736-ə hissə-Rumi surə-30-34 şərifə ayəon

736-ə hissə

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (30) 

Çən, de bə həxı meyl bıə bə ım dini tərəf dim bıqət. (ım)ilahi fitrəte ki, Xıdovəndi məxloğış bəçəy əsos ofəyəşe. ilahi xılğəti əvəz kardey nibəbe. sabitə din ıme, əmmo məxloği veyni zıneydəni.

Çandə qılə bərnomə bənav, Kərimə-Ğıron bə Xıdovəndi vucudi nışonəon iyən bəçəy osmon və zəmini xılğətədə bıə elm iyən ğudrəti işorə kardedəbe. In ayə hamyedə: çı təbyəti soxtemoni nışonəonsə əlovə, bə insoni daxili dığğət kardey həm insoni bə Xıdoşınosi tərəf bardedə. zira çı qırd insonon botın bə Xıdovənde-Mutəali qıləy ğadirə Xalığ bıey şoydəti kardedə.

Xıdovənde-Aləm bın ayədə çı islomi-peyğombər iyən qırd imoni əhliku tələb kardedə ki, nəinki fəğət de zıvoni iyən zohiri surətədə, bəlkəm deştə botın iyən dıli bə həxə ayini tərəf dim bıqəton və çı harcurnə inhirof və kəcətiku bə diyəro bımandon. təbiiyə surətədə həmmə osmoniyə dinon Xıdovəndi tərəfiku nozil bıən. əmmo de təəssıfi çəvon veyni bə inhirofi dıço bıən və məxloği bə hərəbaxtəti tərəf bardə ıştə həyğiyə royku mınhərifış kardə.

In ayə hamyedə: fəğət dini islome ki, sabit, ğoym iyən təhrif nıbə holədə mandə. qıləy din ki, insoni xılğətədə bıə de ilahi fitrəti həmahənqe. çoko ki, insoni zot de zəmoni  dəvarde əvəz bedəni iyən və həmmə insonon har qıləy zəmon iyən məkonədə zotışon iye. Xıdovəndi bo bəşəri səodətiro nozil kardə çi həm sabit iyən əvəz bıənin ni və dini islomədə ki, oxonə osmoniyə dine, təcəlliş pəydu kardə. həlbəttə milləti veyni çın həyğətonku bexəbən.əvon bə dini islomi dığğət kardey əvəzi, bə bəşəri ıştən soxtə co məktəb iyən dinon soyəx şedən ki, ya ziyodə noğisətiyonışon heste və ya bə dinon pemandedən ki, əvon ıştə həxə royku mənhərif bıən və ım əvoni bə məğsəd nibərosne.

Çın ayəku umutedəmon:

1-Xıdovənd insoni zotış joqo ofəyəşe ki, bə həxı tərəf meylış heste və çı botıliku xoşış omeydəni. osmoniyə din həm bə həxı əsos bərpo bıə və bəçəy tərəf meyl pəydu kardey qıləy fitriyə koye.

2-fitriyə ko, bə dığğət iyən əməli ehtiyocış heste. jıqo nıbu, bə ğəflət iyən viro bekardey boyis bəbe. dini əsos, qıləy fitriyə koye. əmmo bəbe çəy təlimonku oko bıdəy ta çəmə vucudədə sabit bımando.

3-insoni təkvini soxtemon de ilahi təşriyi sistemi həmahənqe. zira har dıqlə çı iqlə mənşəku sərçəşmə peqəteydə və çəvon miyono hiç qıləy ziddiyət movcud ni.

مُنِيبِينَ إِلَيْهِ وَاتَّقُوهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (31) 

(Şımə həm)Bəçəy tərəf dim bıqətənən və çəyku bıtarsənən iyən nımoji bərpokənən və çı mışrikonku mətarsənən.

مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعاً كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (32)‏

Çə kəson ku ki, ıştə dinışon co iyən pərokəndə kardə və dastə-dastə bin. və bə firğəon təğsım bin və har qıləy qrup bəştə nəzdədə bıə çiyon şoyvonəti kardedən.

Navnə ayədə votemone ki, harçənd din qıləy fitriyə koye, əmmo hejo ım təhlukə movcude ki, inson ımi ıştə viro beko. liza ın ayə hamyedə: har zəmon ki,ç ın royku mınhərif biyon, bə Xıdo tərəf oqardənən ki, ım ıştən hejo bəştə zot iyən fitrəti tərəf oqardey bə hisob omeydə. peşo bə dini hifz kardeyro çandə qılə dəstur doydə: qıləyni bə təğvo rioyət kardey iyən çı qınoku bə diyəro mandeye. co qıləyni çı nımoj iyən dıvo ğolibədə dayima de Xıdovəndi rabitə oqəteye ki, ehanə bə ım dıqlə əsli dığğət bıbu, inson hiçfaxti ıştə etığod iyən əməlonədə bə şırki dıço nibəbe.

Ayə dəvomədə bə şırki nəticəonku qıləyni işorə kardedə və hamyedə: şırk camiyədəbə təfrığə iyən çandə qılə dastə bıey boyis bəbe və hakəs bə Xıdo şərik zınə çi dıl dəvasto, ıştə jimoni xoşbaxtəti həm çəyku tələb kardedə. qıləy holədə ki, əgər çı bəşəri qırd şəxson ıştə əğedə iyən əməli bə tohidi əsos bərpokəyn, həni camiyədə hiç qıləy ixtilof iyən ziddiyyət movcud nibəbe və bəşəri camiyədə vəhdət iyən ibemon hukmronəti bəkay.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-bə dini tərəf fitriyə meyl, qıləy surətədə insoni vucudədə zizə kardedə iyən səmərə doydə ki, əv çı nımoj, təğvo, sitoyiş iyən tobə əhl bıbu.

2-tohid çı bəşəri vəhdət iyən ibemoni amile və şırk çı insonon miyono təfrığə iyən çandtirəti amile.

3-cəmiyyətədə təfrığə və çand tirəti, çı tohidi xəttiku bə diyəro mandey iyən bə şırki dıço bıey nışonəy.

وَإِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُم مُّنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُم مِّنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِيقٌ مِّنْهُم بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ (33) 

Hafaxti bə milləti qıləy zərəl bırəso, tobə kardə holədə ıştə pərvərdıqori vanq jeydən iyən bəçəy tərəf oqardedən. əmmo çoko Xıdovənd ıştə tərəfiku qıləy rəhmət bəvon çaştovnedə, çəvonku i dastə bəştə pərvərdıqori şırk kardedən.

لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (34) 

Tainki, ijən sənibəton bəvon baxş kardə çi kufrkəyn. çən, bəhrə bobənən ki, rəyrə bəzıniyon.

Vəynə ayəon dəvomədə ki, insoni fitrətən Xıdoşınos bıey barədə be, ın ayə bə insoni jimonədə bıə nışonəonku qıləyni işorə kardedə və hamyedə: hafaxti insoni jimonədə əv de qıləy problem iyən mısibəti dim bə dim boy və cokəson bın koyədə bəy koməq kardey nızınon və əv noumud bıbu, bə Xıdo tərəf dim qəteydə və çəyku ıştə muşkilon həll kardeyış piyedə. bın holədə inson bəştə ğəfləti xoto yodo bekardə çi, bəştə yod vardedə. liza ıştə ğəflətiku oqardeydə vəXıdovəndikuş piyedə ki, çəy problemon bərtərəfkəy. əmmo çoko Xıdovəndi lutf iyən rəhmət bəçəy tərəf oqardeydə, ijən Xıdo ıştə viro bekardedə və ıştə problemi həlli səbəbi, co illət və amilon zıneydə. əgər ım nunkurəti ruhiyyə insoni jimonədə dəvom pəyduko, çı dınyo nemətonku bəhrə bardə holədə, əv, bə qıləy yavə ağıbəti giriftor bəbe və əy qıləy çokə ağıbət çəş kardedəni.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-millətiku i dastə fəğət saxti iyən mısibətonədə Xıdovəndi bəştə vir dəğandən. quya əvon Xıdoşon fəğət ıştə problemon faxti piyedəşone. əmmo co faxti bəy ehtiyocışon ni.

2-saxti iyən fişaron faxti, ğəfləti ğobar bə kəno jıey bedə və inson bəştə Xıdoşınosi əsl iyən fitrəti tərəf oqardedə.

3-cəh-cəlol iyən qlamurinə jimon, Xıdo çı viro bekardy zəminə hozzı kardedə və çı kufr iyən nunkurəti ruhiyyə zumand kardedə.