğıyoməti ruji oqordıno.

Deməkə ki, bo Xıdo çı hiç qıləy ko hoston ya saxt bıey mənoş ni və koon hoston iyən saxtəti bəmə insonon ayide ki, bə ziyodə məhdudiyyəton dıçomon. əmmo Xıdovənde-Xalığ bın ayədə çəmə insonon zıvonədə sıxan voteydə ta əy ğəbul kardey bo əmə vey hoston bıbu.liza hamyedə: ısət ki, şımə insonon miyono sənibəton xəlğ kardey vey hostone, ayə hiç qıləy məhdudiyyətış nıbə iyən çı qırd kəmolaton soyb bıə Xıdo, bə ın ko ğadir ni?

Çın ayəku umutedəmon:

1-Xıdovəndi sıfəton çı insoni təsəvvır iyən bəyonisə bəpeye və hiçkəs iyən hiççi deəy mığoyisə kardey nibəbe. əv həmmə cəhətiku çı insonisə barze.

2-ilahi hikmət tələb kardedə ki, bəbe mardey bədiqə co qıləy dınyo həm movcud bıbu və insoni tale de mardey bə oxo nırəso.

ضَرَبَ لَكُم مَّثَلاً مِنْ أَنفُسِكُمْ هَل لَّكُم مِّن مَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُم مِّن شُرَكَاء فِي مَا رَزَقْنَاكُمْ فَأَنتُمْ فِيهِ سَوَاء تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنفُسَكُمْ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (28) 

Xıdovənd şımə ıştəniku boşımə iqlə misol jeydə. ayə çəmə boşımə ruzi kardə çiyonədə ıştə nokəonku şərikon ğəbul kardedon ta əvon rızğo-ruziyədə deşmə mısovi(və şərik) bıbon? və ayə çoko şımə iyəndeyku tarseydon, ıştə nokəonku(həm) tarseydon? əmə jələvoni ıştə ayəon bo ıştə ağli oko doə ğovmi şərh(izoh) kardedəmon.

Mışrikon çı Xıdo məxloği boəy şərik qəteydəbin və əvoni bənə Xıdo bə aləmi koon təsirəkə ğudrəti unvanədə hisob kardedəbin. ın ayə bo mışrikon ım nodırıstə fiki inkor kardeyro, çı insononku qıləy ğəşənqə misol jeydə və hamyedə: ehanə şımə ıştə nokəon malik bıbon, ayə bəvon ım həxı doydon ki, əvon bəşmə mol-əmvoli mıdoxiləkəyn? ayə şımə əvoni ıştə şərik ğərol doydon və bəvon ım həxı doydon ki, əvon şımə molonku çoko piyedəşone oko bıdəyn? Çokonə şımə ıştə nokəon deştə i cərqədə ğərol doydəniyon, əmmo bənə şımə çı Xıdo co məxloğaton bıə çiyon de əy i cərqədə zıneydon və bəvon həx doydon ki, bə Xıdo koon mıdoxilkəyn? Şımə çıro Xıdovəndi xılğəti mıxtəlifə koonədə bıə ğudrəti bəvon nisbət doydon?

Ehanə keynə şımə mılkədə bıə kəson,şımə şərik bıbon, Xıdo ofəyə məxloğ həm çəy şərik bəbeyn. əmmo əgər şımə icozə doydəniyon ki, əvon şımə mılkiku oko bıdəyn? Ehanə şımə icozə doydəniyonbu, çən çokonə ğəbul kardeydon ki, Xıdo məxloğ çəy izn nıbə holədə bə Xıdo koon mıdoxiləkəy?

Çın ayəku umuteydəmon:

1-insoni vijdon çəy həmməysə vey çokə ğazi və hukmədəy. əmmo insonon çəvon dasti jiyədə bıə və bənə əvon inson bıə fəhlə iyən koəkəon boştə şərik ğərol doydəninbu, çən çokonə bənə Xıdo nıbə və çəy məxloğ bıə çiyon bo Xıdo şərik hisob kardedən və deəy i restədə zıneydən?

2-Kərimə-Ğıroni ayəoon de insoni məntığ iyən ağli i səviyyədə sıxan voteydə və hejo insoni bə ıştə ağliku oko doey dəvət kardedə.

بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْوَاءهُم بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَن يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَا لَهُم مِّن نَّاصِرِينَ (29) 

Bəle, zılm kardə kəson elmışon nıbə(bexəbə) bəştə həvaye-həvəson tabe bıən. çən, Xıdo əy bə zəlolət eğandə kəsi, konkəs hidoyət kardey bəzıne? Boəvon hiç qıləy koməqəkə nibəbe.

Navnə ayə dəvomədə, Xıdovənde-Aləm qıləy misol jeydə ki,ağl iyən məntığ əy ğəbul kardedə. ın ayə hamyedə: bo Xıdo şərik ğəbul kardə kəson, çı ağl ioyən məntığiku bə diyəron iyən əvon bəştə həvaye-nəfsi tabeyin. əvon hiç qıləy elmiyə dəlil nıbə holədə, çı şəriki dumon və nəticədə vey dıjdə sıtəmi bəştə rəvo zıneydən.

Iştə ağl iyən elmi bə kəno noə kəson, bəştə nəfsi piyə çiyon tabeyin. çəvon koon oxoy ıme ki, əvon ıştə roy gin kardedən və həni boçəvon hidoyət bıey həm hiç qıləy umu vırə mandəni. zira çı hidoyəti şərt,bo həyğəton famero ıştə ağl iyən məntığku oko doeye ki, insoni bə elm iyən aqahəti rosneydə. əmmo bə həyğəton dərk kardey hozzı nıbə iyən ıştə həvaye-nəfsi dumo bıə kəson, bəştə dıli piyə çiyon tabeyin, nəinki, bəştə ağli tabeyin. Çanədə ki, inson jıqo bıbu, həni ro pəydu kardey zıneydəni və hiçkəs kardey zıneydəni bəy koməqkəy. illa ki, əv ıştən ıştə həvaye-nəfsiku dast bıkəşo və ıştə ağliku oko bıdo.

Çın ayəku umutedəmon:

1-tohidi sərostə royku inhirof bıey, inov bəştə zılm kardeye və islomi məktəbədə bəştə zılm kardey qıno, bə cokəson sıtəm kardeysə bəkam ni. zira ım zılm bə Xıdo iyən bəçəy peyğombəri zılm kardey dumo ıştə vardedə.

2-bo Xıdo şərik ğayil be ki, ımrujnə buddizm iyən hinduizmi məktəbədə de mıxtəlifə insoni, heyvoni iyən heykəlon formədə dəvomış heste, çı bəşəri ısətnə tojə əsri cohiliyyəti əsri nışon doydə. ımrujnə bəşər qırd koonədə de ağl iyən elmi əbzori inkişof kardedə, əmmo çı hestemoni aləmi məbdə barədə bıə bovəonədə, bə nodonəti iyən xorafati dıço bedə.