738-ə hissə-Rumi surə-39-42 şərifə ayəon

738-ə hissə

وَمَا آتَيْتُم مِّن رِّباً لِّيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِندَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُم مِّن زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ (39) 

Və şıməçı(riboxorə) məxloği moli ziyod bıeyro ribo unvanədə doə çi, Xıdo palu hiç qıləy bərəkətış nibəbe. və şımə zəkoti unvanədə doə iyən Xıdo rizoyəti cəlb kardeyro bıə çiyon, çən, əvon vey bərəkətin bəbe.

Vəynə bərnomədə oxonə ayə ki, bəy işorə kardemone, bə ehtiyocinə şəxson infoğ və baxş kardeyku iborət be. əmmo ın ayə infoği bo Xıdo iyən ğeyri Xıdo bahəm mığoyisəş kardə və hamyedə: şımə bə cokəson doə çiyon, ehanə bo Xıdo rizoyəti cəlb kardeyro bıbu və co qıləy niyyəton nıbu, çəy əcro-mıkofot bə Xıdovəndi ohdəy ki, əv, əy çandə kərə ziyod bəşmə əto bəkay. əmmo əgər şımə bə milləti bıə koməq bo Xıdo xoto nıbu, bəlkəm şımə co qıləy hədəfon bıbu, məsələn çı məxloği mol-əmvol ziyod bıbu və çəy i baxş həm bəşmə ıştəni oqardo, çun bo Xıdo xoto bıəni, həni Xıdo bəşmə hiç qıləy mıkofot nibədoe.

İkəs ki, pul bə ğarz doydə və niyyətış ım bıbu ki, ıştə puli bə dumo sıə faxti ıştə doə pulisə əlovə tikəy vey bəstəne, bın holədə çı cokəsi ehtiyocış bərətəfəış kardə, əmmo çun çəy hədəf ıştə puli ziyod kardey bıə, əve Xıdo palu boəy hiç qıləy əcr və mıkofot nibəbe.

Çın ayəku umutedəmon:

1-infoğ iyən ğarzi pərdaxt kardeyədə, muhimmə məsələ çı pərdaxt kardə kəsi niyyət və fike, nəinki, çəy miğdor və nov.

2-bə koon ğeymət və etıbor baxş kardə çi, bəvonədə ilahi niyyəti movcud bıeye ki, ehanə ım niyyət nıbu, çə koon hiç qıləy erjışon nibəbe.

3-dınyo qıləy vıjore ki, i dastə odəm de milləti muamilə kardedə ta bə qıləy mənfəəti bırəso və co qıləy qrup de Xıdo muamilə kardedə ta bə uxrəviyə əcri bırəso.

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَفْعَلُ مِن ذَلِكُم مِّن شَيْءٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (40) 

Xıdovənd əkəse ki, şımənış ofəyə, peşo bəşməş ruzi doe. çən, şıməni peşo bəkışte. çən, ijən şıməni bəyji bəkay. ayə şımə bo Xıdo şərik qətə kəsonku ki çın koonku i zərrə(həm) əncom doey bəzıne? əv boəy şərik qətə bıə çiyonsə mınəzzəh(pok) iyən vey barze.

In ayə bə Xıdovəndi hestemoni aləmədə bıə bemislə roli işorə kardedə və hamyedə: şımə xılğət, şımə jimoni faxti rızğo-ruzi, şımə marq və ijən ğıyoməti ruji şımə sənibəton xəlğ bıey, qırd ımon de i bıə Xıdo dastiye. çıro şımə kali əşyo iyən şəxson bo Xıdo şərik ğərol doydon? ayə çəvon bəşmə ayid bıə jıqo koonədə qıləy rolışon heste? əgər bəfaxti iyən holı-hozırədə bıə mışrikon bə sıvolon fikkəyn, çəvon cəvob mənfi bəbe. zira əvon ruşinə formədə dərəseydən ki, çəvon pərəstış kardə çiyon çəvon jimon iyən mardeyədə hiç qıləy rol ifo kardedənin və əvon fəğət bəştə dədə-bobon dini tabe bıey xoto, jıqo qıləy beconə çiyon pərəstış kardedən və əvoni mığəddəs zıneydən.

Çın ayəku umutedəmon:

1-şımə dəvardə, ısət iyən ayəndə bıə rızğo-ruzi çı Xıdo dastədəy. çən, fəğət çəy bandə bıbəmon iyən co çiyon boəy şərik məzınəmon.

2-təbiyi ğanun iyən səbəbon Xıdo məxloğ bızınəmon, nəinki, çəy əvəzi. ğeyri ilahi ğudrəton mıstəğil nin və əvon hətta qıləy vey hırdə çi xəlğ kardeyku ocizin.

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (41)‏

Bə milləti əncom doə koon xoto fəsod hışki iyən dıyoədə oşko be. ta(Xıdovənd) çəvon kali əməlon cəzo bəvon bıçaştovno. ğasbu(əvon bə həxı tərəf) oqardon.

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلُ كَانَ أَكْثَرُهُم مُّشْرِكِينَ (42) 

Vuji: zəminisə seyrkənən, çən erəxənən şımə bənav çəvon veyni mışrik bıə kəson ağıbət çokonə be?

Navnə ayəon dəvomədə ki, çı mışrikon nodırıstə əğedəon bəyon kardedəbe, ın ayəon hamyedə: de bəşəri camiyədə fəsod iyən yavə koon buruz pəydu kardey əloğədor, çı milləton rəftoron və etığodonmiyono bıə mıstəğimə rabitə movcude. çı qırd problemon əsliyə rəğ-rişə ya bə Xıdo kufr iyən şırk, ya Xıdo yodo bekardeye. ikəs ki, ıştə koonədə Xıdo ıştə nəzədə nıqəto, bə qınon mırtəkib bıeyku hiç qıləy tarsış nibəbe və ıştəni, ıştə xıyzon iyən camiyə bəştə kardə nodırıstə koon ağıbəti dıço bəkay. ə nəticəon ki, çəvon kali qılə çı milləti dınyo iyən axırəti jimonədə zohir bedəiyən bəzi qılə həm ğıyoməti ruji milləti bə cəhəndımi tərəf şıkırneydə.

Kərimə-Ğıron bə mısılmınon sıfarış kardedə ki, dəvardə ğovmon tarıxi mıtoliyəkəyn və ya de kali ımrujnə etnoson jimoni mışohidə kardey, bə cəmiyyətədə bıə qınon və fəsodon dığğətkəyn. əvon bəbe bızınon ki, Xıdovənde-Aləm çı milləti bın dınyoədə kardə koon nəticə həmınə bın dınyoədə bəvon bəçaştovne ta ğasbu əvon oğo bıbon və ıştə cinoyətonku dast bıkəşon.

Imruj dınyo mıxtəlifə noxtəonədə çı kanə dıjdə mədəniyyəton əsəron mandən. ə fərhənqon ki, qıləy zəmon əvon çı yolə ğudrət iyən sərvəti soyb bin. əmmo bəçəvon zılm, isrof iyən dəb-dəbəninə jimoni xoto, ımruj çı miyoniku şıən və fəğət çəvon xərobə sarayon rizon mandən.

Odəmi dığğəti bəştə cəlb kardə çi ıme ki, Kərimə-Ğıron şırki çı qırd qıno iyən fəsodon rişə zıneydə ta bə ım nuktə təkidkəy ki, şırk çı həlokət və məhv bıey amile iyən bə bəşəri həyğiyə səodət iyən oroməti boyis bıə çi, tohid iyən bo i bıə Xıdo bandəçəti kardeye.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-çı insonon norəvo iyən bevəcə koon bə təbyəti soxtemoni təsir iyən təbiiyə bəloon bə əməl omeyədə rolış heste. ətrof muhitədə bıə fəsodon bə insonon yavə koon xotoe.

2-ətrof muhit, çı hışkiyədə və ya çı dıyoədə bıbu, çı bəşəri dastədə Xıdovəndi bəvon doə əmonəte. şək ni, Xıdoəndi bə insonon çın əmonətiku oko doey bəçəvon dıli çokonə piyey əsos, icozəş doəni.

3-seyro-səfə iyən səyohət, bə surətədə qıləy foydəş bəbe ki, bə insonon ibrəti dərsi boyis bıbu və islomi bımi ziyodə sıfarışış kardə.

4-ehanə çı camiyə insonon veyni bə fəsod iyən inhirofi dıço bıbon, həmonə camiyə bə ilahi ğəzəbi dıço bəbe və lozıme çə vırəku hicrətkəy.