757-ə hissə-Əhzabi surə-1-5 şərifə ayəon

757-ə hissə

De Səjdə mıborəkə surə bə oxo rəse, ısət Əhzabi mıborəkə surə bino kardedəmon ki ,Məkkədə nozil bıə iyən hafto se qılə ayəku iborəte. çın surə təxminən vist qılə ayə çı “Əhzabi” canqi barədəy ki, bə Mədinə şəhri ətrofədə qıləy xəndəxi kandey xoto, de ”Xəndəxi” canqi həm məşhure.

بسم الله الرحمن الرحيم

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيماً حَكِيماً (1) 

Ha pəyğombər ha! Xıdoku bıtars və bə kofir iyən mınofiğon itoət məkə ki, Xıdovənd əzın, hikməti soybe.

وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيراً (2) 

Və ıştı pərvərdıqori tərəfiku bətı vəhy bıə çi pemand ki, Xıdovənd bəşmə əncom doə çiyon aqahe.

وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلاً (3) 

Və bə Xıdovəndi təvəkkulkə iyən Xıdovəndi botı vəkil bıey vəs kardedə.

Çoko ki, tarıxiyə rəvoyətonədə omə, bənə Əbu-Sufyani bıə kali mışrikon yolon bə pəyğombər(s)-i voteşone ki, ehanə tı, çəmə xıdoonku dast bıkəşoş,əmə həm detı həni komom nibəbe iyən icozə bədomon ki, tı çı məxloği miyono deştə dini təblıği məşğul bıbuş.

Xıdovənd bın ayəonədə bəştə pəyğombəri moyizə kardedə ki, çəvon ım sozişkoronə təklifonku mığət bıbən iyən bəştə ayini təblıği xoto, de islomi deşmınon soziş məkənən və de şırk iyən kufri mıborizə koyku dast məkəşənən. həlbəttə, təbiiye ki, deşmınon həm ıştə məkrinə hiyləonku dast nibəkəşen. əve bəbe hejo bə Xıdo təvəkkul kardey lozıme iyən ıştə koon bəy aspardey kifoyət kardedə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-bə islomi zəyifəti boyis bıə de dini deşmınon bastə bıə harcurnə saziş və mığovilə, səhih ni və de ilahi təğva i omeydəni.

2-daxili mınofiğon de xarici deşmınon eyni həmfikədən və çəvonku bəbe hodi bıbəmon.

3-çı kofiron rizoyəti cəlb kardey əvəzi, bə dini təlimon pemandəmon. harçənd ım ko bəçəvon xoş həm nıvoy.

4-bə kofir iyən mınofiğon əmron nıpemandey iyən bə vəhyi roy tabe bıey, çandə qılə problemon buruz kardedə. əve mıxolifon mığobilədə çı səbr iyən mığoviməti vey zumandə xatırcəməti, bə muminon vey çokə vəkil bıə Xıdo, təvəkkul kardeye.

مَّا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءكُمْ أَبْنَاءكُمْ ذَلِكُمْ قَوْلُكُم بِأَفْوَاهِكُمْ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ (4) 

Xıdovəndi bo hiç kəsi çəy daxilədə dıqlə dılış ğərol doəni və hiçfaxti şımə zihar ğərol doə jimoni həmroon şımə moonış ğərol doəni. və(həmçinin) şımə boştə fərzəndəti peqətə kəson, şımə(həyğiyə) zoə ğərolış doəni. ım qıləy sıxane ki, şımə deştə zıvoni voteydon. və Xıdovənd həx voteydə və əve ki, bə(rostə) roy hidoyət kardedə.

Navnə ayəon peyğombər iyən muminon bə kofir iyən mınofiğon itoət kardeyku nəhy kardedəbe. ın ayə bə mışrikon xorafat ioyən inhirofon çandə qılə nımunəon işorə kardedə və hamyedə: Xıdovənd jıqo botılə koon təsdığ kardedəni. çən, çəvonku bə diyəro bımandənən. zira, iqlə dılədə dıqlə dustiyəti cəm nibəbe. de Xıdo dustiyəti de kofir iyən mışrikon dustiyəti bə ico ğeyri mumkine. ehanə şımə Xıdo boştə dust qəteydonbu, jəqodə bəbe bəçəy əmron həm tabe bıbiyon iyən dini deşmınonku bə diyəro bımandənən.

Cohiliyyəti əsrədə vey nodırıstə rəftoronku qıləyni ım be ki, hafaxti merd ıştə jeniku norohət bedəbe, bəy votedəbe: tı çımi bədiqə bənə çı moəş və çəy bədiqə deəy jenı-merdəti əloğə bərğərol kardedənıbe. qıləy holədə ki, jimoni həmro hiçfaxti bənə mo nibəbe. ım qıləy nodırıstə sıxan be ki, əvon bəştə jimoni həmroon nıfrəti sayədə ımi votedəbin.

Çə zəmoni xorafiyə bovəon co qıləyni ım be ki, hafaxti qılə hırdəni boştə fərzəndəti ğəbul kardedəbin, əy bənə ıştə həyğiyə fərzəndi hisob kardedəbin və çəvon zoon bıə qırd həx-huğuğon boəy həm ğayil bedəbn. əv ıştə pıətiku irs bardedəbe və çəy pıəti həm ıştə zoətiku irs bardedəbe. həmçinin ehanə çəvonku qıləyni çı dınyoku şedəbe, ya ıştə jenon təloğ doydəbin, çəvon de iyənde jeni izdivoc kardey hərom be.

Islom de ım cohilonə təfəkkuri mıborizə bardedə və çı həyğiyə fərzəndi de bə fərzəndəti peqətə bıə kəsi miyono fərğ noydə. məsələn, çı pəyğombəri boştə zoəti peqətə Zeyd ibn Harisi bəştə jeni təloğ doey bədiqə, Xıdoku əmr ome ki, pəyğombər deçəy co bıə jeni izdivockəy ta bıdə cohiliyyəti dovrani ım səhfə adət, bıdə idəfənin camiyədə ləğv bıbu.

Ayə dəvomədə bə qıləy kulliyə əsl və usuli işorə kardedə və hamyedə: de sıxan iyən kəlimə həyğiyə koon əvəz kardey nibəbe və bə bəçəy əsos qıləy pesoxtə ğanun noey nibəbe. məsələn, de çımı moə bənə çımı jeniye-kəlomi votey nibəbe qıləy çi həyğəti əvəzkəy. çoko ki, de əğıli boştə fərzəndəti peqətey, hiçkəs çı insoni fərzənd nibəbe.

Çın ayəku umutedəmon:

1-iqlə dılədə dıqlə bəyənde zidd bıə dustiyəti vırə nibəkay. dustiyəti, dumo ıştə bə ico bıey iyən itoət kardey bəvarde. ğərəz mınofiğə şəxson bə Xıdo bovə kardə kəs, de kofiron metodi hərəkət nibəkay.

2-fərzəndi de valideyni rabitə, qıləy həyği iyən təbiiyə rabitəy, nəinki, rəsmi iyən bə mığovilə əsos. liza, hətta çəvon mardey bədiqə həm çəvon rabitə bırniye bedəni.

3-sosyal iyən ayləvi ğanunonədə həxı de botıli miyono bıə meyar, dini iyən vəhyi təlimonin. əve de vəhyi i nıomə adət iyən rəsmon, bəbe bə kəno noey bıbu.

ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ فَإِن لَّمْ تَعْلَمُوا آبَاءهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَّحِيماً (5) 

Əvoni(bə fərzəndəti peqətə kəson) deçəvon pıon nomi vanqkənən ki, ım Xıdo palu vey ədolətine. çən, əgər çəvon pı zıneydəniyonbu,(jəqoədə) əvon şımə dini boon iyən dustonin. və çımi bənav səhf kardedəbiyon(əvoni ıştə fərzəndon zıneydəbiyon) boşımə qıləy qıno ni. əmmo şımə ıştə dılədə çı ğəsdo(joqo bıkoyn qınokoriyon) və Xıdovənd əbaxş, mehribone.

Vəynə ayə dəvomədə, ın ayə hamyedə: iştimayi iyən xıyzoniyə rəftoronədə bəbe jıqo əməlkəy ki, jıqo bızın şımə boştə bə fərzəndəti peqətə şəxs, eyni şımə ıştən həyğiyə əğıle. ehanə şımə çəy pı nomi zıneydon, əy deçəy pı nomi vanqkənən və əgər zıneydəniyonbu, əy ıştə diniyə boə ya dusti unvanədə təğdımkənən ta bıdə çı har dı tərəfi əsliyyət hifz  bıbu bımando və əv ıştən iyən co kəson fik nıkəyn ki, əv həyğətən şımə ıştən fərzənde.

Peşo ın ayə qıləy kulliyə ğaydə bəyon kardedə ki, ehanə bın koyədə şımə qıləy səhf iyən xəto əncom bıdon, Xıdovənd əy bəbaxşe, əmmo şımə ımi zıne-zıne iyən çı ğəsdo bıkoyn, jəqoədə bə Xıdovəndi əzobi giriftor bəbiyion.

Çın ayəku umutedəmon:

1-fərdon deçəvon pıon nəsəbiyə rabitə oqətəmon və bənə bə fərzəndəti peqətey bıə de mıxtəlifə niyyəton, əy əvəz məkəmon.

2-hətta deçəvon pıon mıəyyən nıbə şəxson həm bəbe de boəti formə iyən ehtıromi rəftorkəmon və çəmə həxımon ni cokəson təhğırkəmon.

3-bə cinoyəti irtikob beyədə iyən çəy cəzoyədə qahi faxti çə həmonə odəmi niyyət və çəy çı ğanuniku xəbədo bıey, veyə təsirış heste.