765-ə hissə-Əhzabi surə-35-38 şərifə ayəon

765-ə hissə

إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً (35)‏

Həyğətən, mısılmonə merdon iyən jenon və imoninə merdon iyən jenon və bə Xıdo muti bıə merdon iyən jenon və rostəvıjə merdon iyən jenon və səbrəkə merdon iyən jenon və təvozukorə merdon iyən jenon və infoğ(baxş) kardə merdon iyən jenon və rujə qətə merdon iyən jenon və Xıdo ziyod zikr kardə merdon iyən jenon, Xıdovəndi boçəvon(həmməy) məğfırət iyən dıjdə əcrış hozzı kardə.

Navnə bərnomədə Xıdovənd bə pəyğombər(s)-i jimoni həmroon iyən bə umum mısılmınon jenon ıştəni çı nopokə merdonku hifz kardeyro, qıləy dəstur və əmrış bəyon karde. ına ayə bə qıləy komilə insoni mıxtəlifə cəhəto yəni əxloği, etığodi xısusiyyəton, ısət çı merd bıbu ya jen işorə kardedə və qırd ım xısusiyyəton bə har dıqlə cinsi nisbət doydə ta nışon bıdəy ki, bə ilahi iyən insoni kəmolaton malik bıey cəhəto çı jeno-merdi miyono hiç qıləy tafut ni. bənə bə Xıdo imon vardey, ıştə zıvon, şəhvət iyən luz-ləvə kontrolədə, bə milləti xıdmət iyən ehtiyocinə şəxson koməq kardey, muşkilaton faxti səbr iyən hovsələ kardey, bə Xıdo iyən bəçəy Rəsuli əmron pemandey, dıvo, sıtoyiş iyən de Xıdo mınocot kardeyədə və sairə.

Bə milləti i dastə təsəvvıri əks, çı fərdi imon fəğət çəvon nımoj iyən rujəku iborət ni. bə həmınə dəlili xoto ın ayə bə dini fərizəon əməl kardey kəno, bə səbr, sədoğət iyən təvozukorəti işorə kardedə ki, ım həm çı qıləy mısılmoni əxloği iyən əməliyə xısusiyyəton bəyon kardedə. liza ehanə ım xısusiyyəton ikəsədə bəkam və zəyif bıbu, ım çəy imoni zəyfəti nışon doydə.

Çın ayəku umutedəmon:

1-jeno-merdon cismi cəhəto de iyande farğ kardedə və insoni kəmolaton bəçəy rufi ayide ki, bın cəhəto jeno-merdon miyono hiç qıləy tafut ni.

2-islomi nəzəku inson har cəhəto yəni etığodi, əxloği iyən əməli cəhəto ozavziyə iyən komil bıə insone.

3-Jenı-merd mənəvi kəmolaton kəsb kardeyədə iyən ilahi mıkofot və baxşeşon ğəbul kardeyədə de iyande mısovin. çəvon miyono tafuton bənə irs və diyə, bəçəvon xıyzoni iyən sistemi ayid bıə koonədə movcude, nəinki, Xidovəndi palu.

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالاً مُّبِيناً (36) 

Xıdo iyən çəy Rəsul qıləy ko hukm kardeyədə, hiç qıləy merd iyən jeni həxış ni ıştə tərəfiku co qıləy ko bıvıjno və hakəs bə Xıdo iyən bəçəy Rəsuli nıpemando, çən, beşək bə qıləy oşkoə zəloləti dıço bıə.

Vəynə ayə dəvomədə ki, bə Xıdo əmron itoət kardey çı qıləy muminə insoni xısusiyyətonku hisob kardedəbe, ın ayə bın ko tiki həm vey təkid kardedə və hamyedə: Xıdo iyən çəy Rəsuli hukm bəsə qıləy mumini irodə iyən tələbisə bənave və ıştəni mumin zınə kəs, hiçfaxti ıştə tələbon bəsə Xıdo iyən çəy Rəsuli əmrisə bənav nibəzıne. çıro ki, əv zınedə ım ko bəçəy inhirof iyən zəloləti boyis bəbe.

Umumən çı həyğiyə imoni nışonə, Xıdo əmron mığobilədə hiç qıləy şərt nınoə holədə təslim bıeye. liza əgər inson fəğət bəştə dıli piyə dəsturon əməlko və bəçəy zovği mıtobiğ nıbə əmron bə vırə nırosno ya çəy çokəti nıdərəso və bəy əməl nıko, həyğətədə əv bəştə dıli piyə çiyon tabeye,nəinki, bə ilahi əmr iyən fərmonon.

Çın ayəku umutedəmon:

1-bə Xıdo iyən bəçəy Pəyğombəri əmron ibodət iyən pemandey, həyğiyə imoni nışonəonkuye.

2-insoni ozodəti ilahi ğanunon çərçivədə ğəbul bıənine, nəinki, hiç qıləy hisob-kitobış nıbə ozodətiyon ğolibədə.

3-bə ilahi ğanunon əks bıə bəşəri ğanunon, bə insoni zəlolət iyən inhirofi boyis bəbe.

وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِّنْهَا وَطَراً زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً (37) 

Və(bəyod biyə) ə zəmoni ki, tı bə Xıdo iyən tı bəy nemət doə kəsi votedəbiş: ıştə jimoni həmro oqət və Xıdoku bıtars və ıştə dılədə qıləy çı penhon kardəbe ki, Xıdovənd əy oşko kardedə və tı milləti(tanəku) tarseydəbiş. qıləy holədə ki, Xıdovəndiku tarsey lozıme. çən, çoko Zeydi ıştə jimoni həmroku ləzzətış barde(və çəyku co be) əmə əvımon ıştı jen kardemomne ta muminon çəvon zoətiyon bəştə jenon təloğ doey bədiqə, deçəvon jenon vəyə kardey hiç qıləy muşkilış nıbu və Xıdovəndi əmr əncom bıənine.

مَّا كَانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَراً مَّقْدُوراً (38) 

Xıdovəndi bo pəyğombəri təyin kardə çiyədə qıləy qıno ni. çoko ki, Xıdovənd vəynə pəyğombəron barədə həm ım ğanunış ğərol doəbe və Xıdo fərmon hejo əzəliyə hukme(əv, mıtləğ bə vırə bərəse).

Tarıxiyə rəvoyətonədə omə ki, həzrəte Xədicə(s) Zeydə nomo qıləy nokəş hestebe ki, de Xıdo-Rəsuli(s) izdivac kardey bədiqə, əvış bə  həzrəti baxşeşe və Peyğombər(s) həm əvış ozod karde və peşo əvış bəştə fərzəndəti peqəteşe. bə zəmon Xıdo-Rəsul(s) ıştə bibi kinə Zeynəbi boəy sıe iyən çəy jen kardey fik dəşe. deməkə ki, peyğombər(s) hejo bə Zeydi ıştə jimoni həmro oqətey iyən çı təloğiku bə diyəro mandey tələb kardedəbe, əmmo çəvon de iyənde bıə mıştərəkə jimon vey dənıkəşe və oxoyədə əvon çı iyəndeyku co bin. çın nokoməti əvəzi bekardeyro, peyğombər(s) bə ğərol ome ki, ıştə bibi kinə Zeynəbi bıstəno boştə. əmmo ə həzrət çı milləti tanəonku tarseydəbe ki, bıvoton:əv ıştə bə zoəti peqətə kəsi jenış se. ım ko yəni ıştə zoəti bekardə jeni sıey çı cohiliyyəti əsri milləti palu qıləy bevəc iyən norəvoə ko bə hisob omeydəbe. liza Xıdovənde-Aləm bə pəyğombəri əmr kardedə ki, ın ko əmcom bıdə ta bıdə de ım cohiliyyəti zəmonədə bıə adəti mıborizə bardey bıbu və məxloği sıxaniku həm mətars. zira Xıdovəndi fərmoni vədə çı cokəson sıxanon ğəbul bıənin ni və bəbe səhvə adəton çı miyoniku bışon. boçi ki, Xıdovəndi adət iyən ğanun tarıxi dırozi ım bıə ki, pəyğombəron nodırıstə ğanunon darışton və çı səhih nıbə rəsmo-rusumon mığobilədə bımandon.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-çı jimoni həmroon miyon qıləy problem icod beyədə, rəyrə bə co bıey iyən təloği fik nıdəşon və əy bə cokəson həm təklif nıdon.

2-jenı-merdi miyono qıləy ixtilof bə və omeyədə, əvoni bə təğva sıfarışkənən ta əvon bə de ilahi əmron rioyət karde, çı daveku dast bıkəşon. boçi ki, təğva iyən pərhizkorəti çı xıyzoni miyono bıə rabitəon ğoym kardedə.

3-dini əmron bə vırə rosneyədə, çı cokəson zəhərinə sıxanonku norohət məbəmon və fəğət Xıdo ıştə nəzədə bıqətəmon.

4-bəbe de nodorostə adəton məborizə bobəmon və de səhvə rəsmon mıborizə koyədə bəbe millətiku tarsımon nıbu.