743-ə hissə-Loğmani surə-1-6 şərifə ayəon

743-ə hissə

بسم الله الرحمن الرحيم

الم (1) 

Əlif. Lam. Mim.

تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ (2) 

Im, hikmətinə kitobi ayəonin.

هُدًى وَرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِينَ (3) 

Ki bə çokə ko əkəyon hidoyət iyən rəhməti boyis bedə.

Kərimə-Ğıroni 29 qılə surə de “muğəttəə hərfon” bino bedə və “loğmani” mıborəkə surə çın surəonku qıləyniye. muğəttəə hərfon Kərimə-Ğıroni əzəməti bəyon kardedə və əv çın əlifbo hərfonku təlif bıə iyən eyni holədə ilahi mecuzəy ki, hiçkəs ğadir ni bənə əy qıləy kitob biyəy. qıləy kitob ki,çəy ayəon bın surə iyən Kərimə-Ğıroni co surəonədə hikmətamizə kəliməonin.zira əv çı hikməti soyb bıə Xıdovəndi tərəfiku nozil bıə və vey ğoym iyən gəncine. bəvədə hiç cur qıləy botılə kəlimə movcud ni və ğərəz həxı co çi votedəni iyən fəğət bə həxə roy tərəf dəvət kardedə.

Harçənd Kərimə-Ğıron bo qırd insonon hidoyətiro omə, əmmo fəğət pok iyən çokə ko soyb bıə insonon çəyku bəhrə bardedən.nopok iyən yavə ko soybon, bo Ğıroni ayəon məsey həm hozzı bedənin və ya ehanə bəy quş bıdon iyən əy bahandon, çəvon rufon jıqo aludə və notəmiz bəbe ki, həxı ğəbul nibəkayn iyən çəyku dim bəqordıneyn.

Çın ayəonku umuteydəmon:

1-milləti hidoyət bəbe bə hikmət iyən bə ğoymə dəlilon əsos bıbu. bə həmonə dəlili əsose ki, Kərimə-Ğıron ıştəni Həkimə-Kitob hisob kardedə.

2-milləti irşod iyən hidoyət bəbe de rəhmət iyən məhəbbəti bə ico bıbu ta bəvon vey təsir bıno.

الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُم بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ (4) 

Əvon ki, nımoji bərpo kardedən iyən zəkot doydən və fəğət əvon bə axırəti yəğınışon hest.

أُوْلَئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (5) 

Əvon, çəvon pərvərdıqoriku bıə hidəyətədən və əvonin perəxəkəson.

In ayəon sıftədə “Muhsinin”(çokə ko soybon) kəlimə ki, vəynə ayədə oməbe, vəsf kardedə. jıqo ki,ehson iyən çokəti əməli iyən etığodiyə baxşış heste. çəy əməliyə baxş bə nımoj iyən zəkoti ayid bedə və çəy əğedəviyə baxş bə axırəti ruji imoni şomil bedə.

Umumən dini mədəniyyətədə ibodət iyən Xıdo pərəstış kardey, bə Xıdo ofəyə məxloği koon rəseyku co ni və ım dıqlə çı iyənde şərtonku bə hisob omeydə. məələsəf ımrujnə dınyoədə veyə fərdon hestin ki, nımoj, məçit, dıvo iyən ibodəti əhlin, əmmo bə beçiz iyən ehtiyocinə şəxson hiç qıləy dığğət kardedənin və qımon kardedən ki, çəvon əncom doə kulliyə ibodəton vəs kardedə.

Çımi mığobilədə həm i dastə insonon hestin ki, hejo çı ehtiyocinə şəxson problemon bərtərəf kardey fikədən. əmmo əvon bə dini dəsturon iyən nımoj və sıtoyişi hiç qıləy dığğət kardedənin. In ayə hamyedə: bə ilahi məxsusə hidoyəti ə şəxson şomil bəbeyn iyən bə hərəbaxtəti bərəseyn ki, çı zəkoti pərdaxt kardey iyən bə cokəson ehson kardeysə əlovə, bə Xıdo bandəçəti həm kardedən iyən nımoji əhlin və ıştə koon bə vırə rosneyədə, axırəti ruji ıştə nəzədə qəteydən.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-islomi fərhənqədə nımoj iyən zəkot iyəndeyku co ni. nımoji bərpo kardey iyən zəkoti pərdaxt kardey, bəbe dayima çı imoninə şəxson sirə və rəftoronku bıbu.

2-həyğiyə çokə ko soyb əkəse ki, həm çı milləti problemon həll kardey fikədə və həmən ıştə mənəvi cəhəto ozavziye fikədə bıbu. nəinki,qıləyni bıqəto co qıləyni vado.

3-hərəbaxtəti, bə Xıdo iyən ğıyoməti ruji imon vardey və bənə nımoj iyən zəkoti bıə dini vəzifəon bə vırə rosney girovədəy. beimonə əməl ya beəmələ imoni hiç qıləyni foydəş ni.

وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُواً أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِينٌ (6) 

Və millətiku kali qıləyni bihudə iyən sətasponə sıxanon hıryidən ta hiç qıləy elm nıbə holədə(cokəson) Xıdo royku bekəyn(çəvon ro dəqıjnon) və bəy məsxərəkəyn. bo əvon xarəkə əzob heste.

In ayə bə insoni ro dəqıjney boyis bıə vey muhimmə amilon qıləyni yəni bə botılə sıxanon işorə kardedə. tarıxiyə kitobonədə omə ki, kali ərəbi tociron bə ironi məntəğəon səfə kardedəbin və bənə Rustəm iyən İsfəndiyari əfsonəon iyən podşoon sərquzəştonku umuteydəbin. əvon bə Məkkə oqardey bədiqə, milləti ıştə qırdo cəm kardedəbin və voteydəbin: ehanə Muhəmməd(s) çı Ad iyən Səmud ğovmi hikoyəton nağl kardedəbu, əmə həm vey çokə dastonon bo şımə bəyon kardedəmon. əvon de ın roy vositə səy kardedəbin milləti çı peyğombər(s)-i ətrofiku volo-volokəyn və millət Kərimə-Ğıroni ayəon nıməson.

Çoko ki, kali xanəndə jenon de aşiğonə şeron iyən sətasponə nəğməon handey vositə, milləti bə peyğombər(s)-i dığğət kardey iyən bə Ğıroni ğəşənqə ayəon quş doeyku oqəteydəbin. əvon hətto bə peyğombər(s) iyən ilahi ayəon məsxərə həm kardedəbin iyən əy beğeymətinə çi zınedəbin.

In ayə hamyedə: ə kəson ki, de har qıləy ro milləti çı Xıdo royku oqəteydən və hiç qıləy məntığiyə dəlil nıbə holədə ilahi ayəon be ğeymətinə kəlom hisob kardedən və bəy istehzo kardedən, əvon bə şiddətinə əzobi dıço bəbeyn ki, oxoyədə dınyo iyən axırəti zıllət və xarəti boəvon bəmande.

Çın ayəku umuteydəmon:

1-insoni çı həxə royku bə diyəro kardə iyən bəçəy zəloləti boyis bıə harcurnə ahənqin ya bemusiğiyə sıxan, dini nəhyış kardə sıxanonin.

2-milləti, məxsusən cıvonon bə zəlolət eğandə amilonku qıləyni, bə botıl iyən bə Xıdo çı yodo bekardə iyən bə dınyəviyə şəhvəton sətasponey boyis bıə musiği və şeron quş doeye.

3-deşmon de islomi əndişə iyən əğedə mıborizə bardey xoto, hevujə surətədə çı botılə sıxanon və nıvıştəyon bıə fərhəngiyə əbzoronku oko doydə və əy çı film, teyatr və musiği formədə cəmiyyəti miyono tərvic kardedə.