752-ə hissə-Səjdə surə-7-9 şərifə ayəon

752-ə hissə

الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ (7) 

Qıləy kəs ki, çiçış ofəyə çokış ofəyə və insoni xılğətış tuliku binoş karde.

ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلَالَةٍ مِّن مَّاء مَّهِينٍ (8) 

Peşo, çəy nəslış exroc iyən bemiğdorə(beğeymətə) oviku ğərolış doe.

Navnə proqramədə Ğıroni ayəon de həmmə koonku aqah bıə və alimə Xıdovəndi dasti çı osmon iyən zəmini xılğəti və çəvon koon tədbiri barədə bəhs be. əmmo ın ayəon bə dıqlə nuktə təkid kardedə: iminə nuktə ıme ki, Xıdovəndi ofəyə harçi, ısət çı nəbotat ya heyvanat və insonon, bıbu, ımon qırd de vey çokə formə ofəyə bıən və çəvon xılğətədədə hiç qıləy noxsan və ayb ni.

Dıminə nuktə ıme ki, ın ayəon çı qırd ım məxloğati miyono, insoni qıləy məxsusə formədə zikr kardedə. zira Xıdovənde-Aləm iminə odəmış çı tul iyən oviku ofəyəşe və çəy əmandə nəslış de təvəllud iyən cinsi əloğə iyən de moə luz-ləvədə inkişofi vositə xəlğış kardə. ımi həm zikr kardey lozıme ki, insoni nutfə deməkə ki, zohirədə qıləy beğeymətin iyən exrocə oviku təşkilış pəydu kardə, əmmosoxtemon iyən huceyrə cəhəto bəvədə qıləy vey dəğiğ, fovğəl-adəzərif iyən mırəkkəbə jimon heste və ım ko çı aləmi pərvərdıqori elm, ğudrəti iyən əzəməti nışonəonku bə hisob omeydə.

Co qıləy nuktə ıme ki, bə darvinizmi təkamul nəzəriyyə əks ki, insoni inov çı Şampanze təkamuli məhsul zınedən, ın ayə hamyedə: de Xıdovəndi irodə iminə odəm mıstəğimən çı ov iyən xokiku ofəyə bıə və bın cəhəto çəy deçəy nəsli miyono qıləy tafut heste. çıro ki, iminə odəm ıştən çı tuliku ofəyə bıə, əmmo çəy nəsl çı nutfəku. qıləy holədə ki, bə Darvini təkomul nəzərəiyyə əsos, iminə odəm həm bəbe çı qıləy pı-moku ofəyə bıəbe və çəvon nutfəku xəlğ bıəbe.

Nəinki, çın surə 7-ə ayə, bəlkəm Kərimə-Ğıroni co ayəon həm bə ın mətləbi təkid kardedən ki, Odəmi(ə)-i pı-moş bıəni. məsələn, Ali-İmrani mıborəkə surə 59-ə ayədə İsa(ə)-i xılğəti(ki, pış nıbe) bənə Odəm(ə)-i xılğəti zııneydə(ki, çəy nə pış hestebe və nə mo) və çı tuliku ofəyə bıəbe.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-dınyo movcud bıə sistem, həmməysə çokə nizome. zira bə Xıdovəndi benəhoyətə elm, ğudrət iyən hikməti əsos ofəyə bıə və çəy noğis iyə aybin bıey barədə hiç qıləy dəlil movcud ni.

2-Xıdovəndi fəğət joqo ğudrətış heste ki, qıləy be erjin iyən noçizə oviku bənə insoni qıləy bə heyrəti boyis bıə iyən ğeymətinə məxloğ xəlğ kardedə.

3-Çun inson ov, tul iyən be ğeymətinə nutfəku ofəyə bıə, həni bəy loyığ ni əv bə xudbinəti iyən məğrurəti dıço bıbu.

ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً مَّا تَشْكُرُونَ (9) 

Peşo(çəy əndomış) bə insoni formə vardışe və ıştə rufiku bəy pu kardışe və boşımə quş iyən çəşon və dılon ğərol doşe. (əmmo)şıməku kali qıləyni şukr kardedən.

In ayə bə Odəmi iyən bəçəy nəsli xılğəti mərhələon işorə kardedə və hamyedə: Xıdovənde-Aləm insoni əndomış reçinə şikilədə ofəyəşe və bəy qıləy ğoymə cismış əto karde. peşo de bə insoni ruf əto kardey, əvış çı co məxloğatiku coş karde. iminə odəm çı giliku xəlğ bıey iyən bə insoni formə omey bədiqə, de Xıdovəndi irodə bə con iyən məxsusə jimoni malik be. çəy nəsl həm ki, de tobə ımruj dəvom pəydu kardedə, çoko ki, inə bətnədə nutfə ğərol pəydu kardə və çı ruşeymi əyo 9 manq ğərol qətey bədiqə, bə qıləy məxsusə həyoti soyb bedə.

Bəbe dığğətkəy ki, Xıdovəndi bın ayədə nisbət doə rufiku murad iyən məğsəd, bə insonon hədiyyə kardə həmonə məxsusə jimone və əvonış çı əmandə coninə məxloğiku coş kardə, nəinki, çı Xıdoku qıləy çi bə insoni hululış kardə, ovaştə. boçi ki, ım ko mumkin bıənin ni.

Co məxloğati həm çəş iyən quşışon heste, əmmo çı Xıdovəndi bə insoni əto kardə ruf boyis bedə ki, inson deştə hisson vositə bə dast vardə idrakon, çı co məxloağtisə vey bəpe iyən barz bıbu. zira Xıdovənde-Xalığ min cumlə bənə quş iyən çəşi bıə pencqıləninə hissonku əlovə, bə insoni ağl iyən dərki ğıvvəş həm ətoş kardə ta deçəy koməqi vositə, ıştə vində iyən məsə çiyon təhlilkəy və bə hestemoni aləmi hakim bıə ğanunon kəşfkəy. təbiiye inson ım ğanunonış çı fizikə, bioloqiya, kimiya iyən co elmon ğalibədə ofəyəşe və bəçəy əsos, bə çandə nov kəşf iyən ixtiraon dast ğandedə. liza hejo əv ruşd iyən inkişof kardə holədəy. qıləy holədə ki, çı co coninə məxloği jimonədə hiç qıləy əvəz bıey və co jimoni formə mışohidə bedəni. məsələn, ımruj həm meşi bızanq bənə de həzo sor çımi bənav bıə co meşi bızanqi kandulə soxteydə və bənə əy ifromədə anqivin hozzı kardeydə.

In ayə bə insoni zıney əbzoron vey muhimmə qılə, yəni bəçəy çəş, quş iyən ağli işorə kardedə ki, çəvon kali qıləyni zohiri və bəzi qılə botıni və bəçəş çiyedəni. təcrubi zınəyon və elmon de çəşiyən quşi vositə bə dast omeydə və istidloli iyən kulliyə elmon de ağli ro hosil bedə.

Təbiiye Xıdovəndi ım dıjdə neməton, bə şukr iyən təşəkkuri loyığe. əmmo de təəssıfi əksər insonon ıştə Xalıği çı yodo bekardedən və bəçəy neməton şukr kardedənin. əvon ki, bə Xıdovəndi şukr kardedən, çəvon ım şukr kardey çəy benəyətə ehson iyən neməton şə`nədə ni.

Çın ayəku umutedəmon:

1-insoni novi kəromət iyən şərofəti nışonəonku, bəy ilahi rufi pu kardey və bəy Xıdovəndi tərəfiku qıləy məxsusə jimoni baxş kardeye.

2-şukr kardey mığəddimə və vəsə, ıştəni iyən Xıdovəndi səhihə şikilədə zıneye. çanədə ki, ikəs ıştəni nızıno, Xıdo həm nibəzıne və çanədə ki, ıştə Xıdo nızıno, bəy şukr nibəkay.

3-inson dı bo`din iyən cəhətinə məxloğe. çəy itərəf maddiye və co tərəfış mənəvi və həlbəttə ım cəhət vey ğeymətin iyən lozıme. fəzilətin iyən şərofətinə insonon, maddi bo`di çı mənəvi cəhəti xıdmətədə oko doydən. əmmo exroc iyən befəzilətinə insonon mənəvi bo`di vadoydən iyən ıştə sə de maddi tərəfon tasponeydən.